Bakı, 28 oktyabr, AZƏRTAC

Möhtəşəm “Turandot” tamaşasının Heydər Əliyev Sarayının səhnəsində premyerası böyük uğurla keçirilib. Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının kollektivi Cakomo Puççininin məşhur operasının yeni səhnə quruluşunu təqdim edib. Opera Azərbaycanda 98 ildən sonra ilk dəfə səsləndirilib.

AZƏRTAC-ın müxbiri ilə söhbətində çilidən dəvət olunmuş tenor Dieqo Qodoy Azərbaycan səhnəsindəki tamaşada iştirakından aldığı təəssüratları və yaşadığı duyğuları bölüşüb. Sənətçi premyeranın ikinci və üçüncü günlərində məşhur Kalaf partiyasını ifa edib.

– Dieqo, Azərbaycana ilk dəfə gəlirsiniz. Təəssüratlarınız necədir? Şəhərimizi bəyəndinizmi?

– Təəssüratlarım möhtəşəmdir. Bakı məni çox təəccübləndirdi, çünki inanılmaz dərəcədə gözəl şəhərdir. Burada müasirliklə ənənələrin vəhdəti valehedicidir və insana böyük ilham verir. Mən sənət adamıyam, ona görə də gözəlliyə xüsusi dəyər verirəm.

Ölkənizdə insanların nə qədər qonaqpərvər olması da məni çox sevindirir. Hava limanında məni opera teatrının kollektivi qarşıladı. Günün istənilən vaxtı kömək etməyə hazırdırlar.

Uzun yol gəlməyimə baxmayaraq, onların mehribanlığı sayəsində yeni mühitə uyğunlaşmaq mənim üçün xeyli asanlaşır. Məni, həqiqətən də, çox səmimi qarşıladınız.

– Azərbaycanlı həmkarlarınızla işbirliyiniz necə gedir?

– Ötən il Moldovada maestro Əyyub Quliyevlə tanış olduğumu qeyd etmək istəyirəm. Bir dəfə Yusif Eyvazovla da görüşmüşəm. Fransanın Oranj şəhərində keçirilən məşqlərin birində onu əvəz etmişdim. Beləliklə, tanış olduq və birlikdə vaxt keçirdik. Bu, mənim üçün çox xoş təcrübə idi.

Əyyub Quliyevlə birlikdə Moldovanın Kişineu şəhərində Kalaf partiyasını ilk dəfə ifa etdim. Bakıdakı “Turandot” tamaşasında iştirak etmək üçün məni teatra məhz o tövsiyə etdi. Həmin debüt mənim üçün çox böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Çünki bundan sonra bu partiyanı başqa opera səhnələrində də ifa etmək imkanım yarandı. Məsələn, hazırda dünyanın ən nüfuzlu opera teatrlarından birinin yerləşdiyi Ştutqartda.

Maestro Quliyevlə işləmək mənə çox xoş oldu. Buradakı musiqiçilərin hazırlıq səviyyəsi yüksəkdir. Məncə, ən vacib məqam isə maestronun bütün fikirlərini və niyyətini çox aydın şəkildə çatdırmasıdır.

Azərbaycanlı ifaçılarla ilk məşqim zamanı onların yüksək hazırlıq səviyyəsi məni təəccübləndirmədi. Çünki Azərbaycanda musiqi təhsilinin nə qədər ciddi olduğunu artıq bilirdim. Belə gözəl həmkarlarla işləmək imkanım olduğuna görə çox şadam.

– Azərbaycanın “Turandot” tamaşası haqqında nə deyə bilərsiniz?

– Ümumiyyətlə, ənənəvi səhnə quruluşlarını sevirəm. Müasir səhnə həllərinə də açığam, bir şərtlə ki, onlar həqiqətən uğurlu olsun. Bununla belə, orijinala sadiq qalan quruluşlara üstünlük verirəm. Rejissor Mikayıl Mikayılovun quruluşu çox xoşuma gəlir. İnsanların “Turandot”dan gözlədiyi də məhz budur. Ənənəvi üslubda hazırlanmış bu quruluş çox gözəl detallarla zənginləşdirilib. Məsələn, şahzadə Turandotun sarayında xidmət edən üç imperiya naziri — Pin, Panq və Ponqun obrazlarında komik elementlərdən istifadə olunması xüsusilə diqqətəlayiqdir. Rejissor əslində bu obrazların hər birinə fərdi xarakter verib.

Bu, ifaçı kimi iştirak etdiyim üçüncü “Turandot” tamaşasıdır və indiyədək müxtəlif səhnə quruluşlarını görmüşəm. Deyə bilərəm ki, tamaşa ənənəvi üslubda olsa da, rejissorun fərdi yanaşması kiçik, lakin mühüm detallarda özünü göstərir. Bütün səhnələri bəyənirəm, amma xüsusilə öz obrazımın təqdimatını — Kalafın ariyalarının, əlbəttə ki, “Nessun dorma” ariyasının səhnələşdirilməsini vurğulamaq istərdim. Son duetin quruluşu da möhtəşəmdir. Mən duetləri çox sevirəm və Kalafla Turandotun duetləri xüsusilə xoşuma gəldi.

Müasir elementlərdən istifadə olunması da çox maraqlıdır. Məsələn, ekranda nümayiş etdirilən fon təsvirləri buna nümunədir. Möhtəşəm baleti də ayrıca qeyd etmək istəyirəm. Səhnə tərtibatı da çox gözəldir. O, məhz əsərin orijinal librettosunda təsvir olunanları əks etdirir. Başqa sözlə, Mikayıl Mikayılov Turandotun orijinal süjetinə hörmətlə yanaşıb. Özümüzü, həqiqətən də qədim Çində hiss edirik.

– Bəs geyim və dekorasiyalar haqqında nə deyə bilərsiniz?

– Bilirsiniz, belə geyimlər və dekorasiyalar insanın təxəyyülünü oyadır, onu xəyallara dalmağa sövq edir. Axı Turandot bir mif, nağıl qəhrəmanıdır. Bu dekorasiyaların arasında, mifoloji Şərq dünyasında özümü sanki həmin aləmdə oynayan bir uşaq kimi hiss edirəm.

Gəncliyimdə Şərq mifologiyasına və tarixinə çox böyük maraq göstərirdim. Buna görə də Qərblə Şərq arasında körpü rolunu oynayan Azərbaycanda olmaq mənim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müəyyən mənada “Turandot”un tarixi bu ölkənin formalaşmasına töhfə vermiş xalqların, o cümlədən köçəri xalqların tarixi ilə də bağlıdır.

Bu mövzunu çox araşdırmışam. Yeniyetməlik illərində bu, mənim üçün əsl həvəs və maraq mənbəyi idi. İndi isə ümid edirəm ki, Azərbaycanın tarixini daha yaxından öyrənmək üçün vaxtım olacaq.

– Kalaf obrazından danışarkən, onun haqqında nə düşünürsünüz? Kalaf olmaq, bu obrazı canlandırmaq və onun partiyasını ifa etmək sizin üçün nə deməkdir?

– Kalaf bir rəmzdir. Qəhrəmanlıq rəmzi. Mən deyərdim ki, o, qəhrəman arxetipidir.

Bu gün biz bunu bir qədər unuduruq, çünki kinonun və onunla bağlı hər şeyin təsiri altındayıq. Halbuki qəhrəmanlıq bizim öyrəşdiyimiz superqəhrəman obrazlarından daha geniş məna daşıyır. Kalaf superqəhrəman deyil, amma o da bir rəmzdir.

Düşünürəm ki, Puççini gecə ilə gündüz arasında özünəməxsus mübarizəni göstərmək istəyib. Kalaf günəşi, Turandot isə ayı təcəssüm etdirir.

Tenor üçün Kalaf partiyası opera sənətinin əfsanəvi partiyalarından biridir. Opera tarixinin ən məşhur ariyalarından olan “Nessun dorma”nı ifa etmək böyük məsuliyyətdir.

Amma Puççini, əlbəttə ki, bütöv bir partiya yazıb və Kalaf obrazı təkcə “Nessun dorma” ariyasından ibarət deyil. Bu rolda həm vokal, həm də aktyorluq baxımından son dərəcə mürəkkəb çoxsaylı məqamlar var. Bu, opera sənətində xüsusi yer tutan partiyadır və onu ifa etmək böyük məsuliyyət tələb edir. Tenor üçün isə əsl sınaqdır.

Lakin Moldovada debüt etdikdən sonra bu rolda özümü getdikcə daha inamlı hiss edirəm. Hər yeni ifa zamanı obraza daha yaxşı yiyələnir və bu partiyanı oxumaqdan daha çox zövq alıram.

– Teatrların xarici ölkələrdən sənətçilər dəvət etməsi nə dərəcədə vacibdir? Məsələn, bizim teatr sizi dəvət edib. Belə əməkdaşlığın bu gün teatr və mədəniyyət üçün əhəmiyyəti nədədir?

– Bu, çox vacib məsələdir, çünki opera universal sənət növüdür və bütün dünyanın mədəni sərvətidir.

Opera yalnız İtaliyaya məxsus deyil, baxmayaraq ki, məhz orada yaranıb. Sonralar fransızlar fransız operasını, almanlar alman operasını, ruslar rus operasını və sairəni yaradıblar. Lakin bu gün opera bütün bəşəriyyətin ortaq mədəni irsidir.

Ölkələr arasında əlaqələr qurmaq və vahid dil vasitəsilə körpülər yaratmaq imkanımızın olması çox gözəldir. Axı opera da bir növ dildir — universal ünsiyyət dilidir.

Burada müxtəlif insanlarla qarşılaşıram: bəziləri rusca, digərləri azərbaycanca danışır, kimlərsə ingiliscə və ya italyanca ünsiyyət qurur. Lakin opera dili sayəsində hamımız bir-birimizi başa düşürük. Bu dil musiqini, teatrı və dramatik sənəti birləşdirir. Məncə, bu irsi qoruyub saxlamaq çox vacibdir.

Qeyd edək ki, oktyabrın 25-də Dieqo Qodoy Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, Turandot rolunu ifa edən Fəridə Məmmədova ilə eyni səhnəni bölüşüb. Dirijor pultu arxasında Azərbaycanın Əməkdar artisti maestro Əyyub Quliyev olub. Oktyabrın 27-də isə çilili tenorla duetdə Turandot partiyasını Azərbaycanın Əməkdar artisti İlahə Əfəndiyeva ifa edib. Həmin gün dirijor pultu arxasında maestro Mustafa Mehmandarov dayanıb.

_{Müəllif – Anara Axundova}