VƏTƏNDAŞ YANĞISI, MİLLİ ŞÜUR VƏ OBYEKTİVLİKDƏN DOĞULMUŞ KİTAB
Bu sətirlər “Qismət” mətbəəsində yenicə çapdan çıxmış “Bizi əsirlikdən qurtarın” kitabına “Həsrət yolu” Əsir və Girovlara Kömək İctimai Birliyinin rəhbəri, şərqşünas-türkoloq Esmira Orucovanın yazdığı “Tərtibçidən” qeydlərindən götürülmüşdür.
Esmira xanımın tərtib etdiyi, 700 səhifəlik bu sanballı kitabın buraxılışına məsul milli təhlükəsizlik naziri, Əsir və İtkin Düşmüş, Girov Götürülmüş Vətəndaşlarla Əlaqədar Dövlət Komissiyasının sədri Eldar Mahmudovdur.
Nəşrdə Ermənistanın işğalçılıq siyasəti nəticəsində əsir və girov götürülmüş Azərbaycan vətəndaşlarının işğal altında olan ərazilərdə və təcavüzkar dövlətin müxtəlif yaşayış məntəqələrində saxlandıqlarını, əzab və işgəncələrə məruz qaldıqlarını təsdiqləyən şahid ifadələri, beynəlxalq təşkilatların və qarşı tərəfin nümayəndələrinin tərtib etdikləri sənədlər əsasında toplanmış faktlar öz əksini tapmışdır. Kitab şahid materiallarına əsaslanaraq milliyyətcə azərbaycanlı, mehseti türkü, ləzgi, talış, tat, tatar, rus və ukraynalı olan 753 nəfər Azərbaycan vətəndaşının erməni əsir və girovluğunda saxlanıldığını sübut edir. Burada haqqında bəhs edilən əsir və girov götürülmüş Azərbaycan vətəndaşlarından 21 nəfəri 16 yaşınadək, 596 nəfəri 17 yaşından 35 yaşınadək, 103 nəfəri 36 yaşından 60 yaşınadək, 33 nəfəri 61 yaşından yuxarıdır. 575 nəfəri hərbçi, 178 nəfəri mülki şəxs olan əsir-girovların 18 nəfəri uşaq, 46 nəfəri isə qadınlardır. Kitabda bütün materiallar Azərbaycan və ingilis dillərində verilmişdir.
Filologiya elmləri doktoru Cəlal Qasımov kitaba onun mahiyyətini açan “Ön söz” yazmışdır. MTN Heydər Əliyev adına Akademiyasının müəllimi təəssüf hissi ilə qeyd edir: “Biz əsir, girov və itkin bioqrafiyalarını ilk dəfə 1905-ci ildə , ikinci dəfə 1918-ci, üçüncü dəfə 1920-ci, dördüncü dəfə 1947-1953-cü illərdə yazmalıydıq. Bəlkə də 1905-ci ildə biz bunu etmiş olsaydıq, həqiqətləri dünya ictimaiyyətinə olduğu kimi çatdıra bilsəydik, onda ikinci, üçüncü, dördüncü... faciələrimiz də baş verməzdi... Tarixin dərslərindən ibrət götürmədiyimizdən növbəti dəfələrdə daha böyük fəsad və itkilərlə üzləşdik”. Müəllif tərtibçini alqışlayır, qeyd edir ki, işğal altında olan ərazilərdəki və Ermənistandakı həbs düşərgələrində fiziki işgəncələrə, mənəvi-psixoloji sarsıntılara məruz qalmış soydaşlarımızın ağrılı-acılı ömür yolunu araşdırmaq təkcə əsir və girovların tapdalanmış haqlarının müdafiəyə deyil, eyni zamanda erməni vəhşiliklərini, onların mənfur xislətini bəşəriyyətə çatdırmağa xidmət edir.
“Ön söz”ün müəllifi kitabın başlıca məziyyətini belə ifadə edir: “Bu kitabdan doğan təəssürat onu deməyə əsas verir ki, erməni vandalizmi Qafqazda qafqazlılar üçün daim böyüməkdə olan bir çiban kimi bu gün də fəsadlar törətməkdədir. Bu çiban deşilmədikcə, çirkabı axıb getməyincə Qafqaz xalqlarına (o cümlədən ermənilərə) dinclik olmayacaqdır”.
Kitabın forzasında əsir-girov götürülmüş Azərbaycan vətəndaşlarının Ermənistan və işğal olunmuş ərazilərdə saxlanıldığı məntəqələrin qeyd olunduğu xəritə verilmişdir. Həmin xəritədə təxminən 30 rayon və şəhər - Abovyan, Ağdam, Ağdərə, Qafan, Zəngilan, İcevan, Yerevan, Kirovakan, Kəlbəcər, Leninakan, Mehri, Noyemberyan, Oktemberyan, Razdan, Sisian, Spitak, Stepanavan, Füzuli, Xankəndi, Şuşa, Cermux və başqaları işarələnmişdir.
Əsir və girov götürülmüş vətəndaşlar haqqında məlumatlar əlifba sırası ilə göstərilmişdir. Bu isə doğmalara və dost-tanışa onlar haqqında məlumatı daha tez tapmaq imkanı verir. Yeri gəlmişkən, məlumatların alındığı mənbə yerli-yataqlı göstərildiyi üçün onların obyektivliyi şübhə doğurmur. Məsələn, girov Ələkbərov Ənvər Bəylər oğlunun həyat yoldaşı Quliyeva Ruzə Əli qızının izahatında Ağakişiyev Əhmədin onun əri ilə birlikdə Dağlıq Qarabağda saxlanıldığı qeyd edilib. Başqa bir misal. Tovuz rayonu Əsrik Cırdaxan kənd sakini Hüseynov Akif Saleh oğlunun Tbilisi şəhərində milliyyətcə erməni Qagikdən (Yerevan nömrəsi: 63-60-70) aldığı azərbaycanlı hərbi əsir və girovların siyahısında Bağırov Ruslanın Xankəndi şəhərində saxlandığı göstərilib. Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi nəticəsində itkin düşmüş 4561 nəfər Azərbaycan vətəndaşından Ermənistan tərəfindən əsir və girov götürüldüyü təsdiq olunmuş 753 nəfər haqqında məlumatları əks etdirən bu kitabın redaktoru Mahir Cavadovdur.
Bölmənin digər xəbərləri
