Azərbaycanda insan genomu layihəsinin reallaşdırılması üzərində iş aparılır
Bakı, 7 aprel, AZƏRTAC
Elm və Təhsil Nazirliyinin Geologiya və Geofizika İnstitutunda (GGİ) “Biologiyada postgenom erası: nailiyyətlər və perspektivlər” mövzusunda lektoriya keçirilib.
GGİ-dən AZƏRTAC-a bildirilib ki, müəssisənin baş direktoru akademik Akif Əlizadə bu cür tədbirlərin əhəmiyyətini vurğulayıb, paleontologiya elmi üzrə dünyada qazanılmış nailiyyətlərdən misal gətirib.
Genetik Ehtiyatlar İnstitutunun icraçı direktoru biologiya elmləri doktoru Mehrac Abbasov təqdimatında DNT, DNA, DNK məfhumlarına aydınlıq gətirərək bildirib ki, Dezoksiribonuklein turşusu (DNT) hər bir canlının inkişafı və fəaliyyəti üçün genetik informasiyanı daşıyan molekuldur. Canlının bütün bioloji xüsusiyyətləri DNT vasitəsilə nəsildən-nəslə ötürülür. Qırmızı qan hüceyrələrindən başqa bütün hüceyrələr bu informasiyanın eyni nüsxəsini daşıyır. Bütün DNT-lərin cəmi genom adlanır. Müasir insanda DNT-nin 1.5-2.1%-i neandertal, 3.0-6.0%-i isə denisovalılardan miras qalıb. Bütün insanların genomu 99.9% eynidir. Cəmi 0.1% faiz olan fərqlilikdə insanların bir-birindən fiziki, əqli, fizioloji olaraq fərqlənməsinin, bəzi insanların nə üçün müəyyən bir xəstəliyə daha həssas və ya davamlı olmasının da izahı vardır. 0.1% fərqlilik hələ də 8-10 milyon nukleotidin fərqlənməsi deməkdir.
Yeni nəsil sekvenser texnologiyalarından danışan alim insan genomu layihəsindən əldə olunan əsas nəticələri xatırladıb: “İnsan genomu 3 milyard nukleotid cütündən təşkil olunub. İnsan genomunda 20000-25000 gen vardır. Genlərin böyük əksəriyyəti genomun tamlığının qorunub saxlanması və səhvsiz şəkildə nəsildən-nəslə ötürülməsinə cavabdehdir. Çox baha başa gələn investisiya tələb edən gələcəyin texnologiyası CRISPR genom redaktəsini reallaşdıra bilir. CRISPR texnologiyası DNT-ni redaktə etməyə, arzuolunmaz genləri genomdan çıxarmağa və onları sağlam və ya üstünlük verilən alternativlərlə əvəz etməyə imkan verir”.
Alim nəzərə çatdırıb ki, Azərbaycanda genom tədqiqatları nar və üzüm məhsulları üzərində aparılıb. Alınmış nəticələr nüfuzlu impakt faktorlu jurnallarda dərc edilib. Üzüm genomunun oxunması üzrə tədqiqat işində müxtəlif ölkələrdən toplanılan 3525 mədəni və yabanı üzümün tam genomunun sekvenslənməsi həyata keçirilib, dərin bioinformatik və biostatistik analizlərlə üzüm bitkisinin ikili mədəniləşmə və mənşə mərkəzinə malik olduğu müəyyən edilib. Sübut olunub ki, üzüm bitkisi 11 min il əvvəl Qərbi Asiya və Qafqazda mədəniləşdirilib, süfrəlik və şərablıq üzüm sortları və formaları yaradılıb və daha sonra bu təcrübə Avropaya keçib. Genom məlumatları ABŞ-nin Biotexnologiya İnformasiyaları üzrə Milli Mərkəzi (NCBI) tərəfindən 2017-ci il dekabrın 12-də “PGOL00000000.1” nömrəsi altında qeydə alınıb.
Mehrac Abbasov vurğulayıb ki, Azərbaycanda insan genomu layihəsinin reallaşdırılması zərurəti üzərində iş aparılır. Lakin bütün işlər minimum risk daxilində nəticə əldə etmək prinsipi ilə həyata keçirilir.
Bölmənin digər xəbərləri
