Ankara, 10 iyul (AZƏRTAC). Dünyanın mötəbər siyasi analitiklərinin planetimizin ən mürəkkəb geopolitik məkanlarından biri olan Cənubi Qafqazla bağlı son təhlillərində iki regional güc - Türkiyə və Azərbaycanın getdikcə artan nüfuzuna geniş yer verilir.

Tarix, dil, din və mədəni əlaqələri bənzərsiz olan ölkələrimizin strateji tərəfdaşlığı getdikcə güclənir. Azərbaycanın Milli Təhlükəsizlik Konsepsiyasının ehtiva etdiyi dörd prioritet məsələ - Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ problemi, ölkənin enerji resursları, Qərblə sıx əlaqələr və Avratlantik təhlükəsizlik strukturlarına inteqrasiya, İslam mədəniyyəti, türkdilli dövlətlər və beynəlxalq transmilli təşkilatlarla əməkdaşlıq istiqamətində qətiyyətli addımlar atan rəsmi Bakı ölkəni regionun lider dövlətinə çevirə bilmişdir. Məsələyə Türkiyə ilə əlaqələr prizmasından baxdıqda bütün bu nailiyyətlərdə rəsmi Bakı ilə Ankara arasında strateji tərəfdaşlığın getdikdə möhkəmlənməsi mühüm rol oynayır.

Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ probleminin ədalətli həlli istiqamətində Türkiyənin güclü dəstəyi davam edir. Türkiyə Prezidenti Abdullah Gül, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri Cəmil Çiçək və Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğanın bəyanatlarında Ermənistandan işğal etdiyi torpaqların azad olunması tələb edilir. Bu tələblər yerinə yetirilməyənə qədər sərhədlərin açılmayacağı bildirilir, münaqişənin həlli üzrə vasitəçilik missiyasını yerinə yetirən ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyətsizliyi tənqid olunur.

Qondarma “erməni soyqırımı” iddiaları və bəzi Qərb ölkələrinin bunu siyasi alətə çevirmələrinə qarşı mübarizədə də Ankara və Bakının, habelə diaspor təşkilatlarının əməkdaşlığı möhkəmlənmişdir. Ermənistanın Sürix protokollarına və öz havadarlarına güvənərək Türkiyəni Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli prosesindən kənarlaşdırmaq və Azərbaycanı təkləmək siyasəti də iflasa uğramışdır. Bədnam qonşularımızın atəşkəsi pozduğu, sərhəd rayonlarında gərginliyin artdığı bir şəraitdə Türkiyə Silahlı Qüvvələri komandanlarının Bakıya səfərlərini də qardaş ölkənin güclü dəstəyinin bir təzahürü kimi qiymətləndirmək olar.

Türkiyə və Azərbaycan Qərb ölkələri ilə əlaqələrin, habelə Avratlantik təhlükəsizlik strukturlarına inteqrasiyanın möhkəmləndirilməsində də sıx əməkdaşlıq edirlər. Cari ilin may ayında Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri İlham Əliyev və Abdullah Gülün ABŞ-ın Çikaqo şəhərində və iyunun 29-da İstanbuldakı NATO sammitlərindəki iştirakları, keçirdikləri görüşlər zamanı tərəfdaşlığın perspektivləri də müzakirə olunmuşdur. Azərbaycan Prezidenti Şimali Atlantika Alyansının mənzil-qərargahında keçirdiyi görüşlərdə Bakının Əfqanıstan milli ordusunun maliyyələşdirilməsi üçün yaradılmış fondun işinin təşkilində iştirak etmək niyyətində olduğunu bildirmiş, əməkdaşlığın konkret istiqamətləri sırasında bölgəyə Azərbaycan hərbçilərinin göndərilməsini, İSAF qüvvələri üçün yüklərin daşınmasında öz hava məkanından istifadəyə icazə verilməsini, Əfqanıstan üçün kadrların, əsasən diplomatların hazırlanmasını qeyd etmişdir.

Mənsub olduğumuz İslam mədəni irsinin tanıdılması və mənimsənilməsində də Azərbaycan ilə Türkiyənin geniş əməkdaşlığı mövcuddur. Bu əlaqələr İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) və İSESCO çərçivəsində uğurla davam edir. Prezident İlham Əliyevin İSESCO-nun 30 illik yubileyi münasibətilə xatirə medalı ilə təltif edilməsi, Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban Əliyevanın İSESCO-nun xoşməramlı səfiri kimi İslam mədəniyyətinin təbliğinə verdiyi böyük töhfələr Türkiyədə təqdirlə qarşılanmışdır. İSESCO-nun baş direktoru Əbdüləziz bin Osman əl-Tüveycri və İƏT-in baş katibi Ekmələddin İhsanoğlu həmin təşkilatların Türkiyədə keçirilən toplantılarında ölkəmizin bu sahədə rolunu dəfələrlə vurğulamışlar. Xocalı soyqırımının 20-ci ildönümü ilə bağlı da İSESCO-nun mənzil-qərargahında Mərakeş-Azərbaycan Dostluq Cəmiyyəti, Azərbaycan və Türkiyənin Rabatdakı səfirlikləri bu dəhşətli insanlıq faciəsinin anılması üçün bir araya gəlmişlər.

Türkdilli ölkələrin inteqrasiyasında ən fəal rol oynayan Türkiyə və Azərbaycan son illər mühüm nəticələr əldə etmişlər. Əməkdaşlığın siyasi qanadı Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası və Türkdilli Ölkələrin Parlament Assambleyası, mədəni istiqaməti isə TÜRKSOY vasitəsilə həyata keçirilir. Bu əməkdaşlığa böyük əhəmiyyət verən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev aprelin 17-də Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının baş katibi Xəlil Akıncını qəbul etmiş, martın 9-da imzaladığı sərəncamla TÜRKSOY-un baş katibi Düsen Kaseinovu “Dostluq” ordeni ilə təltif etmişdir.

Bütün bunlarla yanaşı, Türkiyə və Azərbaycanın strateji tərəfdaşlığı, ölkələrimizin regionda güc mərkəzlərinə çevrilməsi həyata keçirilən birgə enerji və kommunikasiya layihələri, iqtisadi əməkdaşlıq zəminində baş verir. London Universitetinin Mərkəzi Asiya və Qafqaz İnstitutunun araşdırmalarında Türkiyə və Azərbaycanın regional gücə çevrilməsinin təməl səbəbi dünyada davam edən və getdikcə dərinləşən iqtisadi böhrana rəğmən bu iki ölkədə davam edən inkişaf kimi göstərilir. Azərbaycanda son beş ildə iqtisadiyyatda orta hesabla illik 10 faiz yüksəliş, hətta ümumi daxili məhsulun 2006-cı ildə 26 faizə çatan rekord artımı ölkəmizi regionun lokomotivinə çevirmişdir.

ABŞ-ın Tufts Universitetinin professoru Cefri Qreş Azərbaycanın regional gücə çevrilməsini neorealist paradiqma kontektində Qərbyönlü siyasət və iqtisadi inkişaf zəminində araşdırmışdır. “Soyuq müharibə”dən sonra başlanmış və davam edən “Yeni böyük oyun” siyasəti fonunda Cənubi Qafqaz regionunun geostrateji əhəmiyyətinin artmasına işarə edən amerikalı politoloq hesab edir ki, Bakının karbohidrogen ehtiyatlarının dünya bazarlarına çıxarılması üzrə məqsədyönlü siyasəti dünyanın enerji təhlükəsizliyində yeni rəqabətin əsasını qoymuşdur.

Bakı və Ankaranın ikitərəfli iqtisadi əməkdaşlıq və sərmayələrə verdikləri böyük əhəmiyyət də ölkələrimizin tərəqqisini şərtləndirən amillərdəndir. Təkcə cari ilin 6 ayı ərzində Türkiyədən Azərbaycana mal və məhsulların ixracatı 1 milyard 235 min 729 dollar təşkil etmişdir. 2011-ci ilin müvafiq dövründə bu rəqəm 1 milyard 25 milyon dollar olmuşdur. May ayında Türkiyədən Azərbaycana 220 milyon 884 min dollar, iyun ayında isə 210 milyon 451 min dollar həcmində mal ixrac olunmuşdur. Son ildə ölkələrimiz arasında ticarətin həcmi 3 milyard dollara çatdırılmışdır. Hazırda Azərbaycanda mindən çox türk, Türkiyədə minə yaxın Azərbaycan-Türkiyə müştərək şirkəti fəaliyyət göstərir. 2020-ci ilədək şirkətlərimizin Türkiyə iqtisadiyyatına yatıracağı sərmayənin həcmi 20 milyard dollara çatacaqdır ki, bunun da 15 milyard dolları ARDNŞ-in payına düşəcəkdir.

Hazırda Azərbaycanın qardaş ölkəyə yatırdığı sərmayənin məbləği 4,5 milyard dollar təşkil edir. Bakı-Tbilisi-Ceyhan xam neft, Bakı-Tbilisi-Ərzurum təbii qaz boru kəmərləri və Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu kimi nəhəng layihələrdən sonra bu il iyunun 26-da Prezident İlham Əliyev və Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğanın imzaladıqları sazişlə həyata keçirilməsinə başlanılan Trans-Anadolu təbii qaz boru xətti layihəsi də ölkələrimizin regionda və dünyada nüfuzunu artırmışdır.

Türkiyə və Azərbaycan gələcəyə nikbin baxışı olan, konkret layihələrlə tərəfdaşlığı gündən-günə möhkəmləndirən iki regional güc mərkəzi kimi yollarına davam edirlər.

Oqtay Bayramov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Ankara