Naxçıvan, 20 iyun, AZƏRTAC

Naxçıvan Muxtar Respublikası qədim tarixə və zəngin mədəniyyətə malik olmaqla yanaşı, həm də Azərbaycan xalqının milli adət-ənənələri ilə birgə multikultural dəyərlərin daim yaşadıldığı bir regiondur. Böyük İpək Yolu üzərində yerləşən Naxçıvan tarix boyu Şərq və Qərb arasında müxtəlif sivilizasiyaların, mədəniyyətlərin qovuşduğu region kimi tanınsa da, özünün multikultural ənənələrinə görə də diqqəti cəlb edib.

Orta əsrlər çağında bura yolu düşən səyyahlar Naxçıvanın təbiətindən, iqlimindən, bərəkətli torpaqlarından söhbət açdıqları kimi, insanlarından, onların xarakterlərindən də bəhs ediblər. Burada yaşayanların qonaqpərvər, gülərüz, mehriban olduğunu yazıblar. Bu kimi amillər Naxçıvanda tolerant dəyərlərin inkişafında köklü ənənələrin dayandığını göstərir. Məhz bu baxımdan deyə bilərik ki, tolerantlıq həm də xalqımızın milli dəyərlərinin bir parçasıdır. İllər keçdikcə, bu dəyərlər qorunub, qorunduqca da inkişaf edib. Elə bu səbəbdəndir ki, ömrünü Naxçıvanla bağlayan, burada daimi yaşamağa qərar verən başqa millətlərin nümayəndələri də az deyil. Vaxtilə Rusiyadan, Ukraynadan, Şimali Qafqazdan və digər regionlardan gələrək muxtar respublikada yaşayan bu insanların qədim diyarda məskunlaşmasının səbəbi, təkcə ailə həyatı qurduqları şəxslərin azərbaycanlı olması ilə bağlı deyil. Göstərilən böyük hörmət, diqqət və qayğı, yüksək münasibət də onların Naxçıvanı vətən seçmələrinə, buranı doğma yurdları kimi sevmələrinə səbəb olub. Şahbuz rayonunda görüşüb söhbət etdiyimiz başqa millətlərin nümayəndələri də bu məqamı xüsusi vurğuladılar.

1953-cü ildə Rusiya Federasiyasının Sverdlovsk şəhərində anadan olan Tatyana Georgiyevna ilə söhbətimiz də bu mövzuda oldu. Tatyana xanım dedi: “Mən Sverdlovskda Politexnik Texnikumunda oxuyurdum. İsfəndiyar isə Sverdlovska işləməyə gəlmişdi və orada inşaatda çalışırdı. İlk tanışlığımız mən texnikumda oxuyarkən oldu və 1973-cü ildə evləndik. Rusiyadan kənarda heç yerdə olmamışdım. Doğrusunu desəm, valideynlərim də kənar bir yerə getməyimizə razı deyildilər. Ancaq sonda onların da razılığını aldıq və Azərbaycana gəldik. İlk gəldiyim zamanlar bir az çətinliyim oldu. O da, əsasən, dillə bağlı idi. Qısa müddətdə dili öyrəndim, amma danışmağa utanırdım. Sonra isə zamanla bu da aradan qalxdı. Buradakı bütün qohumlarımız mənə qarşı çox həssas və mehriban idilər. Bu münasibət indi də davam edir. Zaman keçdikcə Azərbaycan məişəti məni daha çox özünə cəlb etməyə başladı. Azərbaycanın nə qədər zəngin mədəniyyətə, dəyərlərə malik olduğunu gördüm. Sonra övladlarımız oldu, iki qız və bir oğlan böyütdük, onları evləndirdik. Mən özüm uzun illər rayonda hərbi xidmətə çağırış məntəqəsində çalışdım. İşlədiyim dövrdə hər kəs mənə qarşı mehriban münasibət göstərdi. İndi isə pensiyaçıyam, gördüyünüz kimi, nəvələrimlə günümü keçirirəm”.

“Naxçıvana gəldikdən sonra sizi bura bağlayan ən çox nə oldu” sualına isə belə cavab verdi: “Əlbəttə ki, hər kəsin mənə mehriban münasibəti”.

Şahbuz şəhərində yaşayan digər həmsöhbətimiz isə milliyyətcə ukraynalı olan Yekaterina Yakovlevadır. Onun 65 yaşı var. Ukraynanın Vinnitsa şəhərində anadan olub və həmin şəhərdə kənd təsərrüfatı üzrə ali təhsil alıb. O da Tatyana Georgiyevna kimi yerli vətəndaşlarımızdan biri ilə evlənərək Şahbuza gəlib. 30 ilə yaxın müddətdə dövlət qulluğunda çalışıb. Həyatından razı görünür. Bunu özündən soruşduqda belə cavab verir: “Hər kəsin öz qisməti var. Demək ki, mənim də qismətimdə Naxçıvanda yaşamaq varmış. Mən bundan çox razıyam. Çünki burada ailə dəyərləri, insanların bir-birinə qarşı münasibəti çox yüksəkdir. Naxçıvana gəldikdən sonra bir neçə dəfə Ukraynaya getmişəm, qohumları, yaxınları ziyarət etmişəm. Onlar da bura məni görməyə gəliblər. Hazırda da telefonla əlaqə saxlayırıq. Ancaq Naxçıvan mənim üçün indi daha da doğmalaşıb. Burada 2 oğul, 1 qız böyütmüşəm. Həyatımın ötən günlərinə nəzər saldıqda görürəm ki, indiyədək hər yerdə - işdə, evdə və yaxud harasa gedəndə hər kəsdən hörmət, xoş münasibət görmüşəm. Buna görə də özümü xoşbəxt sayıram”.

Şahbuz şəhərindəki Ahıllar evində yaşayan yəhudi əsilli Violetta Çernışeva da naxçıvanlıların ona xoş münasibətindən ağızdolusu danışdı. Dedi ki, Bakıda anadan olsa da, ali təhsilini Rusiya Federasiyasının Pyatiqorsk şəhərində alıb. Həyat yoldaşı yəhudi olub. Sonra isə ondan ayrılıb. Tale onu Şahbuz rayonundakı Ahıllar evinə gətirib çıxarsa da, həyatın ona bəxş etdiyi sürprizlərə küsməyib. Müsahibimiz Naxçıvanda yaşamağın onun üçün çox rahat olduğunu bildirdi. Qeyd etdi ki, Naxçıvan çox təmiz və sakit bir regiondur. “Buradakı insanların çoxu bir-birini tanıyır və hər kəs bir-birinə qarşı mehriban və qayğıkeşdir. Bəzən şəhərdə bir yerə gedərkən danışığıma görə buralı olmadığımı düşünüb mənə qarşı daha mehriban davranırlar, hər cür köməyi göstərirlər. Yaşadığımız Şahbuz rayonundan da çox razıyam”, - deyə Violetta bildirir.

Rayonun Daylaqlı kəndində yaşayan Tamara Berzeqova isə kənd sakini, Çernobıl əlili Füzuli Hüseynovun həyat yoldaşıdır. Milliyyətcə adıgeydir. 1961-ci ildə Rusiya Federasiyasının Krasnodar vilayətinin Maykop şəhərində doğulub. Həyat yoldaşı ilə bir tekstil fabrikində işləyərkən tanış olub. Artıq 33 ildir ki, Şahbuz rayonunda yaşayır.

Tamara Berzeqova deyir: “Anadan olduğum və böyüdüyüm şəhər buradan çox da uzaqda deyil, Şimali Qafqaz ərazisindədir. Adıgeylər türk əsilli xalqdır. Azərbaycan vətəndaşı ilə ailə qurmaq, Naxçıvanda yaşamaq mənim üçün çox xoşdur. Naxçıvanlılar çox istiqanlı, mehriban, bir-birinə qarşı nəvazişli insanlardır. Neçə illərdir Şahbuz rayonunun Daylaqlı kəndində yaşayırıq. Bu illər ərzində hər kəsin mənə qarşı hörmətini görmüşəm. Burada qohumlar, qonşular bir-birinə qarşı çox mehribandırlar. Birinin bir çətinliyi olduqda hər kəs ona yardım əlini uzatmağa çalışır. Bundan əlavə, qohumlar arasında əlaqələr yaxşı qorunur. Xeyirdə, şərdə hamı ev yiyəsinə yaxından kömək edir. Bayramlarda bütün qohum-tanışlar bir-birini görməyə, hal-əhval tutmağa gedir. Dövlətimiz tərəfindən hər kəsə qayğı göstərilir. Həyat yoldaşım Çernobıl qəzasının iştirakçısı olduğuna görə ona minik avtomobili verilib. Bu yaxınlarda isə kəndimizdə yeni sosial obyektlərin açılışı oldu. Bütün bunlara görə dövlətimizə ailəmiz adından minnətdarıq”.

Göründüyü kimi, bu gün muxtar respublikamızın bütün bölgələrində, eləcə də paytaxt Naxçıvan şəhərində xeyli sayda ailələr var ki, ailə üzvlərindən birini digər millətlərin nümayəndələri təşkil edir. Biz isə Şahbuz rayonunun timsalında, həm də məhdud sayda ailəni seçməklə Naxçıvanda yaşamağın onlar üçün necə bir hiss olduğunu öyrənməyə çalışdıq. Gəldiyimiz nəticə isə elə onlarla söhbətimizin nəticəsi ilə eyni oldu: hər bir millətin nümayəndəsi bu gün Naxçıvanda rahat yaşayır, xoşbəxt həyat sürür. Çünki Naxçıvan Azərbaycan xalqının milli adət-ənənələrinin ən gözəl şəkildə yaşadıldığı regionumuzdur. Çünki multikulturalizm dəyərləri bizim xalqımızın yaşam tərzidir. Bu sahədə araşdırmaların daha geniş miqyas aldığı “Multikulturalizm ili” elan edilən 2016-cı ildə biz bunun dəfələrlə şahidi oluruq.

Multikulturalizm hər zaman bəşəriyyətin sosial və mədəni inkişafının, intellektual və mənəvi tərəqqisinin universal bazası olub. Bu baza xalqların tarixi məsuliyyətinə, siyasətə, idarəçiliyə, mədəni mübadiləyə, qarşılıqlı zənginləşməyə böyük təsir göstərib. Hər zaman olduğu kimi, müasir dövrdə də müxtəlif mədəniyyət və sivilizasiyaların dialoqunda multikulturalizm böyük rol oynayır. Ona görə ki, bəşəriyyət fərqli mədəniyyət və dünyagörüşlərin qarşılıqlı anlaşmasını, birgəyaşayışını təmin edən başqa bir yol tapmayıb. Bu səbəbdən eyni ölkədə yaşayan müxtəlif xalqların tarixi, dini, sosial, mədəni hüquqlarına humanist dünyagörüşü ortaya qoyan multikulturalizm, eyni zamanda, cəmiyyətin öz daxilində ənənəvi dəyərlərin yaşadılmasına töhfəsini verən önəmli amildir. Bu gün Naxçıvan Muxtar Respublikasında da məhz bu dəyərlər yaşadılır.

AZƏRTAC-ın Naxçıvan Muxtar Respublikasındakı bürosu