Hər bir dərdin dərmanı çay...
Lənkəran, 14 mart, Bağır Əliyev, AZƏRTAC
Azərbaycanda çayçılıq ötən əsrin 30-cu illərində Lənkəran-Astara bölgəsində inkişaf etməyə başlayıb.
Özünün xoş ətri, tamı və başqa xassələri ilə uzun müddətdən bəri insanların sevgisini qazanan çay hazırda Azərbaycanda ən çox istifadə edilən içkidir, mahnıda deyildiyi kimi, hər bir dərdin dərmanıdır:
“Kimin ağrıyır canı,
Qoy çay içsin mərcanı,
Hər bir dərdin dərmanı
Çay, çay...”
Bəs iqtisadiyyatımızda və ekoloji tarazlığın qorunmasında mühüm rol oynayan çayçılığın hazırkı durumu necədir?
Yazıda Lənkəran rayonunun timsalında cənub bölgəsində çayçılığın perspektivləri ilə bağlı görülən işlərdən və qarşıda duran vəzifələrdən söhbət açmaqla, bu suala cavab tapmağa çalışacam.
Qafqaz Çay Assosiasiyasının prezidenti, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Lənkəran Regional Elm Mərkəzinin direktoru, professor Fərman Quliyev bildirib ki, 1970-1980-ci illərdə ölkəmizdə çayçılığın ixtisaslaşdırılması istiqamətində çox mühüm tədbirlər həyata keçirilib. Astara, Masallı və Lənkəran rayonlarında çay plantasiyaları genişləndirilərək 13,4 min hektara çatdırılıb.
Həmin illərdə təkcə Lənkəranda 7 min hektar çay sahəsi mövcud idi. Bunun 3709 hektarı məhsuldar, 3291 hektarı isə yeni çay sahələri olub. O dövrdə rayonda yaşıl çay yarpağı istehsalı artaraq ildə 17 min tonu ötmüşdü. Həmin illərdə Azərbaycana rəhbərlik etmiş ümummilli lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Lənkəranda “Xanbulançay”, Astarada “Lovain”, Masallıda isə “Viləşçay” kimi nəhəng dəryaçalar tikilib istifadəyə verilib.
Regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət proqramlarında nəzərdə tutulan tədbirlərə müvafiq olaraq son illər Lənkəranda çayçılığın inkişafı istiqamətində müəyyən işlər görülüb, mövcud çay sahələrinin bərpası və yeni çay sahələrinin salınması sahəsində yeni uğurlar əldə edilib. Hazırda rayonda 530 hektar çay sahəsi mövcuddur. Bunun 214 hektarı məhsuldar sahələrdir. Bu sahələrdən 135 tonadək yaşıl çay yarpağı yığılır.
Çayçılığın daha da inkişaf etdirilməsi üçün rayonda çay tingçilik təsərrüfatları fəaliyyət göstərir. Onlardan “İlyas-Çay” müəssisəsində 350 minədək və fiziki şəxs olan Elşad Yaqubovun şəxsi təsərrüfatında isə 200 minədək çay tingi yetişdirilir.
Bu yerdə qeyd edim ki, professor Fərman Quliyevin rəhbərliyi altında Lənkəranda 14 hektar çay plantasiyasında becərilən və “Fərmançay” adı ilə istehsal olunan, ekoloji cəhətdən təmiz çay dünya şöhrəti qazanıb. “Fərmançay” Madriddə keçirilən beynəlxalq müsabiqədə üç dəfə qızıl medal alıb, 2009-cu ildə isə Moskvada keçirilən “Keyfiyyət və texnologiya” müsabiqəsində qızıl sertifikata layiq görülüb.
Ölkəmizdə sahibkarlığın inkişafı üçün yaradılan münbit şəraitdən faydalanan sahibkar Araz Yaqubov isə Lənkəran rayonunun İstisu qəsəbəsində Azərbaycan çayının yenidən bərpa olunması və daha da inkişaf etdirilməsi məqsədilə “ Yaşıl çay” fermer təsərrüfatını yaradıb. İndiyədək “Yaşıl çay” fermer təsərrüfatı 61 hektarda çay plantasiyası salıb. Gələcəkdə bu rəqəmin 135 hektara çatdırılması nəzərdə tutulub.
A.Yaqubov bildirib ki, son illər Lənkəran rayonunda çayçılıq sahəsi dirçəliş dövrünü yaşayır. Bizim “Yaşıl çay” fermer təsərrüfatı ilə yanaşı, Tələt Məmmədovun rəhbərlik etdiyi “Astara bağları” adlı müəssisə də rayonun Havzava, İstisu, Girdəni kəndlərində indiyədək 190 hektar sahədə çay əkini keçirib. Müəssisənin kollektivi cari ildə də yeni əkin sahələri yaratmağı planlaşdırırlar. Bundan əlavə, Vilvan və digər kəndlərdə də yeni plantasiyaların salınması nəzərdə tutulub.
“Müxtəlif növ əkin üçün şəxsi vəsaitimiz hesabına traktorlar, qoşqular və digər texnikalar gətirmişik. Bu gün istər çayçılıq, istər heyvandarlıq, istərsə də taxılçılığın inkişaf etdirilməsində həmin mexanizmlərdən səmərəli surətdə istifadə edirik. Kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalçılarına vergi güzəştlərinin müddətinin uzadılması barədə qəbul olunan qanun fəaliyyət dairəmizi genişləndirmək üçün geniş imkanlar açıb. Yalnız bu güzəştin hesabına dövlət büdcəsinə ödənilməli olan vəsait fermerlərin sərəncamında qalaraq istehsalın genişlənməsinə sərf edilib. Vergi güzəştlərinin tətbiqi və 2007-ci ildən başlayaraq kənd təsərrüfatında məhsul istehsalçılarına hər il bir hektar əkin sahəsinə görə MDB məkanında ən yüksək məbləğdə - 70 ABŞ dolları məbləğində subsidiyaların ödənilməsi aqrar bölmənin inkişafına böyük təkan verib. Bütün bunlar onu göstərir ki, Azərbaycanda aqrar bölmənin inkişafı dövlətin iqtisadi siyasətinin əsas hədəflərindən biridir və ölkə rəhbərliyi bu sahəni həmişə diqqət mərkəzində saxlayır” - deyə A.Yaqubov vurğulayıb.
Həmsöhbətim onu da diqqətə çatdırıb ki, rəhbərlik etdiyi çayçılıq təsərrüfatı nəzdində illik istehsal gücü 500 ton olan mini çay emalı müəssisəsinin tikintisi ilə bağlı Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə müraciət olunub və müsbət cavab alınıb.
Buradan da belə qənaətə gəlmək olar ki, regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair üçüncü Dövlət Proqramı çərçivəsində həyata keçirilən tədbirlər ölkəmizdə, o cümlədən cənub bölgəsində çayçılığın əvvəlki şöhrətini qaytarmağa və minlərlə yeni iş yerinin açılmasına imkan verəcək, yaşıl çay yarpağı istehsalının və emalının artmasına səbəb olacaq.
Bağır Əliyev
AZƏRTAC-ın cənub bölgəsi üzrə müxbiri
Bölmənin digər xəbərləri
