Türk dünyasının strateji subyektliyi: gücün yeni institusional məntiqi - ŞƏRH
Bakı, 18 sentyabr, AZƏRTAC
Beynəlxalq təşkilatların həqiqi çəkisini üzvlərinin sayı və keçirdiyi sammitlərdən daha çox, ortaq marağı uzlaşdırılmış iradəyə, həmin iradəni isə icra qabiliyyətinə çevirmək gücü müəyyənləşdirir. Prezident İlham Əliyevin irəli sürdüyü siyasi baxış Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) belə bir tarixi mərhələyə yaxınlaşdığını göstərir. Qarşıda duran əsas məsələ mədəni-tarixi həmrəyliyin strateji subyektliyə çevrilməsidir. Strateji subyektlik öz gündəliyini müəyyənləşdirmək, həyati əhəmiyyətli bağlantıları qorumaq və beynəlxalq proseslərdə ortaq mövqeni təsirli siyasi davranışa çevirmək bacarığıdır.
Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Rövşən Muradov deyib.
O bildirib ki, Naxçıvanda əsası qoyulan təşkilati xəttin Şuşada keçirilmiş ilk qeyri-rəsmi Zirvə görüşü ilə davam etdirilməsi epizodik diplomatiyadan fasiləsiz siyasi koordinasiyaya keçidi ifadə edir. TDT daxilində 63 əməkdaşlıq mexanizminin formalaşması bu keçidin institusional miqyasını göstərir. Azərbaycanın üstünlüyü coğrafi mövqedən başlayır, lakin onun siyasi dəyəri həmin mövqenin müttəfiqlik münasibətlərinə, investisiya fondlarına, enerji marşrutlarına və nəqliyyat infrastrukturlarına çevrilməsində üzə çıxır. Bakı Mərkəzi Asiya ilə Türkiyə arasındakı məsafəni azaltmaqla kifayətlənmir, həmin coğrafiyanın siyasi bütövlüyünü təmin edən əlaqələr sistemi yaradır. Təhlükəsizlik burada hərbi müdafiəni aşan dövlətçilik kateqoriyasıdır. Enerji xəttində yaranan fasilə, nəqliyyat dəhlizinin bağlanması, kritik infrastruktura kiberhücum və ya gənc nəslin milli yaddaşına yönəlmiş informasiya müdaxiləsi klassik münaqişə baş vermədən də dövlətin müqavimət qabiliyyətini zəiflədə bilər. Buna görə TDT çərçivəsində təhlükəsizlik əməkdaşlığı hadisələrə sonradan münasibət bildirməkdən daha çox, riskləri qabaqcadan müəyyənləşdirən məlumat mübadiləsi və koordinasiya sistemi kimi qurulmalıdır.
“Təşkilatın 2,4 trilyonluq məcmu ÜDM-i, 1,27 trilyonluq ticarət dövriyyəsi, enerji ehtiyatları və gənc demoqrafik quruluşu böyük potensial yaradır. Lakin iqtisadi kəmiyyət yalnız əlaqələndirilmiş sərmayə siyasəti, ortaq infrastruktur, texnoloji əməkdaşlıq və etibarlı təhlükəsizlik mühiti vasitəsilə geosiyasi çəkiyə çevrilir. Türk dövlətlərinin qarşısındakı vəzifə ayrı-ayrı milli iqtisadi imkanları bir-birini tamamlayan istehsal, tranzit və investisiya məkanında birləşdirməkdir.
TDT məkanında sabitlik xarici kapital və texnologiyanı cəlb edən mühit olmaqla yanaşı, təşkilatın beynəlxalq etibarlılığını artıran strateji aktivdir. Gənc əhalinin çoxluğu bu aktivin insan kapitalına çevrilməsini tələb edir. Əks halda, demoqrafik üstünlük əmək bazarı və sosial infrastruktur üzərində təzyiq yarada bilər. Buna görə təhlükəsizlik siyasəti iqtisadi inkişaf və sosial rifahla birlikdə düşünülməlidir”,-deyə R.Muradov vurğulayıb.
Deputat əlavə edib ki, Azərbaycanın otuz il ərzində icra olunmayan beynəlxalq qətnamələrlə üzləşməsi qlobal hüquq sistemindəki icra çatışmazlığının empirik nümunəsidir. Hüquqi norma onu həyata keçirən siyasi iradədən məhrum qaldıqda kağız üzərində verilmiş vədə çevrilir. TDT bu təcrübədən çıxış edərək beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqelərini diplomatik koordinasiya, iqtisadi çəki və institusional həmrəyliklə müdafiə etməlidir. Bu yanaşma üçüncü tərəflərə qarşı hərbi blok məntiqindən uzaqdır və hüququn seçici tətbiqinə qarşı legitim siyasi qüvvə formalaşdırmağa xidmət edir. Dövlətçiliyin davamlılığı milli kimliyin nəsillər arasında ötürülmə keyfiyyətindən də asılıdır. Təhsil, etibarlı media, ortaq gənclər platformaları və elmi-mədəni mübadilə informasiya suverenliyinin uzunmüddətli müdafiə xəttini təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin baxışında türk birliyi keçmişə duyulan nostalji həddini aşaraq gələcəyi layihələndirmək iradəsinə çevrilir. TDT-nin aparıcı beynəlxalq təşkilat kimi yüksəlişini də ortaq mənşədən ortaq qərar, ortaq qərardan isə sülhü və suverenliyi qoruyan real güc yaratmaq qabiliyyəti müəyyən edəcək.
Bölmənin digər xəbərləri
