Bakı, 16 iyun (AZƏRTAC). Dünya opera sənəti tarixində bu janrın tələblərinə uyğun ifa tərzi, yaratdığı bu və ya digər obrazı ilə tamaşaçıların yaddaşında qalan istedadlı müğənnilər çoxdur. Lakin təqdim etdiyi bütün obrazları öz varlığından keçirərək ruhu ilə onları canlandıran, sağlığında ikən əfsanələşən sənətkarlar azdır.

Fidan Qasımova məhz belə sənətkarlardandır. Onun gözəl tembri, intonasiya təmizliyi, güclü və zəngin çalarlı səsi uzun illərdir pərəstişkarlarının diqqətini cəlb edir. Təqdim etdiyi müxtəlif dövrlərə mənsub qəhrəmanlarının poetik lirizmi müasir tamaşaçılara ən gözəl emosiyalar bağışlayır, onları mənən zənginləşdirir. İfa zamanı dinləyici ilə məharətlə ünsiyyət quran Fidan Qasımovanın hər çıxışı tamaşaçı auditoriyası üçün böyük bayramdır. Yaşlı və gənc nəsildən olan dinləyicilərin sürəkli alqışları isə onu yeni yaradıcılıq uğurlarına istiqamətləndirir. Öz sənətini böyük məhəbbətlə sevən müğənni üçün bundan böyük xoşbəxtlik ola bilməz.

Bəli, zəngin tarixi olan Azərbaycan vokal sənəti məhz F.Qasımova kimi müğənnilərimizin simasında bu gün ən yüksək zirvəsinə çatmışdır. Eyni zamanda, müğənni dünya musiqisinə də ölçüyə gəlməyəcək töhfələr vermişdir. Təsadüfi deyildir ki, o, qatıldığı bütün beynəlxalq müsabiqələrdə böyük uğurlar qazanmışdır.

F.Qasımovanın parlaq ifaçılığının geniş diapazonu klassik musiqidən başlayaraq müasir dünya bəstəkarlarının əsərlərinə qədərki dövrü əhatə edir. XIV-XVIII əsr bəstəkarlarının ən incə əsərlərini oxumaqla ilahi gözəlliyi tərənnüm etməkdə isə müğənninin rəqibi yoxdur.

F.Qasımovanın yaratdığı unudulmaz obrazlar qalereyası - Dezdemona (“Otello”, C.Verdi), Toska, Turandot, Mimi, Çio-Çio-san (“Toska”, “Turandot”, “Bohema”, “Çio-Çio-san”, C.Puççini), Mikaela (“Karmen”, C.Bize), Tatyana (“Yevgeni Onegin”, P.Çaykovski), Nigar (“Koroğlu”, Ü.Hacıbəyli), Marqarita (“Faust”, Ş.Quno), Sevil (“Sevil” F.Əmirov) və digərlərindən ibarətdir. Onun zəngin repertuarına Azərbaycan bəstəkarlarından Ü.Hacıbəyli, A.Zeynallı, Q.Qarayev, A.Məlikov, Niyazi, rus bəstəkarlarından M.Qlinka, P.Çaykovski, S.Raxmaninov, Qərbi Avropa bəstəkarlarından A.Stradella, İ.S.Bax, G.F.Hendel və başqalarının kamera-vokal əsərləri, eləcə də xalq mahnılarımız “Laçın”, “Qubanın ağ alması”, “Girdim yarın bağçasına”, “Evləri var xana-xana” və s. daxildir.

Geniş konsert proqramları ilə dəfələrlə ABŞ, Almaniya, Böyük Britaniya, İsveç, Avstriya, Meksika, Rusiya, Fransa, İtaliya, Danimarka, Kuba, Türkiyə və dünyanın digər ölkələrində qastrolda olan sənətçi musiqisevərləri heyran qoymuşdur. Keçən əsrin 70-ci illərində böyük sənətkar Müslüm Maqomayev italyan tanışlarına fərəh hissi ilə Fidan Qasımova ilə bir məktəbdə oxuduğunu söyləmişdi.

Klassik və müasir vokal sənətində uğurlu ifaya bir çox amillər: sənətçinin zövqü, intonasiya seçimi, ifa mədəniyyəti, nüanslardan istifadə bacarığı, ifa edilən əsərin üslubunu duymaq əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir. Bütün bu vasitələrdən düzgün istifadə, ən çətin ariyaları boğaza güc vermədən asanlıqla səsləndirmək, ifa üçün seçilmiş əsərdə qarşılaşdığı yeni üslubu dərhal mənimsəyərək tamaşaçıya uğurla çatdırmaq isə Fidan xanımın yaradıcılığının özünəməxsus keyfiyyətləridir.

Bəli, Fidan Qasımova bu gün musiqi dünyasının Olimp zirvəsinə yüksəlmiş bir sənətkardır. Belə bir zirvə isə məhz böyük zəhmətlə daim öz üzərində çalışanlara nəsib olur. Diqqətlə, səbrlə, incəliklə işləmək onun yaradıcılıq yoludur. Ulu Tanrının vergisi olan məlahətli səsindən bacarıqla istifadə edən müğənni öz sənət yolunu düzgün müəyyənləşdirmişdir. Təsadüfi deyidir ki, XX əsrin məşhur dirijoru Y.Mravinski F.Qasımovanın səsinin vokal və texniki imkanlarının ona məhz opera, kamera müğənnisi olmaq imkanı verdiyini xüsusilə qeyd etmişdir. Görkəmli bəstəkar Qara Qarayev sənət yoluna təzəcə qədəm qoymuş Fidanın səsini fleytanın incə səsinə bənzətmiş, maestro Niyazi isə onu parıltılı tünd mirvari daşla müqayisə etmişdir. Hələ 20 yaşında gənc qızın maestro tərəfindən ona təklif edilmiş Ü.Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) yaradılmasının 50 illik yubileyi münasibətilə keçirilən tədbirdə A.Zeynallının “Ölkəm” mahnısını uğurla ifa etməsi vokal sənətinin körpə fidanının ilk səhnə triumflarından olmuşdur.

Məşhur operalardan ən çətin ariyalar F.Qasımovaya uğurlar gətirmişdir. 1973-cü ildə İsveçrənin paytaxtı Cenevrədə keçirilmiş vokalistlərin beynəlxalq müsabiqəsinin finalında C.Puççininin “Bohema” operasından oxuduğu Miminin ariyası Avropa musiqisevərlərini sehrləmiş, münsiflər heyəti onu gümüş medala layiq görmüşdü. Təsadüfi deyildir ki, bir il sonra “Berlinqske Tidende” qəzetində gənc qızın ifası o dövrün əfsanəvi opera müğənnisi Mirella Freni ilə müqayisə edilmişdi. F.Qasımova lətif ifası, hər musiqi frazasını dəqiq çatdırması, mahir sənətkarlığı sayəsində bir-birindən nüfuzlu müsabiqələrə qatılmışdır. 1975-ci ildə Niderlandda keçirilən beynəlxalq müsabiqənin iştirakçısı olmuş, 1977-ci ildə İtaliyada musiqiçilərin C.Viotti adına müsabiqəsinin birinci mükafatına layiq görülmüşdür. Sənətçi beynəlxalq müsabiqələr laureatı adına layiq görülmüş ilk azərbaycanlı qadın müğənnidir.

Musiqi tənqidçiləri F.Qasımova haqqında “Maria Kallas və Renata Tibaldi kimi oxuyur” yazaraq müğənninin ifasından heyrətləndiklərini gizlətməmiş, onun səs çalarını, səhnə mədəniyyətini, zahiri gözəlliyini, fitri istedadını, fərdiliyini xüsusilə qeyd etmiş, xarici mətbuat onun sənətini “Xəzər sahilindən olan möcüzə” və digər adlarla dəyərləndirmişdir.

Nadir soprano sahibinin dünyaya göz açdığı ziyalı ailəsi, boya-başa çatdığı mühit onun musiqiyə bağlanmasının ilkin mənbəyi olmuşdur. Fidan və Xuraman Qasımova bacılarının valideynləri daim incəsənətlə bağlı olmuş, şeir yazmış, musiqiyə meyl göstərmişlər. Niyazi, F.Əmirov, T.Quliyev və Bakı musiqi elitasının digər nümayəndələri tez-tez bu ailənin evində olmuşlar. O zaman 4 yaşlı balaca Xuraman qonaqların xahişi ilə oxuyar, Fidan isə qonşu otağa keçərək daha çox skripkada çalardı. Hər iki qızın musiqiyə meyli uşaqlıqdan formalaşmışdır.

Bülbül adına musiqi məktəbini bitirdikdən sonra Fidan 1966-cı ildə Ü.Hacıbəyli adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasına daxil olmuş, məhz parlaq istedadı və zəhməti sayəsində eyni vaxtda iki ixtisas - skripka və vokal üzrə təhsil almışdır. Təbii ki, qabaqcadan seçdiyi yola ciddi hazırlaşmaq lazım idi. 1974-cü ildə Moskva Konservatoriyasının aspiranturasını bitirdikdən sonra Bakıya qayıtmış, həmin vaxtdan M.F.Axundzadə adına Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti olmuş, həmçinin Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında (indiki Bakı Musiqi Akademiyası) dərs deməyə başlamışdır.

Azərbaycanın (1983), SSRİ-nin (1988) Xalq Artisti fəxri adlarına layiq görülmüş, Azərbaycan Dövlət Mükafatı laureatı (1984) olan F.Qasımova 1990-cı ildən Ü.Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasının, 1992-ci ildən Türkiyənin İstanbul Dövlət Konservatoriyasının professorudur.

Onun əməyi müstəqil Azərbaycan dövlətində layiqli qiymətini almışdır. Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən “Şöhrət” (1997) ordeninə, ulu öndərin layiqli davamçısı Prezident İlham Əliyevin müvafiq Sərəncamı ilə “Şərəf” ordeninə (2010) layiq görülmüşdür.

Burada bir məqamı qeyd etmək yerinə düşərdi. 2002-ci ildə Fidan və Xuraman Qasımova bacılarının yaradıcılıqlarının 25 illik yubiley tədbirində ümummilli lider Heydər Əliyev bildirmişdir: “Beləliklə, bizim zəngin mədəniyyətimiz qiymətli incilərə malikdir. Belə incilər çox azdır, əks təqdirdə onların qiymətini bilməzdilər. Onlardan ən qiymətliləri Fidan və Xuraman xanımdır”. İstedadlı bacıların səsini qızılla, ən qiymətli daşlarla müqayisə edərək onlardan üstün tutan ulu öndər o vaxt demişdir: “Hesab edirəm ki, onlar həmişə Azərbaycan operasının solisti olacaqlar”. O, F.Qasımovanın “Koroğlu” operasında yaratdığı Nigar obrazını isə məhz dahi Üzeyirin gördüyü Nigar kimi dəyərləndirmişdir.

F.Qasımovanın 2008-ci ildə “Besame mucho” adlı albomu buraxılmışdır. “Eta Production” studiyasında yazılmış disk ölkənin birinci xanımı Mehriban Əliyevaya həsr olunmuşdur. Böyük sənətkarın adı “Dünyanın 100 qadını” kitabına salınmışdır.

Bakı Musiqi Akademiyasının professoru F.Qasımova son illər istedadlı gənclərə xeyli vaxt sərf edir, yorulmadan yeni gənc vokalçılar nəslini yetişdirməklə məşğul olur. Onların arasında beynəlxalq müsabiqələr diplomantları və laureatları da az deyildir. Azərbaycan opera sənətinin fəxri olan müğənni Vətənini dünyanın ən möhtəşəm salonlarında uğurla təmsil edir və ustad dərsləri keçir.

İyunun 17-si sənətinin kamillik zirvəsinə çatmış böyük sənətkarın doğum günüdür. Biz Fidan xanımı ürəkdən təbrik edir, ona həyatda sağlamlıqla dolu günlər, bütün arzularına qovuşmasını və qazandığı uğurların bundan sonra da davam etməsini arzulayırıq.

Gözəl Ağayeva

AZƏRTAC-ın müxbiri