Böyük zəlzələdən ötən üç il: Yaponiya fəlakət qurbanlarının xatirəsini anmışdır
Tokio, 11 mart (AZƏRTAC). Yaponiyada dəhşətli doqquz ballıq zəlzələ, onun ardınca baş vermiş sunami və hidrogen partlayışından üç il ötür. Fəlakət nəticəsində 16 minə yaxın insan həlak olmuş, 3 min nəfərə yaxın adam isə hələ də itkin sayılır.
Martın 11-də Yaponiyada tarix boyu baş vermiş ən dəhşətli təbii fəlakətin qurbanlarının xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla anılmışdır. Anma mərasimində milyonlarla insan iştirak etmiş, həlak olanların xatirəsi önündə baş əyərək dualar oxunmuşdur.
Tokio Milli Teatrının binasında keçirilən anma mərasimində İmperator Akihito, imperatriça Mitiko və Baş nazir Şinzo Abe iştirak etmişlər. Fəlakətdən zərər çəkmiş Hönsü adasının şimal-şərq sahillərindəki yaşayış məntəqələrinin hamısında anma mərasimləri təşkil olunmuşdur. İnsanlar sunaminin dağıtdığı evlərinin yerləşdiyi ərazilərə baş çəkmişlər. Üç il əvvəl böyük ziyan dəymiş Miyako şəhərinin sahillərində yeni zəlzələ baş verəcəyi təqdirdə lazım olan tədbirlərin həyata keçirilməsi barədə təlimlər keçirilmişdir. Polis və sahil mühafizəsi hələ də cəsədləri tapılmamış insanların simvolik axtarışını təşkil etmişdir.
Gündüz saat 14:46 dəqiqədə bütün ölkədə sükut anı keçirilmişdir. Üç il bundan əvvəl, 2011-ci il martın 11-də məhz həmin vaxt Hönsü adasının şimal-şərqində yerləşən Miyaqi prefekturasının sahillərini təbii fəlakət vurmuşdur. Güclü zəlzələ bəzi yerlərdə hündürlüyü 40 metrə çatan nəhəng dalğalar əmələ gətirmişdir. Nəticədə 400 min tikili dağılmış, şəhərlərin yaşayış kvartalları və məntəqələr suyun altında qalmışdı. Bundan əlavə, “Fukusima-1” atom elektrik stansiyasında (AES) enerji təchizatı və soyutma sistemləri sıradan çıxmışdı. Bu, nüvə yanacağının əriməsinə səbəb olaraq, hidrogen partlayışı yaratmış, ətraf rayonlar radioaktiv yoluxmaya məruz qalmışdı.
Bu gün qəzalı AES-də bütün reaktorlar soyuq dayanma sistemində olmasına baxmayaraq, vəziyyət hələ də mürəkkəb olaraq qalır. Əsas problem yüksək radiasiyalı su sızmalarıdır. Qrunt suların səviyyəsinin daim qalxması nəticəsində enerji bloklarında tərkibində yüksək radiasiyalı hissəciklərin olduğu mayenin həcmi hər gün 400 ton artır. Bununla yanaşı, tərkibində radioaktiv hissəciklərin qismən az olduğu 400 ton maye isə hər gün Sakit Okeana axır. AES-in operatoru olan “Tokyo electric power Co.” (TEPKO) şirkəti həmin problemi polad su çənləri vasitəsilə həll etməyə çalışsa da, bu, gözlənilən nəticəni verməmişdir. Son səkkiz ayda həmin çənlərdən radioaktiv su sızmaları AES-in ərazisində radiasiya fonunun həddən artıq artmasına səbəb olmuşdur.
Radiasiyanın tədqiqi və sağlamlıq layihəsinin icraçı direktoru, epidemioloq Cozef Manqanonun bildirdiyinə görə, “Fukusima-1” AES-dəki qəzanın nəticələri həm ekoloji, həm də iqtisadi baxımdan dəhşətlidir. Ən kədərləndirici fakt isə ondan ibarətdir ki, qəza insanların sağlamlığına zərər vurmaqda davam edir. Kütləvi-informasiya vasitələrinin yazdığına görə, radiasiya artıq ABŞ-ın qərb sahillərinə gedib çatmışdır. Ən həyəcandoğurucu xəbər isə, qəzanın baş verdiyi ərazidə yaşayan uşaqların sağlamlığıdır. Burada aparılmış araşdırmalar zamanı 200 min insandan 75-nə “mədəaltı vəzin xərçəngi” diaqnozu qoyulmuşdur. Həmin rəqəm artmaqda davam edir. Fukusima Şəhər Tibb Universiteti də təsdiq etmişdir ki, uşaqların təxminən yarısı, yəni 41 faizi xərçəng xəstəliyinə tutulma ərəfəsindədir. Təzə doğulmuş uşaqların əksəriyyətində isə anadangəlmə çatışmazlıqlar müəyyən edilmişdir.
Hazırda TEPKO-nun mütəxəssisləri stansiyanın altında və ətrafında əbədi buzlaşma qatı yaratmağa çalışırlar. Həmin ideya uğurla nəticələnərsə, bu, eyni vaxtda iki problemi həll etməyə kömək edəcəkdir. Birincisi, radiasiyalı suyun torpağa sızmasının qarşısını alacaq, ikincisi isə enerji bloklarının zirzəmilərinə axan qrunt suları dayanacaqdır. Bununla yanaşı, özünü doğrultmayan polad çənlərin də daha möhkəm materialdan hazırlanmış digər çənlərlə əvəz edilməsi planlaşdırılır.
AES-də baş vermiş qəza və təbii fəlakətin doğurduğu problemlər səbəbindən hələ də 267 min insan köçkün həyatı yaşayır. Onların çoxu dövlət tərəfindən inşa edilmiş ödənişsiz müvəqqəti evlərdə yerləşdirilsələr də, işsizlik problemi ilə qarşılaşmaqdadırlar.
Tokio Universitetinin professoru, seysmoloq Robert Qellerin bildirdiyinə görə, Fukusima prefekturasını tərk etmiş insanların həyatı çox ağırdır. Onlar iş tapmaq üçün Tokioya üz tutmuşlar. Professor demişdir: “Lakin düşünürəm ki, insanların Fukusimaya dönməsi üçün 10 illərlə vaxt lazım olacaqdır, çünki həmin ərazilər güclü radioaktiv yoluxmaya məruz qalmışdır. Təbii ki, söhbət bütün Fukusima ərazisindən getmir. Mən AES-in ətrafındakı 10-20 kilometrlik ərazini nəzərdə tuturam, burada radiasiyanın səviyyəsi yaşayış üçün çox təhlükəlidir”.
Göründüyü kimi, təbii fəlakətdən üç il ötməsinə baxmayaraq, onun fəsadları hələ də davam edir. Lakin yapon xalqının zəhmətsevərliyi, vətənpərvərliyi və mətanəti deməyə əsas verir ki, dünyanın heç bir xalqının başına gətirilməyən fəlakətin nəticələrini aradan qaldırmış bu böyük millət, Fukusima faciəsinin də nəticələrini aradan qaldıracaqdır.
Vüqar Ağayev
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Tokio
Bölmənin digər xəbərləri
