Bakı, 15 iyul, AZƏRTAC

Azərbaycanın son illər artan iqtisadi imkanları, əlverişli coğrafi mövqeyindən maksimum fayda əldə etmək bacarığı, beynəlxalq aləmə inteqrasiyası ölkənin qonşuları ilə münasibətlərinə müsbət təsir göstərib. Azərbaycanın qonşu dövlətlərlə olan siyasətində Gürcüstanla əlaqələr xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Beləliklə, Gürcüstan Azərbaycanın enerji resurslarının Avropa bazarlarına çatdırılmasında, eləcə də Şərqdən Qərbə yüklərin daşınmasında mühüm tranzit rolunu oynayır. Azərbaycan-Gürcüstan dostluğunun çox qədim tarixi var. Bu iki ölkə təkcə qonşu və dost deyil, həm də mühüm strateji tərəfdaşdır.

İki ölkə arasında olan münasibətlərlə bağlı AZƏRTAC-ın suallarını gürcü ekspert, Tbilisi Dövlət Universitetinin Təhlil və Proqnozlaşdırma Mərkəzinin direktoru, professor Vaxtanq Çaraya cavablandırıb.

- Azərbaycan Cənubi Qafqazın dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasında hansı rolu oynaya bilər?

- Azərbaycanın unikal coğrafi mövqeyi, ixtisaslı, yüksək təhsilə sahib işçi qüvvəsi var. Burada yaradılmış sağlam ab-hava, komanda işi və əməkdaşlıq sayəsində çoxlu uğurlar əldə etmək olar. Qeyd etməliyəm ki, region ölkələrindən heç biri təkbaşına öz potensialını reallaşdıra bilməyəcək. Uzunmüddətli iqtisadi uğura nail olmaq əməkdaşlıq tələb edir. Yəni bu uğur təkcə təbii resurslardan asılı deyil. Azərbaycan Gürcüstanla birlikdə Cənubi Qafqazın Avropa və Asiya arasında inkişaf mərkəzi olmasına kömək edən yaxşı tandem yaradır. Ona görə də Azərbaycansız Gürcüstan Asiya ilə Avropa arasında dəhliz ola bilməz.

- Bakı ilə Tbilisi arasında münasibətlərin hazırkı iqtisadi səviyyəsini necə qiymətləndirirsiniz?

- Bizim yüksək səviyyəli əla iqtisadi-ticari əlaqələrimiz var. Azərbaycan Gürcüstanın ilk beş ticarət tərəfdaşı sırasındadır və təbii ki, bu baxımdan tərəfdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi çox vacibdir. Nəqliyyat və enerji sahələrində əməkdaşlığın inkişafı üçün böyük perspektiv var. Bakı və Tbilisi bu gün kifayət qədər intensiv əməkdaşlıq edirlər və deyə bilərik ki, ölkələrimiz arasında həyata keçirilən layihələrin əksəriyyəti Bakı tərəfindən maliyyələşdirilir. Bununla belə, Tbilisinin əsas rol oynadığı layihələr də var. Hər iki ölkənin tarixi İpək Yolu üzərində yerləşməsi, birgə irimiqyaslı enerji və nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsi regionumuzdan keçən yükdaşımaların həcmini xeyli artırıb. Uğurlu regional əməkdaşlıq çərçivəsində Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu kimi irimiqyaslı qlobal enerji, nəqliyyat-kommunikasiya layihələrinin həyata keçirilməsi Azərbaycanla Gürcüstan arasında regional sülh və sabitliyə töhfə verir. Bundan əlavə, ölkələrimiz yaşıl enerji sahəsində yeni layihələr üzərində işləyir.

Ötən il ərzində ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi 15,4 faiz artaraq 1,515 milyard dollara çatıb. 2023-cü ildə Azərbaycan Gürcüstan üçün əsas ixrac istiqaməti olub və ümumi ixracda 14,2 faiz paya sahib olub. Gürcüstandan Azərbaycana 862 milyon dollarlıq mal ixrac edilib, idxal isə 653,9 milyon dollar təşkil edib.

- Sizcə, bu gün bütövlükdə regionun iqtisadiyyatı hansı problemlərlə üzləşir?

- Gürcüstan tərəfdən problemlər ondan qaynaqlana bilər ki, Tbilisidə mövcud siyasi vəziyyət investisiyaların cəlb edilməsinə mane olur, çünki Gürcüstanla Aİ arasında vəziyyət heç də yaxşı səviyyədə deyil.

- Bu yaxınlarda Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidze Gürcüstan və Azərbaycanın yeni gömrük keçid məntəqəsi açacağını bildirib. Bu fakt ölkələrin tranzit və logistika imkanlarının inkişafına necə kömək edəcək?

- Bu keçid məntəqəsi ölkələrimiz arasında yeni qüvvəyə və yeni imkana çevriləcək. Bu, həm də nəqliyyat marşrutlarını şaxələndirməyə kömək etdiyimiz ölkələr üçün üstünlük olacaq. Gürcüstan və Azərbaycan arasında gömrük-keçid məntəqəsi ölkələrin tranzit və logistika imkanlarının inkişafına töhfə verəcək, həmçinin nəqliyyat və ticarət sahələrində regional əlaqələri daha da gücləndirəcək. Hazırda Azərbaycan və Gürcüstan arasında beş avtomobil keçid məntəqəsi fəaliyyət göstərir. Bundan əlavə, daha bir dəmir yolu məntəqəsi var (Böyük Kəsik).

- Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi baxımından Azərbaycanın perspektivləri haqqında fikirlərinizi bilmək maraqlı olardı.

- Azərbaycan və Aİ strateji enerji tərəfdaşları hesab olunurlar. Bu fakt həm Bakı, həm də Aİ üçün müsbət haldır. Gürcüstan da bundan faydalanır, çünki biz tranzit ölkə kimi Azərbaycan qazının nəqlindən müəyyən dividendlər alırıq. Enerji təchizatının təhlükəsizliyini təmin etmək və Rusiyadan enerji asılılığını azaltmaq istəyən Aİ üçün Azərbaycan alternativi siyasi və iqtisadi üstünlüklər təklif edir. Dünyada və regionda gedən təlatümlü hərbi-siyasi proseslərə baxmayaraq, Azərbaycan müttəfiqlərinin gözündə etibarlı tərəfdaş olduğunu sübut edə bildi. Bu gün Azərbaycan qazını Gürcüstan, Türkiyə, Yunanıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan, Serbiya və İtaliya vasitəsilə Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa və İsveçrədən bir neçə iri enerji şirkətləri alır. Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Monteneqro, Xorvatiya, Slovakiya və Şimali Makedoniya da qaz alışında maraqlıdır.

- Müasir dünyada aktual problemlərdən biri də yaşıl iqtisadiyyata keçiddir. Dayanıqlı və ekoloji cəhətdən təmiz texnologiyaların inkişafı üçün Azərbaycan və Gürcüstanın potensialını nədə görürsünüz? Bu prosesi stimullaşdırmaq üçün hansı tədbirlər görülməlidir?

- Biz həmçinin yeni layihələr üzərində işləyirik ki, onlardan biri də yaşıl enerjidir. Azərbaycan və Gürcüstan Xəzər-Qara dəniz-Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizinin fəaliyyətinin gücləndirilməsi və prosesinin sürətləndirilməsində həmrəy olduqlarını bildiriblər. Azərbaycan, Macarıstan, Gürcüstan və Rumıniya hökumətləri 2022-ci il dekabrın 17-də Buxarestdə yaşıl enerjinin inkişafı sahəsində strateji tərəfdaşlıq haqqında saziş imzalayıblar. Bu saziş 1 QVt gücündə elektrik enerjisinin ötürülməsi üçün Qara dənizin dibi boyunca kabel çəkilməsini nəzərdə tutur. Bu xətt 1195 km uzunluğunda olacaq və Azərbaycanda hasil edilən elektrik enerjisini Gürcüstan və Qara dəniz vasitəsilə Rumıniyaya, sonradan Macarıstana və Avropanın qalan hissəsinə nəql etmək üçün nəzərdə tutulub. Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Ərzurum, Cənub Qaz Dəhlizi, Bakı-Tbilisi-Qars kimi layihələr yaşıl enerji layihəsinə nümunə olacaq və eyni uğurla həyata keçiriləcək. Həm Gürcüstan, həm də Azərbaycan çox böyük bərpaolunan enerji potensialına malikdir.

- Nəqliyyat və logistika iqtisadi inkişafın əsas komponentləri hesab olunur. Azərbaycan və Gürcüstan arasında bu sahədə əməkdaşlığın gələcək perspektivlərini necə görürsünüz?

- Tbilisi ilə Bakı dəmir yolu sahəsində uğurla əməkdaşlıq edir. Biz Orta Dəhlizin inkişaf perspektivlərini də nəzərdən keçirdik və bu dəhlizin inkişafının sürətləndirilməsi üçün Azərbaycan və Qazaxıstanla koordinasiyalı işləyirik. Gürcüstanda da biz dəmir yollarının modernləşdirilməsi ilə bağlı işlərə başlamışıq. İşlər bu ilin sonuna kimi başa çatdırılacaq və dəmir yolunun ötürücülük qabiliyyəti artacaq. Region ölkələrinin - Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin iştirakı ilə bizim nəqliyyat sahəsində birgə fəaliyyət üçün mühüm platformamız var və bunun üçün artıq xüsusi yol xəritəsi qəbul edilib.

- Gəlin, innovasiya və rəqəmsal transformasiyaya diqqət yetirək. Azərbaycan və Gürcüstan iqtisadiyyatlarında innovativ texnologiyaların təşviqi üçün hansı konkret perspektivlər görürsünüz və bu, onların rəqabət qabiliyyətinə necə təsir edə bilər?

- Bakı və Tbilisinin rəqəmsal transformasiya və turizm kimi sahələrdə daha fəal əməkdaşlığa ehtiyacı var. Biz nəqliyyat və logistika ilə yanaşı, təkcə öz aramızda deyil, üçüncü ölkələr üçün də turizm sahəsində əməkdaşlıq qurmalıyıq. Turizm sektoruna, xüsusən də onun infrastrukturuna daha çox investisiya cəlb etməyə ehtiyac var. Turizm sahəsində birgə layihələrin həyata keçirilməsi bütövlükdə regiona öz töhfəsini verəcək.

- Gürcüstan Avropa İttifaqına daxil olarsa Azərbaycanla münasibətlərin perspektivləri necə olacaq? Sizcə, Gürcüstanın Aİ-yə daxil olması Cənubi Qafqazda iqtisadi sabitliyə və təhlükəsizliyə necə təsir edəcək?

- Hər halda, Gürcüstanla Azərbaycan arasında münasibətlər həmişə çox yüksək səviyyədə olacaq və Gürcüstan Aİ-yə daxil olarsa, bu əlaqələr daha da genişlənəcək. Aİ Cənubi Qafqazda yeni oyunçu kimi sabitlik və maliyyə imkanları əlavə edəcək.