“Mən "qospodin Vekilov" yox, Səməd Vurğunam”... - bir mübarizənin tarixçəsi
AZƏRTAC Xalq şairi Səməd Vurğunun həyat və yaradıcılıq irsinə həsr olunmuş silsilə yazılarını davam etdirir
Bakı, 15 oktyabr, AZƏRTAC
Nəşrin layihə rəhbəri Şəmil Sadiq, redaktoru və tərtibatçısı isə Aslan Salmansoy olan “Səməd Vurğun xatirələrdə” kitabında şairin doğmalarının və yaxınlarının xatirələri toplanıb. Bu xatirələr Səməd Vurğunu yalnız böyük söz ustadı və ictimai xadim kimi deyil, həm də hiss və əqidəsinə dərindən bağlı olan səmimi, qətiyyətli və duyğulu bir insan kimi görməyə imkan verir.
AZƏRTAC silsilə yazıların növbəti Səməd Vurğunun dostu, Xalq şairi Osman Sarıvəllinin xatirələrini təqdim edir. O, Səməd Vurğunun həyatının çətin anlarından birindən, şairin Yazıçılar İttifaqının sədri vəzifəsindən uzaqlaşdırılmaq təhlükəsi ilə üzləşdiyi dövrdən danışır. Bu xatirələrdə Mərkəzi Komitənin iclasında şairin öz mövqeyini necə müdafiə etdiyi, müstəsna cəsarət və qətiyyət nümayiş etdirdiyi hadisə xüsusi yer tutur.
“Müharibədən azacıq sonra Yazıçılar İttifaqının ətrafında söz-söhbət çoxalmışdı. Səmədi sədrlikdən çıxarmaq istəyirdilər. Mərkəzi Komitəni İttifaqın əleyhinə qaldırmışdılar. Səməd başını götürüb Kislovodskiyə qaçmışdı. Yola düşməzdən əvvəl mənə tapşırmışdı ki, “Osman, bir şey olsa teleqram vurarsan: “Bakıda havalar pisdir, orda necədir? Özüm başa düşəcəm və harda olsam gəlib çıxacam”. Aradan on gün keçməmiş Mərkəzi Komitədə məsələyə baxası oldular. Xəbər verdilər ki, sabah saat onda, yuxarıda olun. Bildirdim ki, vəziyyət pisdir, Səməd Vurğunda sağ yer qoymayacaqlar. Teleqram vurdum. Gecə yarıyacan gözlədim. Gəlmədi. Səhər tezdən də bir soraq çıxmadı. Ümidimi üzdüm. Ürəyimdən qara qanlar axa-axa, qurbanlıq qoyun kimi Mərkəzi Komitəyə getdim. Hamı yığışmışdı. “Dostlar”ın üzü gülürdü.
İclas başladı. Çıxan-çıxan İttifaqın işini, onun rəhbəri Səməd Vurğunu tənqid etdi. Elə danışırdılar ki, elə bil cəlladdılar. Birdən Mircəfər Bağırov hirslə soruşdu:
- Qde qospodin Vekilov?
Arxadan səs gəldi.
- Əvvəla, mən “qospodin Vekilov” yox, Səməd Vurğunam. İkincisi də gəlmişəm, burdayam.
Elə bil “dostlar”ın üstünə su ələndi. Çaşıb qaldılar. Axı meydanı boş görüb sevinirdilər. Mən dərindən nəfəs alıb sakitləşdim. Demək teleqramı alıbmış. Görünür, qatardan düşüb birbaşa iclasa gəlmişdi.
Bağırov da çaşdı. Əlindəki topa qələmləri şaqqıldatdı.
- Qərar layihəsini oxuyun! Birdən nəyisə xatırlamış kimi üzünü Səmədə tutdu:
- Bəlkə, sözün var?
- Var.
O, ayağa durdu. Qəti addımlarla kürsüyə qalxdı. Mir Cəfər Bağırov ikrah hissi ilə onu süzdü.
- Qərar layihəsi ilə tanışsanmı?
- Yox!
- Verin, baxsın.
Səməd Vurğun bir-iki dəqiqə susub, qərar layihəsini gözdən keçirdi və əsəbiliklə rəyasət heyəti əyləşən stolun üstünə atdı.
- Qərar siyasi cəhətdən çox savadsız yazılmışdır!
Onun qəti və amiranə şəkildə dediyi bu sözlər bomba kimi partladı. Belə bir cavabı gözləmədiklərindən çaşdılar. Səməd qamətini düzəltdi.
- Bu, partiya sənədidir, tarixdir. Belə sənədlərin əvvəlində mütləq görülən işlər göstərilməli, nailiyyətlərdən danışılmalı, sonra nöqsanlara keçilməlidir. Amma, bu nədir? Elə birinci cümlədən hər şey inkar edilir. “Yazıçılar İttifaqında millətçilik hökm sürür”. Onda deməzlərmi, partiya hara baxırdı?!
- Tənəffüs!”
Kitabda qeyd olunduğu kimi, fasilə elan edildikdən sonra iclas iştirakçıları çaşqınlıq içində olsalar da, bir-bir zalı tərk etdilər. Səməd Vurğun isə zalda qaldı.
“Məni fikir götürmüşdü. Bağırovun xasiyyətini bilirdim. Əgər fikrini sübut etsən, onu inandıra bilsən, qərarından dönürdü. Əleyhdarın olduğu halda müdafiəçisinə çevrilirdi. İndi görəsən Səməd onu fikrindən döndərə biləcəkdimi? Çətin idi. Kişinin qulağını yaman doldurmuşdular. Onun bir xasiyyəti də vardı. Əgər yanına çağırdığı adamla söhbəti tutsa, mütləq salmaçay verərdi.
Gözləmə otağında gəzinirdik. “Dostlar” çaşbaş qalmışdılar. Aralarında pıçıltı düşmüşdü. Deyəsən, hiss etmişdilər ki, kələkləri baş tutmayacaq.
On beş dəqiqədən sonra bizi çağırdılar. İçəri girən kimi gözümlə Səmədi axtardım. Gördüm ki, stulda çəpəki oturub salmaçay qarışdırır. Arxayınlaşdım. Bağırovun rəngi açılmışdı. Özü də, yanındakılar da şirin çay içirdilər.
- İclas təxirə salınır. Gedə bilərsiniz!”
Daha sonra Osman Sarıvəlli xatırlayır ki, iclas bitəndən sonra hamı dağılışdı. Lakin bununla baş verənlər bitmədi:
“Bütün gecə yatmadığımdan məni yuxu basırdı. Ağzıma bir tikə çörək alıb uzanmaq istədim. Elə bu vaxt telefonun zəngi çalındı. Səksəkə içində dəstəyi götürdüm. Danışan Səməddi.
- Aya, evdəsənmi?
- Səməd, haradan danışırsan?
- Haradan danışacağam, Mərkəzi Komitədən.
- Orda neyləyirsən?
- Neyləyəcəm, qərar yazıram.
- Ə, nə qərar?
- Necə nə qərar ə, bayaqkı layihəni təzədən özüm yazıram. Bir qulaq as, “Yazıçılar İttifaqında millətçilik hökm sürür”. Yalançının ..., üstündən qələm çəkib yazıram. “Yazıçılar İttifaqında beynəlmiləlçilik hökm sürür”. Necədir, xoşuna gəlirmi?
Gördüm kefi kökdür. Gah söyüş söyür, gah zarafat edir, gah da təshihlərini oxuyurdu...”
Ardı var...
Müxbir – Günel Alıyeva
Bölmənin digər xəbərləri
