Bakı, 12 iyun, AZƏRTAC

Heç vaxt Belqrad haqqında düşünməmişdim. Bəlkə də, günlərin bir günü xəritəni qarşıma sərib özümə səfərlə bağlı bir ölkə seçməli olsaydım, xəyallarımın cığırı Serbiyadan keçməzdi. Amma tale elə gətirdi ki, mən məkanı yox, məkan məni seçdi, öz sehrli ağuşuna qonaq etdi. Bu, bir göz qırpımı kimi qısa, fəqət yaddaşımın ən dərin qatına həkk olunacaq unudulmaz bir görüş idi...

Belqrada çatanda gecə şəhərin üzərinə öz sirli pərdəsini çoxdan çəkmişdi. Rus və ingilis kəlmələrinin ahənginə qarışıb qulağımda ecazkar bir musiqi kimi cingildəyən serb sözləri tamam fərqli, füsunkar bir aləmə qədəm qoyduğumdan xəbər verirdi. Əgər buralara yolum düşməsəydi, bu gözəlliyi öz gözlərimlə görməsəydim, Serbiya mənim üçün, bəlkə də, hər kəsin bildiyi, sıradan bir Avropa ölkəsi olaraq qalacaqdı. Lakin cəmi üçgünlük səfər müddətində ruhuma toxunan, göz yaddaşıma köçən mənzərələr bu ölkə haqqındakı təsəvvürlərimi kökündən dəyişdi, qəlbimdə tamamilə fərqli bir Serbiya kəşf etdi...

Qeyd edək ki, bu səfər Dövlət Turizm Agentliyinin tabeliyindəki Azərbaycan Turizm Bürosu və Serbiyanın milli hava daşıyıcısı “Air Serbia” tərəfindən Bakı və Belqrad şəhərləri arasında birbaşa hava əlaqəsinin başlanması, eləcə də Serbiyada Azərbaycan turizminin tanıdılması və qarşılıqlı əməkdaşlığın genişləndirilməsi məqsədilə təşkil olunmuşdu.

Ağ günlərin şəhəri

Serbiyanın paytaxtı Belqrad - Avropanın qədimlik şəcərəsini özündə yaşadan, əsrlərin axarına meydan oxuyan nadir məskənlərdən biridir. Minilliklərin dərinliyinə boylanan bu qədim torpağın keçmişi arxeoloji qazıntıların dili ilə danışan canlı bir tarixdir. Sava və Dunay çaylarının səs-səsə verib qovuşduğu o strateji nöqtə, əsrlər boyu Belqrada sadəcə coğrafi üstünlük deyil, həm də taleyüklü bir əzəmət bəxş edib.

Serb dilindən tərcümədə "Ağ şəhər" və ya "Ağ qala" mənasını verən Belqrad bu adı qoynunda gizlətdiyi qədim qalanın ağ rəngli daşlarından, günəşdə parıldayan qayalarından alıb. Bura sadəcə ağ daşların yox, işıqlı, ağ günlərin şəhəridir...

Şəhər Roma, Bizans, Osmanlı və Avstriya-Macarıstan imperiyaları da daxil olmaqla müxtəlif imperiya və sivilizasiyaların bir hissəsi olub. Belqradın tarixi təbəqələri onun memarlığında, mədəni irsində və müxtəlif təsirlərində əks olunur. Bu gün bir milyondan çox əhalisi olan Belqrad zəngin tarixini müasir şəhər həyatı ilə birləşdirən canlı və dinamik bir Avropa paytaxtı kimi yaşayır.

Qızılı mozaikaların sehri: Müqəddəs Sava kilsəsi

Dünyanın ən möhtəşəm pravoslav məbədlərindən biri olan Müqəddəs Sava kilsəsi təkcə memarlıq abidəsi deyil, həm də Belqradın səmasını bəzəyən bir əzəmət simvoludur. Serbiya Pravoslav Kilsəsinin banisi və xalqın mənəvi atası hesab olunan Müqəddəs Savanın xatirəsinə ithaf edilən bu möhtəşəm məbəd Neo-Bizans üslubunun ən nadir incilərindəndir. Onun qapısından içəri addım atan hər bir kəsi sanki zamanın fövqündə dayanan bir dünya qarşılayır; xüsusilə daxili məkana hakim olan nəhəng, parıltılı qızılı mozaikalar ziyarətçiləri ilk baxışdan heyranlıq dolu bir sükuta qərq edir. Bura serb xalqının milli mənəviyyatının, keçmişinə olan sarsılmaz bağlılığının daşlaşmış simvoludur.

Təməli 1935-ci ildə qoyulan və ucalığı ilə XIII əsrin mənəvi irsinə körpü salan bu tarixi abidənin hündürlüyü təxminən 80 metrə çatır. Eyni anda 10 min insanın birgə dua edə biləcəyi bu nəhəng tikili İstanbulun qədim memarlıq möcüzəsi olan Ayasofyanın əzəmətli dizaynından ilham alınaraq ərsəyə gətirilib.

Dunay sahilində zamanın keşikçisi: Qardoş qülləsi

Serbiya torpaqlarında addımladıqca zaman bizi tam fərqli bir nağılın qəhrəmanına çevirirdi. Yolumuzun növbəti dayanacağı - Dunay çayının sularına yuxarıdan baxan, tarixin səsini bu günə daşıyan əfsanəvi Qardoş və ya digər adı ilə Minillik qülləsi oldu. Belqradın qədim ruhlu Zemun rayonunda ucalan bu abidə 1896-cı ildə Avstriya-Macarıstan imperiyasının bir nişanəsi olaraq inşa edilib. 36 metr hündürlüyü olan bu qürurlu tikili mavi Dunayın qoynuna və Belqradın sonsuz üfüqlərinə açılan füsunkar bir pəncərədir. Yerli xalqın yaddaşında bu qüllə həm də məşhur macar cəngavəri Yanoş Hunyadinin adı ilə yaşayır.

Bu qüllə sadəcə bir daş yığını deyil, macarların Pannoniya düzənliyinə gəlişinin, buralarda kök salmasının minillik yubileyinə vurulan əbədi bir möhürdür. O dövrün imperiya əzəmətini göstərmək üçün ucaldılan yeddi xüsusi abidədən biri olan Qardoş sanki keçmişin gizli sirlərini də öz ətrafında qoruyub saxlayıb.

Birinci Dünya müharibəsinin o amansız günlərində, 1914-cü ilin qanlı Avstriya-Serbiya döyüşlərində ağır yaralar alan, ciddi zərər görən qüllə sonradan bərpa edilərək yenidən öz görkəminə qayıtdı. İndi bu qüllə həm keçmişin ağrılarını, həm də Dunayın əbədi sükunətini sadiq bir keşikçi kimi özündə daşımaqdadır.

Belqradın döyünən ürəyi: Kalemeqdan qalası

Kalemeqdan təkcə soyuq daşlardan hörülmüş bir qala deyil, Belqradın döyünən ürəyi, onun çoxəsrlik, fırtınalı və mürəkkəb taleyinin ən sadiq, canlı şahididir. Qüdrətli Dunay və coşqun Sava çaylarının ağuşa gəlib birləşdiyi o strateji təpədə ucalan bu möhtəşəm kompleks, qoynunda Roma imperiyasının qürurunu, Bizansın ehtişamını, Osmanlı xanədanının ucalığını və Avstriya-Macarıstanın zərif izlərini daşıyır. Elə adının mənşəyi də tarixin bu ortaq keçmişindən xəbər verir - türkcə "kale" (qala) və "meydan" sözlərinin vəhdətindən doğan Kalemeqdan, bu gün qanlı döyüş meydanlarından uzaq, geniş yaşıl parkları, hərbi muzeyi, incəsənət qalereyaları ilə şəhərin füsunkar gözəlliyini seyr etmək üçün ruhun dincəldiyi ən sevimli məkandır.

Əsrlər boyu bu torpaqların sipəri, şəhərin məğrur müdafiəçisi olan Kalemeqdanın qədim divarları arasında addımladıqca zaman məfhumu itir, insan özünü Belqradın çoxəsrlik keçmişinə səyahət edən bir yolçu kimi hiss edir. Qalanın ən uca nöqtəsindən boylanarkən iki nəhəng çayın qovuşma mənzərəsi, sanki şəhərin qədim tarixi ilə onun müasir, dinamik simasını eyni tablonun içində birləşdirib insana ecazkar bir vizual ziyafət bəxş edir.

İldırımları ram edən dahinin evi: Nikola Tesla Muzeyi

Belqradın qəlbində təkcə keçmişin xatirələrini deyil, həm də dünya elminin taleyini kökündən dəyişdirən bəşəri bir zəkanı qoruyan unikal bir məkan var - Nikola Tesla Muzeyi. Bura sadəcə eksponatların sərgiləndiyi sükunət dolu bir bina deyil, bura işığın, enerjinin və bəşəriyyətin gələcəyini aydınladan o dahi serb aliminin ruhunun hələ də nəfəs aldığı canlı bir laboratoriyadır. Muzeyin divarları arasında Teslanın toxunduğu şəxsi əşyalar, elmdə inqilab etmiş orijinal sənədlər və onun ecazkar ixtiralarının bu gün də işlək vəziyyətdə olan modelləri nümayiş etdirilir. İnteraktiv nümayişlər zamanı havada dolaşan elektrik cərəyanının vizual sehrini, o görünməz gücün yaratdığı möcüzəni gözlərlə görmək və daxilən hiss etmək mümkündür.

Belqrada qədəm basan hər bir yolçunun bu sehrli məkanda zaman tamam fərqli axır. Burada dahi alimin sirlərlə dolu həyatından, xəyallarını necə həqiqətə çevirdiyindən bəhs edən sənədli filmləri izləyən, onun işıqlı dünyasına heyran qalan insanların sayı-hesabı yoxdur. Bura gələnlər muzeydən sadəcə məlumatla deyil, ildırımları ram edən bir dühanın sonsuz enerjisindən pay alaraq ayrılırlar.

Novi Sadın Azadlıq meydanı və "Tərs saat" qülləsi

Belqradın dinamik ritmindən sonra üz tutduğumuz Novi Sad - Serbiyanın ikinci böyük şəhəri və onun zərif mədəniyyət paytaxtıdır. Bura addım atan kimi insanı Avstriya-Macarıstan imperiyasının kübar memarlıq üslubunu qoruyub saxlamış daha sakit, rəngarəng və nağılvari bir Avropa ab-havası qarşılayır. Şəhərin döyünən ürəyi olan Azadlıq meydanı, səmaya ucalan möhtəşəm Neo-Qotika üslublu Məryəm Ana Kilsəsi və tarixi şəhər meriyası ilə əhatə olunub. Dunavska və Zmaj Jovina küçələri isə qədim kafeləri, rəngli fasadları və insanı valeh edən canlı atmosferi ilə piyadaların, ruhən dincəlmək istəyən yolçuların sevimli gəzinti yeridir.

Novi Sad səfərimizin ən unudulmaz, ecazkar məqamı isə Dunay çayının sağ sahilində bir keşikçi kimi ucalan məğrur Petrovaradin qalasının ziyarəti oldu. Tarixdə əzəmətinə görə "Dunayın Cəbəllüttariqi" kimi tanınan bu qala, XVII–XVIII əsrlərdə Avstriya imperiyası tərəfindən Osmanlıya qarşı müdafiə məqsədilə inşa edilib. Onun sirli yeraltı tunelləri və zamanın axarına meydan oxuyan məşhur "Tərs saat" qülləsi hər kəsdə dərin təəssürat yaradır. Bu saatın özünəməxsus bir fəlsəfəsi var: uzaqdan keçən gəmilərin vaxtı rahat görməsi üçün onun saat əqrəbi dəqiqə əqrəbindən daha böyükdür. Zamanın sanki fərqli bir ölçüdə fırlandığı bu qədim qala, həm də hər il dünyada məşhur "EXIT" musiqi festivalının azad ruhlu sədalarına ev sahibliyi edir. Qalanın zirvəsindən boylanarkən mavi Dunay çayının və rəngbərəng Novi Sad şəhərinin açılan panoram mənzərəsi, bura gələn qonaqların qəlbinə unudulmaz bir sevgi sətiri kimi yazılır.

Dunayın sahilində Şərqin sədası: Üzeyir Hacıbəyli Novi Sadda

Avropanın qədim yollarından keçib, Dunay çayının sahilinə pənah gətirən bir musiqi rüzgarı var Novi Sadda... Orada, Serbiyanın mədəniyyət beşiyində, daşın və bürüncün sükutuna bürünmüş bir dahi ucalır: Üzeyir Hacıbəyli.

Bu heykəl sadəcə bir sənətkarın xatirəsi deyil, uzaq Bakıdan, Qarabağ dağlarının ətrini gətirən "Koroğlu" nərəsi, "Leyli və Məcnun"un sonsuz sevdasıdır. Dunayın suları axdıqca, sanki Üzeyir bəyin əbədi simasından ətrafa "Sənsiz" romansının həzin notları ələnir.

Serbiya torpağında ucalan bu abidə, Şərqlə Qərbin, muğamla klassik fəlsəfənin qovuşduğu ecazkar bir körpüdür. Bu dahi bəstəkarın baxışları sanki zamanı və məsafələri aşaraq pıçıldayır: Musiqi millət tanımır, o, qəlbləri birləşdirən vahid bir dildir.

İndi Novi Saddan keçən hər bir yolçu, Azərbaycanın ruhunu, Üzeyir bəyin nurani sükutunda və sənətinin əbədi zirvəsində salamlayır.

Şirin moruqdan 800 illik nura: Serbiyanın fərqli siması

Moruğun beynəlxalq paytaxtı: Serbiya təkcə tarixi ilə deyil, həm də Günəşin xeyir-dua verdiyi məhsuldar torpaqları ilə məşhurdur. Bura qlobal moruq bazarının ürəyidir. Ölkə hər il dünyaya yüz minlərlə ton şirin moruq bəxş edir.

İmperatorlar ocağı: Bu torpaqlar bir zamanlar qüdrətli Roma imperiyasının beşiyi olub. Tarixin gedişatını dəyişən, xristianlığı leqallaşdırıb Konstantinopolun əsasını qoyan Böyük Konstantin daxil olmaqla, bir neçə Roma imperatorunun ilk ağlaması məhz bu coğrafiyada - qədim Naissusda (indiki Niş şəhəri) eşidilib.

UNESCO-nun qoruduğu mənəviyyat: Serbiyanın dağlarında və dərələrində əsrlərin sükunətini saxlayan Studenitsa, Jicha, Qraçanitsa və Yüksək Deçani kimi monastırlar sadəcə daş memarlıq abidəsi deyil, bəşəriyyətin ortaq mirası kimi UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısını bəzəyən mənəvi incilərdir.

800 illik əlyazmanın nuru: Serb mədəniyyətinin ilk yazılı sədası 800 yaşlı "Miroslav İncili"dir. Serbiya Milli Muzeyində böyük bir sadiqliklə qorunan bu xəttatlıq möcüzəsi, kiril qrafikasının ən qədim və nəfis şah əsərlərindən biridir.

İki əlifbanın harmoniyası: Dünyada az ölkə tapılar ki, gündəlik həyatında iki fərqli yazı sistemini eyni hüquqla yaşatsın. Serbiya həm latın, həm də tarixi köklərə və pravoslav irsinə bağlanan kiril əlifbasını eyni sevgidə birləşdirir.

Təbiətin 5 möcüzəsi və zəngin süfrə: Ölkənin yaşıl tacı sayılan beş milli park - Cerdap, Tara, Kopaoni, Fruşka Qora və Şar Dağı təbiətsevərləri sehrlədiyi kimi, yerli pendirlərin, sosislərin və od üstündə qızarmış ət yeməklərinin ətri gələn zəngin serb mətbəxi də qurmanların qəlbinə yol tapır.

Qəlblərdə doğulan yeni bir Serbiya: Bitməyən sevginin akkordları

Belqrad və Novi Sad şəhərlərinin küçələrində addım-addım gerçəkləşən bu tanışlıq turu Serbiyanın çoxəsrlik tarixi-mədəni irsini, müasir inkişafını və zəngin turizm potensialını yaxından kəşf etmək baxımından son dərəcə məhsuldar bir bədii lövhəyə çevrildi. Eyni zamanda, bu unudulmaz səfər Azərbaycan və Serbiya arasında turizm sahəsindəki dostluq körpülərini daha da möhkəmləndirəcək, gələcək əməkdaşlığın üfüqlərində yeni və parlaq perspektivlərin doğmasına öz dəyərli töhfəsini verəcək.

Amma bu səfərlərin görünməyən, daha dərində dayanan başqa bir həqiqəti də var. Bu mənəvi qazanclardan ən böyük payı məhz Serbiyanın özü götürür. O, hər il mənim və mənim kimi milyonlarla insanın qəlbinə səssizcə sığınaraq özünə tükənməz bir sevgi qazanır. Elə bir sevgi ki, onun nə sonu var, nə də zamanı... Bura gələn hər bir yolçu ayrılarkən ruhunda bu torpaqlardan qucaq-qucaq sevgi payı aparır. Beləcə, sadəcə bir insanın heyranlığından onlarla, yüzlərlə, minlərlə yeni Serbiya doğulur. Eynilə mənim qəlbimdə doğulan, mənə məxsus olan o unudulmaz Serbiya kimi...

_{Müxbir - Abdulla Suvar}