Türkiyəli yazıçı: Azərbaycan türkləri Çanaqqala müharibəsini özlərindən ayrı görmədilər
İstanbul, 24 avqust, AZƏRTAC
Çanaqqala müharibəsinin tarixinə dərindən nəzər saldıqca, neçə-neçə həyat hekayəsi ilə qarşılaşırıq. Oxuduqca, araşdırdıqca bu hekayələr məni bir yazıçı kimi çox təsirləndirir. İlk növbədə, 1915-ci ilin siyasi şərtləri çox diqqətçəkəndir. Həmin vaxt Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hələ qurulmamışdı, Azərbaycan Rusiya imperiyasının hakimiyyəti altında idi və Rusiya Osmanlı dövlətinə qarşı müharibə aparırdı. Lakin çəkilən heç bir sərhəd bizim qardaşlığımıza mane ola bilmədi. Azərbaycan türkləri Çanaqqalada gedən böyük mübarizəni özlərindən ayrı görmədilər və könüllü olaraq Osmanlı ordusuna qoşuldular. Heç bir əmr və məcburiyyət olmadan öz istəyinlə belə böyük bir müharibəyə qatılmaq əsl fədakarlıq nümunəsidir. Azərbaycandan olan igidlər Çanaqqalada ölüm-dirim mübarizəsi apardılar və heç biri geri qayıtmağı düşünmədi.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında türkiyəli yazıçı-türkoloq, Çanaqqala müharibəsində şəhid olan azərbaycanlılara həsr edilən “İki dərya arasında” şeirinin müəllifi Betül Şükür ifadə edib.
Yazıçının sosial media hesabında paylaşdığı və qısa zaman ərzində çoxları tərəfindən bəyənilərək izlənən şeir AZƏRTAC-ın da diqqətindən yayınmayıb.
Şeirin yaranma tarixçəsi ilə bağlı sualımızı cavablandıran müəllif deyib: “Azərbaycan türkcəsini universitet illərində təhsil müəssisəmizin ədəbiyyat fakültəsində öyrəndim və zamanla bu dilə böyük sevgi bəslədim. Azərbaycan ədəbiyyatına da xüsusi marağım var. Bakı səfərlərimdən birində tələbəlik illərimdə dəyərli müəllimim İsgəndər Paladan dinlədiyim “Lalələr” mahnısının tarixçəsindən bəhs edən video hazırladım. Video geniş maraq doğurdu və rəylərdən birində 1915-ci ildə Azərbaycan türklərinin Çanaqqalada döyüşdüyü, lakin onların xatirəsinə yazılan şeir və ya mahnının məlum olmadığı deyilirdi. Mən də “Mən yazaram, qardaşım” deyə cavab verdim. Şeirimin tarixçəsi məhz bu cümlə ilə başladı. Azərbaycan türkcəsində şeir yazmaq mənim üçün asan olmadı. Şeiri dəfələrlə işlədim, sözlər üzərində uzun müddət düşündüm. Məqsədim sadəcə bir neçə misra yazmaq deyil, dildən-dilə, əsrdən-əsrə yaşayacaq bir əsər yaratmaq idi. Xüsusilə Xəzərlə Çanaqqala boğazını danışdırdığım hissəni yazarkən çox duyğulandım. Çünki şeirin əsas mesajı – qardaşlıq duyğusu – məncə, həmin misralarda cəmlənir. Azərbaycan dilində ilk şeirim olduğu üçün müəyyən dil və ifadə qüsurlarım ola bilər. Lakin bu şeiri mükəmməl dil iddiası ilə deyil, yüz ildən artıq əvvəl Çanaqqalaya gəlib bu torpaqları öz yurdu bilən azərbaycanlı qardaşlarımıza duyduğum vəfa hissi ilə yazdım. Ümid edirəm ki, bu duyğu bütün qüsurlarımı üstələyəcək”.
Sözlərində Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığına yer verən müsahibimiz belə köklü bir tarixin və bu qədər güclü qardaşlığın varisi olduğu üçün özünü çox xoşbəxt hiss etdiyini deyib: “Təsəvvür edin, 1915-ci ildə Azərbaycan türkləri Çanaqqalada bizimlə çiyin-çiyinə mübarizə apararkən, cəmi üç il sonra, 1918-ci ildə Nuru paşanın komandanlığı ilə Qafqaz İslam Ordusu Azərbaycanın köməyinə gəlir və Bakının azadlığı uğrunda döyüşür. Tarix dəyişir, cəbhə dəyişir, amma qardaşının yanında dayandığın yer dəyişmir. Üstəlik, bu qardaşlığın mənim həyatımda çox təzahürü var. Azərbaycana, onun dilinə, ədəbiyyatına, incəsənətinə və insanlarına böyük sevgi bəsləyirəm. Azərbaycana hər gedişimdə qəribə bir şəkildə “gəldim” deyil, “qayıtdım” hissini yaşayıram. Sanki doğma yuvama qayıdıram. Məndən niyə daim Bakıya getdiyimi soruşurlar. Çünki darıxıram. Bəzən gecələr gözlərimi yumanda özümü Bakı bulvarında gəzərkən görürəm. Küçələrində itmək, bir küncdə oturub şeir oxumaq, orada yazmaq... Çanaqqalada yaşamasaydım, yaşaya biləcəyim şəhərlərdən biri, heç şübhəsiz, Bakı olardı”.
Betül xanım Azərbaycana hər gəlişində doğma dilimizdə danışdığını deyir: “Türkiyədən gəlib Azərbaycan türkcəsində danışdığımı eşitmək insanları çox təəccübləndirir və sevindirir. Onların üzündəki həmin sevinci görmək isə məni ayrıca xoşbəxt edir. Bakıda teatra baxmağı, kitab mağazalarını gəzməyi, Azərbaycan ədəbiyyatını, poeziyasını və yazıçılarını oxumağı çox sevirəm. Bu şeir Azərbaycan türkcəsində yazdığım ilk şeirdir və ümid edirəm ki, mənim üçün yeni bir qapı açdı. Bir gün kitablarımın Azərbaycan türkcəsində oxucularla görüşməsini, bəlkə də daha gözəli, birbaşa Azərbaycan türkcəsində yazdığım əsəri oxuculara təqdim etməyi çox istəyirəm. 6 fevral zəlzələləri zamanı Azərbaycandan Türkiyəyə uzanan əlləri kim unuda bilər? Televiziya proqramlarını qəlblərinin bizimlə olduğunu söyləyərək açan aparıcıları, Türkiyə üçün səfərbər olan insanları, həmin günlərdə tribunada açılan “Qardaşımız üşüyərsə, biz donarıq” plakatını mən unuda bilmirəm”.
“Biz qardaşlığımız haqqında daha çox danışmalı, daha çox yazmalıyıq. Bu gün Çanaqqala müharibələri Gelibolu Tarixi Ərazisində azərbaycanlı şəhidlərin əziz xatirəsinə Azərbaycan abidəsi ucalır. Bir əsr əvvəl eyni torpağı müdafiə edərkən çiyin-çiyinə dayananların şanlı hekayəsi bu gün də eyni səma altında davam edir və başları üzərində uğrunda can verdikləri Türkün şanlı bayrağı dalğalanır. Həmin abidəni ziyarət etmək hər birimizin borcudur”-deyə Betül Şükür sözlərini tamamlayıb.
AZƏRTAC sözügedən, “İki dərya arasında” şeirin bir neçə misrasını təqdim edir:
Coşsa Xəzər, suyun qatsa Boğazın suyuna,
İki dərya bir olardı qardaşın harayıyla.
Düşdü bir-bir o igidlər Çanaqqala qoynuna,
Qanını tökdü hilalın göydə qalması uğruna.
Qeyd edək ki, İstanbul Mədəniyyət Universitetinin türk dili və ədəbiyyatı fakültəsini bitirmiş Betül Şükür “Limon çiçəyi”, “Beni Özletmeyin - Türkan Saylan Dastanı” və “Pişiklər olmasaydı” kimi bir neçə əsərin müəllifidir. Hazırda Çanaqqalada yaşayan Betül müxtəlif layihələrdə mətn müəllifi kimi fəaliyyət göstərir, yazıçılıq təlimləri verir. O, heyvan haqlarının qorunmasını həyatının mühüm bir hissəsi olaraq görür.
Bölmənin digər xəbərləri
