Bakı, 29 iyun, AZƏRTAC

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi ciddi transmilli təhdidlər, iqtisadi parçalanmalar və geosiyasi konfiqurasiyaların yenidən formalaşdığı mürəkkəb bir mərhələdən keçir. Belə bir şəraitdə beynəlxalq platformalarda regional və qlobal güc mərkəzləri ilə balanslaşdırılmış, həmçinin milli maraqlara söykənən strateji tərəfdaşlıq əlaqələrinin qurulması xarici siyasətin imperativinə çevrilir. Azərbaycanın xarici siyasət strategiyasında İslam dünyası, xüsusilə də onun ali siyasi təsisatı olan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) ilə münasibətlər hər zaman prioritet istiqamətlərdən biri olub. 2026-cı ilin iyun ayı Bakının İƏT məkanında yürütdüyü aktiv diplomatiyanın, sadəcə, ənənəvi mənəvi həmrəyliyə deyil, həm də konkret geoiqtisadi dividendlərə və parlamentarizm müstəvisində yeni bir sinerjiyə əsaslandığını əyani şəkildə nümayiş etdirdi.

Bu fikirlər şərqşünas, tədqiqatçı Rasim Abdullanın “Qlobal çağırışlar fonunda İslam həmrəyliyi: Azərbaycanın İƏT diplomatiyasında yeni sinerji” sərlövhəli məqaləsində əksini tapıb. AZƏRTAC həmin məqaləni təqdim edir:

“Azərbaycanın İƏT ilə əlaqələrinin xronologiyasına nəzər saldıqda, bu platformanın ölkəmizin suverenliyi və ərazi bütövlüyünün dəstəklənməsində mühüm siyasi tribuna rolunu oynadığını görmək mümkündür. Keçmiş münaqişə dövründə təşkilatın qəbul etdiyi ədalətli qətnamələr və nümayiş etdirdiyi qətiyyətli mövqe İslam həmrəyliyinin bariz nümunəsi idi. Lakin postmünaqişə dövründə bu münasibətlər keyfiyyətcə yeni bir fazaya qədəm qoyub. Bu gün Azərbaycan İƏT daxilində yalnız dəstək alan deyil, həm də təşkilatın gələcək gündəliyini formalaşdıran, investisiya cəlbediciliyini artıran və Şərq-Qərb, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri vasitəsilə üzv dövlətlər arasında logistik bağları gücləndirən strateji qovşaq rolunda çıxış edir. Rəsmi Bakının təşəbbüsləri İslam dünyasında rəqəmsal iqtisadiyyat, dayanıqlı infrastruktur və yaşıl enerji keçidi kimi qlobal çağırışlara tam uyğunlaşdırılıb.

Bu kontekstdə 2026-cı il iyunun 16-19-da Bakının ev sahibliyi etdiyi İslam İnkişaf Bankı (İİB) Qrupunun 51-ci İllik Toplantıları Azərbaycanın İslam dünyasının maliyyə-iqtisadi arxitekturasında oynadığı aparıcı rolu rəsmiləşdirdi. “Dayanıqlı Rifah naminə Regional İnteqrasiya" devizi altında keçirilən və 78 ölkədən 4400-dən çox nümayəndəni birləşdirən bu qlobal forum, sadəcə, müzakirə platforması olmadı, konkret rəqəmsal və infrastruktur nəticələrlə yadda qaldı. Toplantının yekunu olaraq 6 milyard ABŞ dolları dəyərində ümumi maliyyələşdirmə sazişlərinin imzalanması İslam dünyasındakı kapitalın real sektora yönəldilməsi baxımından tarixi mərhələdir.

Toplantılar çərçivəsində Prezident İlham Əliyev iyunun 18-də Ərəb Koordinasiya Qrupuna üzv təsisatların rəhbərlərindən və ərəb ölkələrinin maliyyə nazirlərindən ibarət yüksəksəviyyəli nümayəndə heyətini qəbul etdi. Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt, Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi güclü iqtisadiyyata malik Körfəz ölkələrinin təmsil olunduğu bu Qrup nümayəndələri ilə danışıqlarda Azərbaycanla tərəfdaşlığın genişləndirilməsi, xüsusilə su idarəçiliyi, avtomobil və dəmir yolları infrastrukturunda birgə layihələrin reallaşdırılması imkanları araşdırıldı. Məhz bu səmərəli danışıqların nəticəsi olaraq ümumilikdə Abşeron yarımadası və Sumqayıt şəhəri kimi mühüm sənaye zonalarını əhatə edən geniş bir ərazidə su təchizatı, tullantı sutəmizləyici və kanalizasiya sistemlərinin tikintisi layihələri üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsinə dair əhəmiyyətli sazişlər imzalandı.

Azərbaycan üçün bu qlobal tədbirin ən strateji nəticəsi isə şübhəsiz ki, İİB ilə ölkəmiz arasında imzalanan 436 milyon dollarlıq maliyyə sazişi oldu. Bu vəsait birbaşa olaraq Qarabağ suvarma kanalının yenidən qurulması layihəsinə yönəldiləcək. Bu saziş rəsmi Bakının Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda apardığı yaşıl enerji və dayanıqlı kənd təsərrüfatı strategiyasının İslam dünyasının ən böyük maliyyə institutu tərəfindən birbaşa dəstəklənməsidir. İİB-in bu addımı digər 57 üzv ölkənin özəl sektor investisiyaları üçün həm də etibarlı bir hüquqi və iqtisadi presedent rolunu oynayır.

Maliyyə forumunun ardınca, 2026-cı il iyunun 24-25-də Bakıda keçirilən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv Dövlətlərin Parlament İttifaqı Konfransının (İƏT PA) 20-ci Sessiyası rəsmi Bakının çoxvektorlu diplomatiyasını qanunvericilik səviyyəsinə daşıdı. 40-dan çox ölkənin parlament nümayəndə heyətinin, o cümlədən 10-dan çox spikerin iştirak etdiyi "Parlament əməkdaşlığı vasitəsilə İƏT üzvü olan dövlətlərdə dayanıqlı və inklüziv iqtisadi inkişafın təşviqi" mövzusuna həsr olunmuş bu yubiley sessiyası sırf siyasi bəyanatlardan uzaq, iqtisadi inteqrasiyanın hüquqi bazasının qurulmasına yönəldi. Milli Məclisin sədrliyi dövrünə təsadüf edən bu sessiyanın yekununda qəbul edilən Bakı Bəyannaməsi strateji əhəmiyyətə malikdir. Sənəddə üzv ölkələr arasında qarşılıqlı gömrük və tarif prosedurlarının sadələşdirilməsi üçün parlament dəstəyinin verilməsi, eləcə də Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub layihələrinə birbaşa dəstək olan təhlükəsiz, dayanıqlı və inteqrasiya olunmuş tranzit-logistika dəhlizlərinin inkişafı xüsusi əksini tapıb. Bakı Bəyannaməsi göstərir ki, Azərbaycan İƏT məkanında parlamentarizm müstəvisini regional iqtisadi dəhlizlərin qorunması və inkişafı üçün effektiv mexanizmə çevirir.

İyun ayında Bakıda keçirilən bu iki irimiqyaslı tədbir Azərbaycanın İƏT-in qarşıdan gələn Zirvə Görüşünə doğru böyük diplomatik kapital topladığını göstərir. Gələcək Liderlər Sammiti fonunda proqnozlaşdırılan strateji xətt ölkəmizin mövqeyini daha da gücləndirəcək. İlk növbədə, Bakıda İİB ilə imzalanan Qarabağ layihəsi gələcək Zirvə Görüşündə Azərbaycanın postmünaqişə dövründəki reabilitasiya modelini ("Ağıllı şəhər"/yaşıl zona) bütün İslam dünyasına uğurlu bir nümunə kimi təqdim etməyə imkan verəcək. Eyni zamanda, Bakı Bəyannaməsində nəqliyyat koridorları ilə bağlı əks olunan mütərəqqi müddəaların Sammitin rəsmi qətnamələrinə çevrilməsi ehtimalı olduqca yüksəkdir ki, bu da Zəngəzur dəhlizi və Orta Dəhliz layihələrinə 57 İslam ölkəsinin kollektiv geosiyasi dəstəyini təmin edə bilər. Digər bir mühüm gözlənti isə mərkəzi qərargahı Bakıda yerləşən İƏT Əmək Mərkəzinin tam strateji yol xəritəsinin bu Sammitdə təsdiqlənməsidir. Bu addım Azərbaycana İslam dünyasında insan kapitalının idarə olunması və sosial layihələrin koordinasiyasında rəsmi moderator statusu qazandıracaq.

Qlobal çağırışların, iqtisadi və siyasi kataklizmlərin artdığı müasir dövrdə Bakıda reallaşan bu diplomatik və iqtisadi marafon sübut etdi ki, Azərbaycan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında artıq, sadəcə, prosesləri müşahidə edən və ya birtərəfli siyasi dəstək alan tərəf deyil. Konkret 6 milyardlıq qlobal sazişlər, Qarabağın bərpasına yönələn 436 milyonluq layihə, Abşeron yarımadası və Sumqayıt şəhərində su sistemləri üzrə sazişlər və ən nəhayət qəbul edilən ortaq Bakı Bəyannaməsi ölkəmizin həm maliyyə, həm logistika, həm də qanunvericilik müstəvisində İslam dünyasını birləşdirən strateji güc mərkəzi olduğunu təsdiqləyir. Qarşıdan gələn İƏT Zirvə Görüşü isə Azərbaycanın bu regional liderliyinin və yeni əməkdaşlıq sinerjisinin qlobal səviyyədə rəsmiləşəcəyi növbəti mərhələ olacaq”.