Bakı, 25 avqust (AZƏRTAC). Ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycana hərbi təcavüzü, ərazilərimizin 20 faizinin işğalı, 1 milyondan çox soydaşımızın doğma yurd-yuvasından didərgin düşməsi, ölkəmizin informasiya blokadasına alınması, ictimai-siyasi sabitliyin pozulması, ölkədə rəhbərliyin tez-tez dəyişməsi nəticəsində iqtisadiyyatın bütün sahələrində tənəzzül başlamış və bu proses getdikcə dərinləşərək xroniki səciyyə almışdı. Keçmiş SSRİ-nin respublikaları ilə Azərbaycan arasında iqtisadi əlaqələrin kəsilməsi, ölkəmizdə qeyri-sabitliyin mövcudluğu, maliyyə və texniki təchizatın sıfıra enməsi neft və qaz sənayesini ağır böhran vəziyyətinə salmışdı. Azərbaycan məhv olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalmışdı. Belə ağır bir vaxtda xalqımız xilaskar oğluna - dahi Heydər Əliyevə müraciət etdi.

Yenidən siyasi hakimiyyətə gələn ümummilli lideri Heydər Əliyevin uzaqgörən, müdrik siyasəti və gərgin fəaliyyəti nəticəsində ölkədə siyasi sabitlik bərqərar oldu, atəşkəs əldə edildi, irimiqyaslı iqtisadi islahatlara başlanıldı, maliyyə vəziyyəti yaxşılaşdı, investisiyaların məbləği ildən-ilə artdı, xalqın həyat səviyyəsi yüksəldi, Azərbaycanın dünya iqtisadi məkanına inteqrasiyası sahəsində çox böyük nailiyyətlər əldə olundu. Ən böyük nailiyyət isə bu dövrdə ölkəmizdə aparılan müstəqil dövlət quruculuğu prosesində iqtisadi islahatların və inkişafın mahiyyət etibarilə yeni bir Azərbaycan modelinin yaranması idi.

Azərbaycan iqtisadi sahədə qazandığı ilk ən böyük uğur 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” oldu. Azərbaycan haqqında dünyada təsəvvürün olmadığı və yaxud respublikamız barəsində yalnız mənfi rəylərin formalaşdığı bir vaxtda Heydər Əliyev səkkiz inkişaf etmiş qüdrətli dövləti təmsil edən 11 neft şirkəti ilə “Əsrin müqaviləsi”ni imzalamağa müvəffəq oldu. Azərbaycan Respublikasının siyasi, iqtisadi və informasiya blokadası şəraitində olduğu bir vaxtda imzalanmış bu möhtəşəm sənəd ən azından ölkəmizi dünyaya tanıdan çox dəyərli iş idi. Azərbaycan üçün həyati əhəmiyyəti olan bu müqavilə həm respublikanın daxilində sabitliyin bərqərar olunmasında, həm də xarici siyasətdə uğurların əldə edilməsində müstəsna rol oynadı.

Heydər Əliyevin özünün də vurğuladığı kimi, “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması ilə Azərbaycan Xəzər dənizi və onun enerji ehtiyatlarını bütün dünyanın üzünə açdı və bu hadisənin ölkənin gələcəyi üçün nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğunu tarixçilər yazacaqlar.

“Əsrin müqaviləsi”ndən sonra yeni nəqletmə kəmərlərinin çəkilməsi zərurəti yarandı. Azərbaycan neftinin dünya bazarlarına çıxarılması üçün Bakı-Novorossiysk, Bakı-Supsa ixrac neft kəmərlərinin istismara verilməsinə və Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac neft kəmərinin inşası ilə bağlı sazişin imzalanmasına nail olundu. Bununla da ölkədə makroiqtisadi sabitlik yarandı, iqtisadiyyatın bütün sahələrində islahatlara başlandı, əhalinin həyat səviyyəsi getdikcə yaxşılaşdı.

Heydər Əliyev strategiyasının həyata keçirilməsi nəticəsində tənəzzülün qarşısı uğurla alındı və 1995-ci ildən Azərbaycanda keçid dövrünün yeni mərhələsi - bərpa və dinamik inkişaf dövrü başlandı.

Belə ki, 1995-2003-cü illərdə ümumi daxili məhsul (ÜDM) 90,1 faiz, dövlət büdcəsinin gəlirləri 3 dəfə, ölkənin valyuta ehtiyatları 85 dəfə, sənaye məhsulunun həcmi 25,2 faiz, kənd təsərrüfatı istehsalının həcmi 53,9 faiz, xarici ticarət dövriyyəsi 4 dəfə artdı, inflyasiya səviyyəsi 2-3 faizədək endirildi.

Neft gəlirləri qeyri-neft sektorunun inkişafına xərclənməyə başlandı. Azərbaycanda uzun sürən durğunluqdan sonra kənd təsərrüfatı və sənaye sürətli inkişaf yoluna çıxdı. Son 4 ildə emal sənayesi sahələrində məhsul istehsalı 24 faiz, o cümlədən yeyinti sənayesində 22 faiz, taxta məmulatı istehsalında 3,5 dəfə, metallurgiya sənayesində 2,5 dəfə artmışdır.

Hazırda Azərbaycan idxaldan asılı dövlətdən ixrac edən dövlətə çevrilmişdir. Ticarətin inkişafı Azərbaycanı dünya bazarlarına çıxardı. Bu gün Azərbaycan dünyaya ənənəvi neft və qazdan əlavə, kənd təsərrüfatı və yeyinti məhsulları, tikinti materialları ixrac edir.

Ulu öndər Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi və xalqımızı parlaq gələcəyə aparan hərtərəfli inkişaf yolunun Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən uğurla və inamla davam etdirilməsi nəticəsində yaradılmış münbit iqtisadi şərait davamlı və sürətli iqtisadi inkişafı təmin etmişdir. İqtisadiyyatımızda struktur islahatlarının aparılması, özəlləşdirmə və tоrpaq-aqrar islahatlarının uğurla reallaşması, qeyri-neft sektоrunun inkişafı ölkəmizin müstəqil iqtisadi dayaqlarının daha da möhkəmlənməsinə gətirib çıxarmışdır. 2004-2009-ci illərdə ÜDM 2,8 dəfə artaraq, onun adambaşına düşən məbləği 2009-cu ildə 4874,1 ABŞ dollarına çatmışdır.

Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, “Biz tam şəkildə bazar iqtisadiyyatına keçmişik. Azərbaycan iqtisadiyyatı liberal iqtisadiyyatdır, müstəqil, dayanıqlı, öz resurslarına güvənən, dünya birliyinə sürətlə inteqrasiya edən iqtisadiyyatdır”.

Dövlət başçısının müvafiq sərəncamlarına əsasən, sahibkarlıq subyektlərinin dövlət qeydiyyatı və Azərbaycan Respublikası dövlət sərhədinin buraxılış məntəqələrindən keçirilən malların və nəqliyyat vasitələrinin yoxlanılması “bir pəncərə” prinsipinə uyğun təşkil edilmişdir.

Azərbaycanın iqtisadi uğurları dünyanın aparıcı maliyyə təsisatlarının diqqətindən kənarda qalmamışdır. Dünya Bankı və Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyası tərəfindən hər il hazırlanan “Doing Business” reytinqinin 2009-cu il üçün hesabatında Azərbaycan dünya dövlətləri sırasında biznesin aparılması sahəsində ən uğurlu nəticələrə nail olmuş ölkə kimi qiymətləndirilmiş, ən islahatçı ölkə adına layiq görülmüşdür. 2007-ci ilin fevral ayında Bakıya səfərə gələn “Doing Business” hesabatının müəlliflərinin rəhbəri Semeon Djankovu qəbul edən Prezident İlham Əliyev görüşdən sonra qeyd olunan hesabatda Azərbaycanın reytinqinin yaxşılaşdırılması ilə bağlı aidiyyəti dövlət orqanlarına müvafiq göstərişlər vermişdir. Məhz Prezidentin məqsədyönlü tapşırıqlarının nəticəsi olaraq Azərbaycan bir ildən sonra həmin reytinqdə 10 göstəricidən 7-si üzrə irəliləyiş əldə edərək lider olmuşdur. 2009-2010-cu illər üçün hazırlanmış “Qlobal Rəqabətlilik Hesabatı”nda Azərbaycan 18 pillə irəliləyərək, 133 ölkə arasında 51-ci yerə, MDB ölkələri arasında isə 1-ci yerə yüksəlmişdir. “Standard and Poors” beynəlxalq reytinq agentliyi ölkə iqtisadiyyatını əks etdirən göstəricini “Sabit”dən “Müsbət”ə yüksəltmiş, “Fitch Ratings” agentliyi isə Azərbaycana beynəlxalq səviyyəli “Sabit” investisiya reytinqi vermişdir. Həmçinin ölkəmiz bir sıra beynəlxalq maliyyə-kredit və iqtisadi qurumlarla sıx əlaqələr qurmuş, Beynəlxalq Valyuta Fonduna, Dünya Bankına, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankına, İslam İnkişaf Bankına, Asiya İnkişaf Bankına üzv qəbul olunmuşdur.

2011-ci ilin altı ayında ümumi daxili məhsul 0,9 faiz, qeyri-neft sektoru 7,2 faiz, kənd təsərrüfatı 6,2 faiz, əhalinin pul gəlirləri 17 faiz, strateji valyuta ehtiyatları 9 milyard dollar artmışdır. İnsanların rifah halının yaxşılaşdırılması üçün yaxşı şərait yaradılmışdır. Azərbaycan büdcəsi 20 milyard dollara çatmışdır ki, bu da rekord göstəricidir.

Azərbaycanda regionların sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramları həyata keçirilmişdir. Dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin müvafiq fərman və sərəncamları ilə “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2009-2013-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı”, “2008-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında yoxsulluğun azaldılması və davamlı inkişaf Dövlət Proqramı”, “2008-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında əhalinin ərzaq məhsulları ilə etibarlı təminatına dair Dövlət Proqramı” və bir sıra proqramlar təsdiq edilmiş və uğurla icra olunur.

Bu ilin birinci yarısında iki proqram - “Azərbaycan gəncliyi 2011-2015-ci illərdə” Proqramı və 2011-2013-cü illəri əhatə edən Bakı və Bakıətrafı qəsəbələrin sosial-iqtisadi inkişafı Proqramı da qəbul edilmişdir. Birinci proqramda gənclərin həm məşğulluğu, həm təhsillə bağlı olan problemlər, asudə vaxtlarının təşkili, gənclər üçün xüsusi fondun formalaşması və o fondun xətti ilə müxtəlif proqramların həyata keçirilməsi təmin olunacaqdır. İkinci proqramda 2013-cü ilədək qəsəbələrin bütün infrastrukturunun yenilənməsi, eyni zamanda, qəsəbələrdə yaşayan insanların məşğulluğu üçün konkret tədbirlər nəzərdə tutulmuş, yol tikintisinə, digər infrastruktur layihələrinə əlavə vəsait ayrılmışdır.

İqtisadiyyatımızın perspektivlərinə gəldikdə isə hazırda ölkəmizdə bir neçə böyük infrastruktur layihələri həyata keçirilir. Sentyabr ayına və ilin sonunadək 40-dan çox məktəb binası, xəstəxana, poliklinika təmir ediləcək və tikiləcəkdir. Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunun yenidən qurulması, yeni zolaqların, aerovağzal kompleksinin yeni müasir binasının tikintisi davam edir və 2013-cü ildə açılışı gözlənilir.

İlin sonunadək daha bir beynəlxalq aeroport Qəbələ şəhərində istifadəyə veriləcəkdir. Ələt qəsəbəsində dəniz ticarət limanının tikintisi başlanılmışdır. Bu, Xəzər hövzəsində ən böyük, müasir, gözəl və möhtəşəm dəniz ticarət limanı olacaqdır. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu 2012-ci ilin sonunadək istifadəyə veriləcəkdir. Müasir gəmiqayırma zavodunun tikintisi başlanmış, gübrə zavodunun təməli isə qoyulacaqdır.

Metro tikintisi sahəsində də böyük layihə icra edilir. Son üç ildə 3 yeni stansiya istifadəyə verilmişdir. 2015-ci ilədək əlavə 6 stansiyanın istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulmuşdur.

Bakı, Sumqayıt, Gəncə şəhərlərində və Qaradağ rayonunda müasir sənaye komplekslərinin yaradılması nəzərdə tutulur. Kimya sənayesinin inkişafı üçün tədbirlər görülür, müəssisələr modernləşdirilir, yeni texnologiyalar tətbiq edilir. Sumqayıtda kimya sənayesi şəhərciyi yaradılacaq, hazırda böyük texnopark yaradılır. İlin sonunadək kənd yollarının tikintisinə də böyük vəsait ayrılacaqdır.

Bu il Azərbaycanda “Turizm ili” ilə əlaqədar Bakıda və bölgələrdə yeni, müasir hotellər istismara verilir. “Kempinski Badamdar” hotelinin artıq açılışı olmuşdur. Bakıda bu il 6 beşulduzlu, dünya brendləri sırasında olan hotellər istismara veriləcəkdir.

Bu ilin altı ayında sahibkarlığın inkişafı üçün kreditlər verilmişdir. Nəzərdə tutulan kreditlərin təxminən 60 faizi artıq verilmişdir. İlin sonunadək qalan hissə də veriləcəkdir. Beləliklə, bu il də özəl sektora güzəştli şərtlərlə kifayət qədər böyük məbləğdə - 125 milyon manat kredit veriləcəkdir ki, bu da özlüyündə növbəti illərdə yeni istehsalların, iş yerlərinin açılmasına və qeyri-neft sektorunun inkişafına xidmət göstərəcəkdir.

Son illərdə Prezident İlham Əliyevin fərman və sərəncamları, qəbul olunmuş qanun və qərarlar da məhz qeyri-neft sektorunun inkişafına yönəldilmişdir. Bütün bu addımlar son nəticədə milli iqtisadiyyatın neft sektorundan asılılığının azaldılmasına və özəl sektorun inkişafına zəmin yaratmışdır.

Azərbaycan ilə dünyanın bir çox ölkələri arasında iqtisadi əməkdaşlıq qurulmuşdur. Ölkəmiz mötəbər beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edir. Dünyanın Azərbaycana etibarının artması ilə nəticələnən bütün bu uğurlar ulu öndər Heydər Əliyevin və onun siyasətinin dönməz davamçısı olan Prezident İlham Əliyevin titanik fəaliyyətinin bəhrəsidir.

Samirə Quliyeva

AZƏRTAC-ın müxbiri

Qeyd: “İqtisadi İnkişaf Nazirliyi tərəfindən “Milli iqtisadiyyatımız: uğurlar və perspektivlər” mövzusunda KİV nümayəndələri arasında elan edilmiş yaradıcılıq müsabiqəsinə təqdim edilir”.