Gəncə memarlığının XII-XIII əsr inkişaf dövrü Nizaminin əsərlərində VİDEO
Gəncə, 31 dekabr, Elcan Məmmədov, AZƏRTAC
XII-XIII əsrdə Gəncə memarlığı inkişafının intibah dövrünü yaşayıb. Xüsusən X əsrdən sonra Gəncə daha sürətlə inkişaf etməyə başlayıb. Şəhərin ticarət yollarının üzərində yerləşməsi onun sənətkarlığının və memarlığının inkişafına müsbət təsir göstərib. Bir çox tarixçilər Nizami Gəncəvi dövründə Gəncənin ən yüksək inkişaf mərhələsinə çatdığını və memarlığının ən qüdrətli dövrünü yaşadığını bildiriblər.
Tarixçi Bəxtiyar Məhərrəmov AZƏRTAC-ın bölgə müxbirinə müsahibəsində deyib ki, Gəncədə aparılan arxeoloji tədqiqatlar orta əsrlərə məxsus bir sıra bina qalıqlarını aşkara çıxarmışdır. Həmçinin şəhərdə mövcud olan qədim tikililərin qalıqları da dövrün memarlıq abidələrinin zənginliyindən xəbər verir.
O, Nizami “Xəmsə”nin dövrün mədəni, elmi və dini mühitindən xəbər verdiyi kimi, həm də memarlıq üslubu və abidələrin öyrənilməsi baxımından qiymətli mənbə olduğunu bildirib: “Şeyx Nizami Gəncəni “Mənim Babilim” deyə adlandırıb. Qədim Babil eradan əvvəlki dövrlərdə Şərq memarlığı, fəlsəfəsi, təbabəti, astronomiyası, mədəniyyəti və bir çox sahələrin yüksək inkişafı baxımından mərkəz şəhər olub. Nizami poemalarında dövrün Gəncə memarlığından da işarələr verib. Şəhərdə fəaliyyət göstərən mədrəsələr, qədim məhəllələr, hamamlar, Gəncə qalası və Gəncə memarlığının təsvirini müəyyən obrazların dilindən göstərib”.
Nizami Gəncəvinin “İsgəndərnamə” poemasında Nüşabə ilə İsgəndərin görüşmə səhnəsində də dövrün memarlığına aid müəyyən işarələr var. Həmçinin şair İsgəndərin filosoflarla söhbətində də şəhərlər haqqında danışarkən Gəncənin abad olması, küçələrinin genişliyi barədə məlumat verir.
Tarixçinin sözlərinə görə, “Sirlər xəzinəsi” və “Yeddi gözəl” əsərlərində Nizami Gəncəni gözəlliyinə görə Babil şəhərinə bənzədir. “Nizaminin Gəncə və Babili müqayisə etməsinin əsas səbəblərindən biri hər iki şəhərin vahid plana uyğun salınması olub. Ərəb mənbələrində o dövr Gəncə memarlığı haqqındakı məlumatlarda şəhərin küçələrinin sistemli və məqsədyönlü tikildiyi, burada insanların yolunu azmasının mümkün olmadığı göstərilir. “Yeddi gözəl” poemasında Bəhram Gurun Çin gözəli ilə sərgüzəştlərində də Gəncə memarlığı haqqında məqamlara toxunulur,” - deyə B.Məhərrəmov vurğulayıb.
O deyib ki, Nizami əsərlərində dövrün memarlığını elit və xalq memarlığı olaraq iki yerə bölüb. Elit memarlığa çay daşından tikilən saraylar, məscidlər, mədrəsələr, hamamlar və ictimai evlər, xalq memarlığına isə təzək və samandan tikilən evlər daxildir. “Kərpickəsən kişinin dastanı” əsərində Nizami bu məqamlara da toxunur.
Qeyd olunan məqamlara görə bu gün bir çox tarixçi dövrün memarlıq mühitinin və abidələrinin tədqiq olunmasında Nizami Gəncəvi yaradıcılığını yüksək qiymətləndirir.
Bölmənin digər xəbərləri
