Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

ELM VƏ TƏHSİL

Coğrafiyaşünas alim: Azərbaycanda tibb zəlilərinin nəsli kəsilə bilər

Coğrafiyaşünas alim: Azərbaycanda tibb zəlilərinin nəsli kəsilə bilər

Tədqiqatçılar zəlinin ağız suyundan elmə məlum olmayan 100-dən çox bioloji aktiv birləşmələr aşkar ediblər

Bakı, 7 fevral, Xatirə Cəfərova, AZƏRTAC

Zəlilərin kortəbii ovlanması və ekoloji faktorların mənfi təsirləri onların təbii resurslarını tükənməyə gətirib çıxara bilər. Hazırda ölkəmizin su hövzələrində minlərlə zəli brakonyerlər tərəfindən kortəbii surətdə ovlanılır və qara bazarda satılır. Problemin aradan qaldırılması və təbabət zəlisinin gələcək nəsillərə ötürülməsi məqsədilə onun yayılma areallarının müəyyən edilməsi olduqca vacib məsələlərdən biridir. Təbabət zəlisi əczaçılıq sənayesi üçün qiymətli xammaldır, müxtəlif xəstəliklərə qarşı müalicəvi və profilaktik dərman preparatlarının istehsalında, habelə müasir plastik cərrahi əməliyyatlarda və kosmetologiyada geniş istifadə olunur. Təbabət zəlilərinin regionlar üzrə coğrafi yayılması, təbii resurslarının müəyyən edilməsi istiqamətində tədqiqat aparılması Azərbaycan alimlərinin qarşısında həllini gözləyən məsələlərdən biri olmalıdır.

Bu barədə AZƏRTAC-a Akademik Həsən Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun əməkdaşı biologiya üzrə fəlsəfə doktoru Şahvələd Əliyev məlumat verib.

Alim qeyd edib ki, hazırda zəli ilə müalicə tibdə öz təsdiqini tapmış bir müalicə vasitəsi kimi tanınır və dünyanın bir çox ölkələrində, o cümlədən Çin, Yaponiya, Hindistan, ABŞ, Kanada, Rusiya, Qərbi Avropa və başqa ölkələrdə geniş tətbiq olunur. Azərbaycanda da zəli ilə müalicə geniş yayılıb.

Qədimdə insanlar zəlilərdən başağrısı, qan durulducu və təzyiqsalıcı vasitə kimi istifadə ediblər. Zəlidən müalicə vasitəsi kimi Kolofonlu Nikandr bizim eradan 200 il əvvəl istifadə edib. Zəli ilə müalicə Yunanıstanda, Misirdə, Qərbi Avropada və başqa ölkələrdə ilk əvvəllər bronxial-astma, ürək-damar, hipertoniya (qan təzyiqi) xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilib. İbn Sina zəlini bir çox xəstəliklərin müalicəsində əvəzolunmaz vasitə hesab edib. Hətta Misir piramidalarında zəli təsvirləri mövcuddur. Zəlilər qədim insanlar üçün “aspirin” rolu oynayırdı.

Zəlilər geniş coğrafi areala malikdir. Respublikamızın Naxçıvan, Lənkəran, Cəlilabad, Masallı, Lerik, Yardımlı, Astara, İsmayıllı, Zaqatala, Balakən, İmişli, Zərdab, Ağdaş, Goranboy, Şabran, Ağcabədi, Quba, Xaçmaz, Şəmkir, Qazax, Göygöl, Füzuli, Beyləqan və başqa rayonlarının ərazilərində zəli populyasiyalarına geniş rast gəlinir. Təbabət zəlisinin ölkəmiz üçün geniş iqtisadi və müalicəvi əhəmiyyəti var.

Araşdırmaçılar elm və texnologiyanın inkişafına əsaslanaraq 2030-cu illərdə bəzi xəstəliklərin zəli ilə müalicəsində yüksək nailiyyətlər əldə olunacağını proqnozlaşdırırlar. Tədqiqatlar göstərirlər ki, tibb zəlisinin bədəni əsl farmaseptik minifabrikdir. Zəlinin ağız suyundan indiyədək elmə məlum olmayan 100-dən çox bioloji aktiv birləşmələr aşkar edilib. Bu birləşmələr insan orqanizmində immun sisteminin yüksəlməsinə, patogen mikrofloranın təmizlənməsinə, iltihabi prosesin aradan qaldırılmasına, damarların elastikliyinin artmasına, qanın durulmasına, qandan trombların əridilməsinə və damar tutulmasına təsir edir. Həmçinin qanın və limfanın toxuma və hüceyrələrdə normal hərəkətinə səbəb olur.

Zəli ilə müalicənin tətbiqi sahəsi çox genişdir. Onunla böyrək, prostat, mədəaltı vəzi, şəkər, varikoz, hipertoniya (qan təzyiqi), göz xəstəliklərində, klimaks, babasil, psorioz, qaraciyər, mədə problemlərində, qan dövranı durgunluğunda, stenokardiya (ürək-damar), başağrısında, oynaq ağrılarında, osteoxondroz, miqren, bronxial astma və sair xəstəliklərin kompleks müalicəsində səmərəli effekt verir.

“Respublikamızda təbabət zəlisinin yayılma arealları və təbii resursları ilə əlaqədar son dövrə kimi kompleks elmi-tədqiqat işləri aparılmayıb. Aşkar olunmuş zəlilər isə Zoologiya İnstitutunda hidrobioloji tədqiqatlar nəticəsində müəyyən edilib. Məhz bu baxımdan təbabət zəlilərinin təbii resurslarının qorunub saxlanması və onlardan səmərəli istifadə edilməsi üçün biofabrik və tədarük məntəqələrinin yaradılması məqsədəuyğundur. Sututarlarında zəli ehtiyatlarının bol və əhali arasında tibb zəlisinə durmadan artan tələbatın olmasına baxmayaraq, ölkəmizdə hələ də ixtisaslaşdırılmış zəliçilik təsərrüfatları və ya zəli artırılan biofabriklər yoxdur”,- deyə Şahvələd Əliyev bildirib.

Alimin sözlərinə görə, hazırda ölkəmizdə zəlilər, əsasən, göllərdən ovlanır (onları adi əl toru ilə də ovlamaq mümkündür). Bu da olduqca təhlükəlidir. Göldən tutulan zəlilər orada yaşayan canlıların qanını sorur ki, bu da nəticədə infeksiya yayılması baxımından təhlükə törədə bilər. Bunun qarşısını almaq üçün beynəlxalq təcrübədən istifadə etmək olar. Azərbaycanda zəli yetişdirmək üçün ölkənin kifayət qədər potensialı mövcuddur. Zəli yetişdirilməsi inkubator və ya biofabrik səviyyəsində həyata keçirilə bilər.

Ş.Əliyev qeyd edib ki, Füzuli, Cəbrayıl, Şuşa, Qubadlı, Zəngilan, Kəlbəcər, Laçın və başqa ərazilərdə təbii resurslarla yanaşı tibb zəlisi də geniş yayılıb.

Əhalinin zəli müalicəsinə artan tələbatını ödəmək, əlverişli və səmərəli kommersiya fəaliyyətini genişləndirmək, tibbi (müalicəvi) turizmi inkişaf etdirmək məqsədilə təbabət zəlilərinin təbii resurslarının qorunması, eləcə də yeni iş yerlərinin yaradılması baxımından Abşeron, Naxçıvan, Gəncə ətrafında, habelə işğaldan azad edilmiş Şuşada və Füzuli rayonunda yeni inşa edilən Beynəlxalq Hava Limanının yaxınlığında Köndələn çayının sahilində mütərəqqi və rentabelli zəliçilik təsərrüfatlarının (biofabrik) təşkili və tərkibində hiruditerapiya müalicəvi mərkəzinin yaradılması və inkişaf etdirilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edə bilər. Müalicəvi və iqtisadi əhəmiyyəti nəzərə alaraq dövlət dəstəyi altında sahibkarları bu sahəyə həvəsləndirməklə regionlarda süni göllər yaratmaqla, habelə laborator şəraitdə zəlilərin artırılmasına və əhalinin, tibb müəssisələrinin, apteklərin steril zəli ilə təminatına zəmanət vermək olar.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Türkiyə, Azərbaycan və ŞKTC-nin qadın sahibkarları əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə ediblər

Ev heyvanına sahib olmaq psixi sağlamlıq üçün əhəmiyyətlidir

İlon Mask “Windows”dakı nasazlığı İT tarixində ən böyük uğursuzluq adlandırıb

Gürcüstan və Çin nümayəndə heyətləri Orta Dəhlizin inkişaf perspektivlərini müzakirə ediblər

Blinken: İsraillə HƏMAS arasında atəşkəs üzrə danışıqlar sona yaxınlaşıb

Ukrayna və Böyük Britaniya müdafiə imkanlarının inkişafına dair saziş imzalayıblar

Çaqqalın hücumuna məruz qalan Şəki sakini xəstəxanalıq olub

İdman jurnalistləri arasında Milli Mətbuat Gününə həsr olunmuş intellektual yarış keçirilib

Avropa Universitet Oyunları: Azərbaycan badmintonçularından ibarət komanda növbəti dəfə uduzub

Kəlbəcər rayonunda mina hadisəsi baş verib, xəsarət alanlar var

Gürcüstanda amnistiya nəticəsində məhkumların 10 faizi azadlığa çıxacaq

“Əl-Cəzirə” rəsmisi BAMF-ın fəxri mükafatına layiq görülüb

Muxtar Babayev: Bütün fikirləri nəzərə alaraq dayanıqlı inkişafa nail olmağa çalışmalıyıq

Bəzi dairə seçki komissiyalarının tərkibində dəyişiklik edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının QƏRARI

2024-cü il sentyabrın 1-nə təyin edilmiş Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə növbədənkənar seçkilərdə Ədalət Partiyasının səlahiyyətli nümayəndələrinin və maliyyə məsələləri üzrə səlahiyyətli nümayəndələrinin qeydə alınması haqqında
 Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının QƏRARI

2024-cü il sentyabrın 1-nə təyin edilmiş Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə növbədənkənar seçkilərdə Vəhdət Partiyasının səlahiyyətli nümayəndələrinin və maliyyə məsələləri üzrə səlahiyyətli nümayəndələrinin qeydə alınması haqqında 
Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının QƏRARI

2024-cü il sentyabrın 1-nə təyin edilmiş Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə növbədənkənar seçkilərdə Azad Vətən Partiyasının səlahiyyətli nümayəndəsinin qeydə alınması haqqında
Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının QƏRARI

2024-cü il sentyabrın 1-nə təyin edilmiş Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə növbədənkənar seçkilərdə Müsavat Partiyasının səlahiyyətli nümayəndələrinin və maliyyə məsələləri üzrə səlahiyyətli nümayəndəsinin qeydə alınması haqqında
Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının QƏRARI

2024-cü il sentyabrın 1-nə təyin edilmiş Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə növbədənkənar seçkilərdə Gələcək Azərbaycan Partiyasının səlahiyyətli nümayəndələrinin və maliyyə məsələləri üzrə səlahiyyətli nümayəndələrinin qeydə alınması haqqında
Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının QƏRARI

2024-cü il sentyabrın 1-nə təyin edilmiş Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə növbədənkənar seçkilərdə səsvermənin yeri və vaxtı barədə seçicilərin məlumatlandırılmasına dair bildirişlərin forması, sayı və hazırlanması qaydası haqqında 
Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının QƏRARI

Çimərlik voleybolu üzrə Azərbaycan çempionatlarının qalibləri mükafatlandırılıblar

Mərkəzi Seçki Komissiyasının 2024-cü il 15 iyul tarixli iclas protokolunun təsdiq edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının QƏRARI

Sorğu: Demokratlar Partiyasında əksəriyyət Kamala Harrisin prezident olmasını istəyir

“ARAF” kuboku uğrunda konkur yarışlarına start verilib

® Azərbaycan dili üzrə natiqlik çempionatının yarımfinal mərhələsi yekunlaşıb

Arxeologiya və Antropologiya İnstitutu Astara rayonunda arxeoloji qazıntıları davam etdirir

Cari ilin 6 ayında AKTA-ya 20 subyekt üzv qəbul olunub

Naxçıvan şəhərində ət satışı məntəqəsində ciddi nöqsanlar aşkarlanıb

Avropa Universitet Oyunları: Azərbaycan badmintonçularından ibarət komanda Litvaya məğlub olub

İyulun 20-22-də “Yalan məlumatların ifşası: Dezinformasiyaya qarşı mübarizə” mövzusunda II Şuşa Qlobal Media Forumu keçiriləcək

Probasiya sahəsində Türkiyə ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanları müzakirə edilib

Yalçın Rəfiyev: İqlim maliyyə fəaliyyət fondu vasitəsilə 1 milyard dollar vəsait toplamağa çalışırıq VİDEO

Türkiyənin Milli Hərbi Dəniz Qüvvələri sabah Şimali Kiprdə 50 gəmi ilə parad keçirəcək

İstanbulda Osmanlı dövrünə aid tarixi saray muzey kimi istifadəyə verilib

Göygöldə “Ekoloji maarifləndirmədən başlayan yaşıl gələcək” mövzusunda təlim proqramı təşkil edilib

Uşaqlıq xəyallarını gənclik hədəflərinə çevirmək zamanıdır

II və III ixtisas qrupları üzrə qəbul imtahanlarının nəticələri açıqlanıb: bir nəfər 400 bal toplayıb

COP29 Akademiyasının rəsmi açılış mərasimi keçirilib

“Dərman vasitələrinin, dərman maddələrinin və tibb vasitələrinin dövlət qeydiyyatına alınması, dövlət reyestrinə daxil edilməsi və dövlət reyestrinin aparılması Qaydaları”nın təsdiq edilməsi və “Dərman vasitələrinin dövlət qeydiyyatına alınması və reyestrinin aparılması Qaydaları”nın təsdiq edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2007-ci il 13 iyul  tarixli 108 nömrəli Qərarının ləğv edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

149 il əvvəl əkilən toxumlar gülüstan yaratdı

® “INMerge” İnnovasiya Sammiti nədir?

“Texnologiya və innovasiyalar” işçi qrupunun birinci yarımil üzrə fəaliyyətə dair növbəti iclası keçirilib

Avstraliyalı xokkeyçi Olimpiadada iştirak üçün barmağının bir hissəsini amputasiya etdirib

Saymon Still: COP29 bizə çox böyük ümidlər verir

Cəbrayıl, Qubadlı və Zəngilan rayonlarında Bərpa, Tikinti və İdarəetmə Xidməti tərəfindən 3 rayonda görülən işlər açıqlanıb VİDEO

Mərkəzi Seçki Komissiyasının növbəti iclası keçirilib

Fransanın Azərbaycana qarşı hüquqi və siyasi reallığa sığmayan bəyanatlarının heç bir təsiri olmayacaq  - ŞƏRH

Nigar Arpadarai: Çalışırıq ki, bütün tərəfdaşlar COP29-a öz töhfələrini versinlər

Xarici siyasət uğurlarımız Azərbaycan Prezidentinin beynəlxalq arenada nüfuzunun ifadəsidir  ŞƏRH

Muxtar Babayev: COP29 sədrliyi olaraq, regional fəaliyyətlərlə bağlı təşəbbüslər irəli sürmüşük

® Məlahət Qəhrəmanova: Kimyəvi maddələrdən çox istifadə, keyfiyyətsiz qida və normal həyat rejiminin olmaması saçlara böyük zərər verir

Elm və təhsil naziri Xaçmazda vətəndaşlarla görüşüb

Bolnisidə “Ana dilimizi sevək və sevdirək” layihəsinin iştirakçıları mükafatlandırılıb

Azərbaycan Premyer Liqası və Kubokunda yeni mövsümün təqvimi açıqlanıb

“Avropa Siyasi Birliyi” Zirvə toplantısında Azərbaycan Prezidentinə olan yüksək diqqət ölkəmizin qitə üçün önəminin göstəricisidir - ŞƏRH

Ölümlə nəticələnən qəzada xəsarət alan sürücü barədə qətimkan tədbiri seçilib

Məhkumlara narkomaniyanın zərərli təsirləri barədə məlumat verilib

Azərbaycan güləşçiləri Dünya Seriyasının növbəti mərhələsində mübarizə aparacaqlar

Avropa İttifaqı və Serbiya litium tədarükünə dair saziş imzalayıb

“YAŞAT” Fondunun Londondakı yay məktəbi maraqlı məqamlarla yadda qalır

Qaydar Abdikerimov: Azərbaycan Orta Dəhlizin əsas aparıcı ölkələrindən biridir

"İpək yolları gənclərin gözü ilə" adlı fotomüsabiqəyə qeydiyyatın vaxtı uzadılıb

Ersin Tatar: Kipr türklərinə yaxın münasibətinə görə Prezident İlham Əliyevə səmimi-qəlbdən minnətdaram

Yerli kiçik və orta biznes nümayəndələrinə COP29 tərəfdaşlıq proqramı təqdim olunub

Moldova portalı Prezident İlham Əliyevin “Avropa Siyasi Birliyi”nin Zirvə toplantısında iştirakından yazıb

Emmanuel Makron Fransanın ekoloji öhdəliklərinə qarşı çıxır

Bugünədək azad edilmiş ərazilərdə yerquruluşu üzrə görülən çöl ölçmə işlərinin həcmi açıqlanıb

Media nümayəndələri üçün növbəti “Sosial jurnalistika” təlimi təşkil edilib

Azərbaycanı “Paris-2024”də təmsil edəcək paracüdoçular bəlli olub

Azİİ e-Kitab Evinə “EBSCO Discovery Service”dən ödənişsiz istifadə imkanı verilib

İlin birinci yarısında 187 repatriantla sosial reabilitasiya işi aparılıb

Mağazada ödəmə terminalını talayan şəxs saxlanılıb

Azərbaycan Aktauda keçirilən “Şimal-Cənub” nəqliyyat ticarət-ixracat forumunda təmsil olunur

Naxçıvanda “İqlim dəyişikliyi və insan hüquqları” mövzusunda konfrans keçirilib

Yeni doğulmuş uşağın ölməsi faktı ilə bağlı başlanmış cinayət işinin istintaqı yekunlaşıb

İT sistemlərində yaranan problem Britaniyada bir çox sektora təsir göstərib

® “Euromoney” ABB-ni “İlin ən yaxşı bankı” seçdi!

Stenli Kubrikin doğum günündə “Parıltı”nın çəkilişləri barədə film nümayiş olunacaq

DOST Agentliyinin Müşahidə Şurasının iclası keçirilib

Marneulidə 50-yə yaxın azərbaycanlı gənc “International Cultural Programs” təlimində iştirak edib

Ağdamda ekoloji məsələlər üzrə işçi qrupun iclası keçirilib YENİLƏNİB VİDEO

Əqli Mülkiyyət Agentliyi texnologiyaların kommersiyalaşdırılmasına dəstək verir

Məzahir Pənahov: Parlament seçkilərində iştirak etmək üçün 806 nəfər dairə seçki komissiyalarına müraciət edib VİDEO

Qanunvericiliyə edilən dəyişikliklər mobillik sahəsində effektiv tənzimlənmənin tətbiqinə şərait yaradır

Aİ Ermənistanla viza rejiminin liberallaşdırılması ilə bağlı dialoqa başlamaq məsələsini müzakirə edəcək

Bölgələrdə fermerlərə səyyar xidmət göstərilir

Milli Kitabxanada professor Ceyran Mahmudovaya həsr olunmuş kitab sərgisi açılıb

Azərbaycan millisinin baş məşqçisi: Portuqaliya yığması barədə geniş danışmağa ehtiyac yoxdur

MSK daha 5 siyasi partiyanın səlahiyyətli nümayəndələrini qeydə alıb VİDEO

“Şerif”in futbolçusu: Bakıda “Zirə”yə qalib gələcəyimizə inanırdıq

Bakıda təhlükəli və qurumuş ağacların götürülməsi davam etdirilir

Rövzət Qasımov: Səsvermənin yeri və vaxtı barədə seçicilərin məlumatlandırılmasına dair bildirişlərin paylanılması kütləvi şəkildə həyata keçirilir

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq edilib

30 ildən sonra nəşi tapılan şəhid Bəxtiyar Hümbətov Yevlaxda torpağa tapşırılıb

Dördüncü “Yüksəliş” müsabiqəsinin final mərhələsinə start verilib YENİLƏNƏCƏK VİDEO

Elektron Təhlükəsizlik Xidməti “Windows” əməliyyat sistemini yeniləməməyi tövsiyə edir

AZƏRTAC-ın fotoqrafları mükafatlandırılıblar

Bakıda tanışını itələyərək öldürməkdə şübhəli bilinən şəxslə bağlı cinayət işi başlanıb

Agentlik I sinfə qəbul prosesi ilə bağlı valideynlərə çağırış edib

“Türk Hava Yolları” bir sıra reysini təxirə salıb