Yaxın Şərqdə gərginlik, Hörmüz böhranı, artan neft və təbii qaz qiymətləri
Bakı, 7 sentyabr, AZƏRTAC
ABŞ və İran arasında Hörmüz boğazında və digər ərazilərdə üzən gəmilərə qarşı qarşılıqlı hücumlar nəticəsində Yaxın Şərqdən neft tədarükünün uzunmüddətli pozulması ilə bağlı narahatlıqlar artdığından neft qiymətləri yüksəliş tendensiyasını davam etdirir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, “Brent” markalı neftin qiyməti ötən həftə 7,8 faiz, “Light” neftinin qiyməti isə təxminən 10 faiz artıb. Bu artım ABŞ və İranın yenidən hücumları və əvvəllər dünya neft tədarükünün beşdəbirinin keçdiyi Hörmüz boğazından neft axınının azalması ilə əlaqədardır. Hörmüz böhranı fonunda neft qiymətləri iyul ayından bəri ən yüksək səviyyədədir.
“Kpler” analitik şirkətinin məlumatına görə, son 10 gündə Hörmüz boğazından sutkada orta hesabla 10 gəmi keçib. Bu, may ayından bəri qeydə alınan ən aşağı göstəricidir.
İran tərəfi isə Hörmüz boğazında dəniz nəqliyyatının idarə olunması ilə bağlı Omanla sazişin bir neçə gün ərzində imzalanacağını açıqlayıb. Sazişdə Hörmüz boğazından müvəqqəti təhlükəsiz marşrutunun təfərrüatlarının yer alacağı bildirilir. Hörmüz boğazında yeni bir dəhlizin yaradılması gözləntisi qiymət artımlarını məhdudlaşdırır. Bəzi treyderlər ABŞ-nin İranın gəmilərin keçə biləcəyi məsələdə söz sahibi olmasını qəbul etməyəcəyinə baxmayaraq, sazişin daha çox tankerin və digər kommersiya gəmisinin boğazdan keçməsinə kömək edəcəyinə inanırlar.
Bundan başqa, “OPEC+” ölkələri bazar günü keçirilən iclasda oktyabr ayı üçün neft hasilatı siyasətini dəyişdirməyib. Qrup növbəti istehsal addımları barədə qərar verməzdən əvvəl yeni kvotaların razılaşdırılmalı olduğunu bildirib. Bu vəziyyət “OPEC+”un qiymətlərə və bazar payına təsirini məhdudlaşdırır.
Avqustdakı iclasda “OPEC+” sentyabr ayı üçün istehsal artımı barədə qərar qəbul edib və 2023-cü il üçün razılaşdırılmış gündəlik 1,65 milyon barel tədarük azalmasını tədricən geri çəkmək prosesini başa çatdırıb. Lakin, istehsal artımı ilə bağlı razılaşmalara baxmayaraq, OPEC üzvləri qrupu və onların müttəfiqləri, o cümlədən Rusiya müharibə səbəbindən hələ də müəyyən edilmiş hədəflərindən xeyli aşağı səviyyədə hasilat həyata keçirir.
Analitiklər bildirirlər ki, ABŞ və İran arasında davam edən gərginliyi göstərən xəbər axını və münaqişələrin yenidən alovlana biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar neft qiymətlərinin artmasına təsir göstərir. Son günlərdə bölgədə qarşılıqlı hücumların yenidən intensivləşməsi münaqişənin daha geniş əraziyə yayıla biləcəyi və xüsusilə Hörmüz boğazı vasitəsilə neft daşınmalarına mənfi təsir göstərəcəyi və bununla da qiymətlərin yüksəlməsinə dəstək olacağı ilə bağlı narahatlıqları artırır. ABŞ İranın neft ixracına qarşı dəniz blokadasını və sanksiyalarını davam etdirsə də, Tehranın Hörmüz boğazı ətrafındakı hərbi fəaliyyəti bazarlarda təhlükəsizliyi təmin etmək üçün risklər yaradır.
Ekspertlərin fikrincə, ABŞ və İranın hərbi müdaxilələri fonunda boğazda uzunmüddətli durğunluq ən çox ehtimal olunan ssenari kimi görünür. Bu vəziyyətin Yaxın Şərqdə neft tədarükünün tam bərpasını gecikdirəcəyi qeyd olunur. Bölgədən ixracın 2026-cı ilin qalan hissəsində məhdudlaşacağı və ilin dördüncü rübünün sonuna doğru tədricən yenidən artacağı gözlənilir. Müharibədən əvvəlki neft axını səviyyələrinə isə 2027-ci ilin birinci rübünün sonuna və ya ikinci rübünün əvvəlinə qədər qayıtması gözlənilmir.
ABŞ-nin qabaqcıl investisiya banklarından olan “Goldman Sachs”a görə, bölgədə dəniz gəmiçiliyinə hücumlar artarsa, “Brent” markalı xam neftin bir barelinin qiyməti 120 dollara qədər yüksələ bilər.
Bütün bu proseslər fonunda Avropada təbii qazın qiyməti həftəyə ABŞ ilə İran arasında gərginlik və enerji təchizatı ilə bağlı artan narahatlıqlar səbəbindən artımla başlayıb. Niderlandın TTF habında təbii qazın qiyməti meqavat/saat üçün 3,3 faiz artaraq 74,35 avroya yüksəlib. Fyuçers müqavilələri üzrə qiymətlər son 3 ilin ən yüksək səviyyəsinə yaxındır. Qiymətin artmasına ABŞ ilə İran arasında gərginliyin artmasının Körfəzdən enerji təchizatını daha da poza biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar təsir edib. Qarşılıqlı hücumların artması, bölgədən LNG daşınmalarının daha da gecikə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqları artırır və təbii qaz qiymətlərində yüksəlişi dəstəkləyir.
“Gas Infrastructure Europe”nin məlumatına görə, Avropa ittifaqı ölkələrində təbii qaz anbarlarının doluluq nisbəti 66,6 faizdir. “Köhnə qitə”də anbarların doluluq nisbəti mövsümi orta səviyyədən aşağıdır. Qlobal LNG axınlarındakı fasilələr Avropanın qışdan əvvəl qaz ehtiyatlarını artırmaq səylərini çətinləşdirir.
Aİ Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonrakı enerji böhranını həll etmək üçün noyabrın 1-dək təbii qaz anbarların 90 faizə qədər doldurulmasını tələb edir. Keçən il bazar şərtləri zamanı üzv dövlətlərə hədəfdə çeviklik imkanı verən saxlama qaydalarına dəyişiklik edilib. 90 faiz hədəfinə 1 oktyabr - 1 dekabr tarixləri arasında çatmağa icazə verilib və müəyyən şərtlər altında saxlama obyektləri 80 faizə qədər doldurula bilər.
Analitiklər bildirirlər ki, mövcud temp qorunarsa, anbarların istilik mövsümünün əvvəlinə qədər 70-75 faiz tutuma çata bilər, lakin gələcəkdə əsas problem qazın mövcudluğundan daha çox, onun yüksək qiyməti ilə əldə edilməsi olacaq.
Bölmənin digər xəbərləri
