Bir saat terapiya, yoxsa iyirmi üç saat həyat: uşağın inkişafında əsas rol kimindir?
Ağcabədi, 10 iyul, AZƏRTAC
Son illər uşaqların inkişafı ilə bağlı xidmətlərə müraciət edən ailələrin sayı artır ki, bu da valideynlərin övladlarının inkişafına diqqətinin artdığını göstərən müsbət haldır. Bununla belə, bəzən inkişaf prosesi yalnız mütəxəssisin və ya tibbi müdaxilənin üzərinə qoyulur. Halbuki uşağın inkişafı ailənin, sosial münasibətlərin, təhsilin və zərurət olduqda tibbi dəstəyin birgə təsiri ilə formalaşan uzunmüddətli bir prosesdir.
AZƏRTAC İnklüziv Təhsil və Uşaq İnkişaf Mərkəzinin direktoru Radə Telmanqızının mövzu ilə bağlı məqaləsini təqdim edir.
Mən uzun illərdir müxtəlif inkişaf xüsusiyyətləri olan uşaqlarla işləyirəm. Demək olar ki, hər uğurlu nəticənin arxasında bir ortaq xüsusiyyət görmüşəm: komanda işi və prosesdə aktiv iştirak edən valideyn.
Bəzən valideynlərlə söhbətdə belə ifadələr eşidirəm: “Şükür, uşağım yavaş-yavaş sağalır”. Bu cümlə əslində cəmiyyətimizdə tibbi modelin nə qədər güclü təsirə malik olduğunu göstərir. Əgər uşağın tibbi diaqnozu varsa, əlbəttə ki, müalicə davam etməlidir. Eyni zamanda, qəbul etməli olduğumuz başqa bir həqiqət var.
Ünsiyyət bacarığı... Emosiyanı idarə etmək... Ailə münasibətləri... Bunların heç biri təkcə dərmanla və ya tibbi prosedurla formalaşmır. Bu bacarıqlar sosial mühitdə öyrənilir. Ona görə də tibbi model uşağın sağlamlığını dəstəkləyirsə, sosial model onun gündəlik həyat bacarıqlarını inkişaf etdirir. Ən yaxşı nəticə isə bu iki yanaşmanın paralel işlədiyi zaman əldə olunur.
Bəzən inkişaf uşağın öz zəhmətinin nəticəsidir
Praktik fəaliyyətimdə dəfələrlə görmüşəm ki, seans zamanı uşaq uzun müddət çalışır, dəfələrlə cəhd edir, səhv edir, yenidən sınayır və nəhayət yeni bacarığı əldə edir. Valideyn bunu görəndə bəzən belə deyir: “Dünən iynəsi vurulmuşdu, yəqin ona görə belə oldu”. Halbuki o bacarığın formalaşması bəzən aylarla davam edən sistemli məşqin nəticəsidir.
Qısa vaxtda nəticə axtarmaq uzun yolu uzada bilər
Müasir dövrdə valideynlər tez-tez sürətli nəticə vəd edən təqdimatlarla qarşılaşırlar. “10 dərsdə nəticə”, “Bir neçə seansda böyük dəyişiklik”, “Yeni metod”, “Yeni aparat”...
Belə təqdimatlar ilk baxışdan ümidverici görünə bilər. Ancaq uşaq inkişafı reklam şüarları ilə deyil, psixologiyanın və öyrənmənin qanunları ilə irəliləyir.
Unutmamalıyıq ki, davamlı inkişaf zaman tələb edir. Əgər uşaq müəyyən bacarığı yalnız mütəxəssisin yanında göstərə bilir, lakin evdə həmin bacarıq istifadə olunmur və möhkəmləndirilmirsə, onda həmin bacarığın gündəlik həyata keçdiyini söyləmək çətindir. Mütəxəssis istiqamət verir, valideyn isə həmin istiqaməti hər gün tətbiq edir.
Valideyn uşağın ilk motivasiya verənidir
Uşağın yeməyini vermək... Onu geyindirmək... Məktəbə və ya terapiyaya aparmaq... Bunlar valideynliyin vacib hissəsidir. Həm də valideyn uşağın ilk öyrədəni, ilk ünsiyyət modeli, ilk emosional təhlükəsizlik mənbəyi, ilk sosial mühiti və ilk motivasiya verənidir.
Əgər bütün inkişaf prosesi yalnız mütəxəssisin üzərinə qoyulursa, valideyn isə yalnız gündəlik qayğını təmin etməklə kifayətlənirsə, uşaq ən böyük inkişaf mənbəyindən məhrum qala bilər. Çünki heç bir mütəxəssis ailənin yerini tuta bilməz.
İnkişaf komanda işidir
Uğurlu nəticələrin demək olar ki, hamısında mənzərə eynidir. Mütəxəssislər öz bilik və bacarıqlarını ortaya qoyurlar. Lakin bütün bu səyləri gündəlik həyatın bir hissəsinə çevirən əsas qüvvə ailədir. Əgər bu əməkdaşlıq qurulursa, uşaq öyrəndiyi bacarıqları həyatında istifadə etməyə başlayır.
Valideynlər tez-tez soruşurlar: “Ən yaxşı mərkəz hansıdır?”, “Ən yaxşı mütəxəssis kimdir?”
Mən isə çox vaxt belə suallara bu sualla cavab verirəm: “Uşağınızın inkişaf prosesində siz özünüz nə qədər iştirak edirsiniz?”
Çünki uşaq inkişafı bir nəfərin işi deyil. Mütəxəssislər bu yolun vacib iştirakçılarıdır, lakin uşağın öyrəndiyi bacarıqları gündəlik həyata çevirən, onları möhkəmləndirən və davamlı edən əsas mühit ailədir.
Mənim peşəkar fəaliyyətim boyu formalaşan bir yanaşma var - mən uşaqları inkişaf etdirmirəm, onların ailələrinə uşaqlarının inkişafını dəstəkləməyi öyrədirəm.
Bölmənin digər xəbərləri
