Qazaxıstanlı ekspert TDT-nin İstanbuldan Altaya və Çinədək vahid məkanda perspektivlərindən danışıb
Astana, 10 iyul, AZƏRTAC
Geosiyasi reallıqların daim dəyişdiyi müasir dünyada ortaq tarixə, mədəniyyətə və iqtisadi maraqlara əsaslanan regional birliklər və təşkilatlar xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Avrasiya məkanında getdikcə daha mühüm rol oynayan Türk Dövlətləri Təşkilatı məhz belə birliklərdən biridir.
Qazaxıstan Dünya İqtisadiyyatı və Siyasəti İnstitutunun eksperti Ersultan Janseitov AZƏRTAC-ın müxbirinə müsahibəsində TDT-nin inkişaf perspektivlərindən, Astana ilə Bakı arasında ikitərəfli əlaqələrdən, eləcə də qazax cəmiyyətində türk inteqrasiyası ideyasının necə qəbul edilməsindən danışıb.
-Qazaxıstan ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin hazırkı vəziyyətini və perspektivlərini necə qiymətləndirirsiniz? Sizcə, yaxın gələcəkdə iki ölkənin ən çox əməkdaşlıq edəcəyi sahələr hansılardır?
- Ölkələrimiz arasında əlaqələr yüksək səviyyədədir, biz bir çox məsələlərdə qardaş və müttəfiq dövlətlərik. Qazaxıstan hər zaman Azərbaycanın ərazi bütövlüyü prinsiplərinə sadiq qalıb. Qarabağ məsələsinin həlli ilə Azərbaycan üçün tarixin yeni mərhələsi açılır. Həlledici əhəmiyyətə malik olan bu hadisə Cənubi Qafqazda bütün əsas nəqliyyat və logistika marşrutlarının Azərbaycandan keçdiyi ən mühüm nəqliyyat dəhlizlərinin açılmasına səbəb olacaq.
Ona görə də Qazaxıstanla Azərbaycan arasında, xüsusən də iqtisadi sahədə, nəqliyyat logistikası və enerji sektorunda əməkdaşlığın böyük perspektivləri olacağını gözləmək lazımdır. Bura Azərbaycan ərazisindən tranzitin və Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta Dəhliz) genişləndirilməsi daxildir. Ümumiyyətlə, bu əməkdaşlıq ildən-ilə güclənəcək.
-Türk Dövlətləri Təşkilatının Qazaxıstanın xarici siyasət kursunda əhəmiyyəti nədən ibarətdir? Müasir şəraitdə bu təşkilat çərçivəsində əməkdaşlığın mühüm hesab edilməsinin səbəbi nədir?
-Qazaxıstanın xarici siyasəti üçün türk dövlətlərinin təşkilatlanması ən mühüm prioritetlərdən biridir. Bizim üçün çətin dövrlərdə ortaq tarixi köklərə, eyni mənşəyə, müştərək dünyagörüşünə malik olmuş dövlətlərlə sıx qardaşlıq və müttəfiqlik münasibətlərinin olması çox vacibdir.
- Türk Dövlətləri Təşkilatının strateji üstünlükləri nədən ibarətdir, onun Avrasiya məkanında inteqrasiya kontekstində inkişaf perspektivlərini necə qiymətləndirirsiniz?
-TDT bütün üzv dövlətlərə fayda gətirən böyük strateji potensiala malikdir. Onun gələcək inkişafı ilə biz İstanbuldan Altay və Çinə qədər əraziləri əhatə edən vahid məkan əldə edə bilərik. İndi Avrasiyanın mərkəzində ortaq türk tarixinə, dilinə və dünyagörüşünə əsaslanan daxili konsolidasiya tendensiyası var.
- Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində daha hansı layihələri həyata keçirmək olar?
- Əvvəla, bu, Trans-Xəzər marşrutu kontekstində haqqında danışdığımız ümumi nəqliyyat əlaqəsidir. Bu məsələdə sizin ölkəniz birinci yeri tutur, çünki Mərkəzi Asiyadan və Xəzər dənizindən keçən istənilən nəqliyyat dəhlizi Azərbaycana bağlanacaq. Onlar Qazaxıstandan, yaxud Türkmənistandan keçəcəklər, amma həmişə Azərbaycana yönələcəklər. Buna görə də nəqliyyat əlaqəsi hazırda gündəlikdə duran əsas məsələdir.
İkincisi, TDT üzvü olan dövlətlərin əhalisi arasında vahid dünyagörüşünün formalaşdırılması üzrə ideoloji konsepsiyanın təbliği vacibdir. Bu, vahid sivilizasiya bazasına - Türk dünyasına, türk tarixinə, türk dillərinə mənsubiyyət hissinin inkişafını və TDT daxilində belə vahid, bir-biri ilə əlaqəli birliyin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur.
-Bu məsələni ekspert kimi şərh edirsiniz. Maraqlıdır, Qazaxıstanda cəmiyyətin türk irsinə, Azərbaycan və Türkiyə, ümumilikdə Türk dünyası ilə əməkdaşlığa münasibəti necədir?
-Sosioloq olmasam və bu sahədə konkret tədqiqat aparmasam da, zənnimcə, türk inteqrasiyası məsələsi Qazaxıstan cəmiyyətində prioritet yerlərdən birini tutur. Başqa ölkələrlə münasibətlər baxımından biz tez-tez müxtəlif rəylərin olduğunu görürük, amma bir qayda olaraq, Türk dünyası ilə inteqrasiya məsələsində yekdillik var. Ümumi rəy ondan ibarətdir ki, bu, məhz inkişaf etdirilməsi zəruri olan istiqamətdir. Türk dünyasına inteqrasiya xarici siyasət kursunun və mədəniyyətlərarası qarşılıqlı fəaliyyətin əsas istiqamətlərindən biridir.
Elşən Rüstəmov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Astana
Bölmənin digər xəbərləri
