Zövq, kimlik və qadın zərifliyinin ipək simvolu - Kəlağayı
Bakı, 15 oktyabr, AZƏRTAC
Xalqımızın milli kimliyini, incə zövqünü və qadın zərifliyini özündə yaşadan kəlağayı əsrlərdən bəri qorunub saxlanılan nadir sənət nümunələrindəndir. Basqal ustalarının zəhməti ilə ərsəyə gələn bu ipək baş örtüyü yalnız geyim elementi deyil, həm də Azərbaycanın zəngin tarixini və mədəni irsini əks etdirən dəyərli nümunədir. Kəlağayı sənətinin yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi isə xüsusi diqqət və məsuliyyət tələb edir. Bu zərif ipək örtük 46 prosesdən keçdikdən sonra hazır olur. Hər mərhələdə dəqiqlik və incəlik mühüm rol oynayır. Əvvəlcə ipəkqurdu yetişdirilir, baramadan sap alınır, daha sonra parça toxunur. Növbəti mərhələlərə rəngləmə, yuyulma, qurulama daxildir. Bu proseslərin əksəriyyəti kişilər tərəfindən həyata keçirilir. Kəlağayının əsas istifadəçiləri isə qadınlardır. Hər rəng ayrıca işlənildiyindən eyni xüsusiyyətlərə malik iki kəlağayıya rast gəlmək mümkün deyil.
“Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi” İctimai Birliyinin rəhbəri, “Kəlağayı ev-muzeyi”nin direktoru Güllü Eldar Tomarlı AZƏRTAC-a açıqlamasında bildirib ki, kəlağayının Azərbaycan qadınlarının geyim mədəniyyətində özünəməxsus yer tutması ölkəmizdə ipəkçiliyin inkişafı ilə bağlıdır. “Kəlağayıya bənzər baş örtüklərindən istifadə haqqında məlumatlara eramızdan əvvəl V–VI əsrlərə aid mənbələrdə rast gəlinir. XVIII əsrdən dünya bazarlarında xüsusi dəyər qazanan Basqal kəlağayıları haqqında Qafqaza səfər edən səyyahların əsərlərində də məlumatlar yer alıb.
Azərbaycan 1862-ci ildə ilk dəfə Londonda keçirilən ümumdünya sərgisində iştirak edib. Həmin sərgidə Basqal toxucusu Nəsir Abduləzizoğlunun nümayiş etdirdiyi nəfis kəlağayı və zərif qanovuz parça gümüş medal və xüsusi diplomla mükafatlandırılıb. Şəki və Basqal kəlağayılarında ənənəvi çeşnilər xüsusi yer tutur. Onların hazırlanmasında “Şah buta”, “Saya buta” və “Xırda buta” naxışlarından daha çox istifadə olunub”, - deyə o əlavə edib.
İsmayıllıda fəaliyyət göstərən kəlağayı ustası Hikmət Qəhrəmanov kəlağayı hazırlamağın xüsusi diqqət və səbir tələb etdiyini deyib: “Son illərdə kəlağayıya marağın gənclər arasında da artması bu sənətin müasir dövrdə yaşadılmasına töhfə verir. Gənclərin zövqünə uyğun olaraq müxtəlif rənglərdə və müasir çalarlarda kəlağayılar hazırlanır. Gənclər daha çox rəngarəngliyə və fərqliliyə üstünlük verdikləri halda, yaşlı nəsil ənənəvi “ağ zəminli” və “soğanı” kəlağayılara maraq göstərir”.
2014-cü il noyabrın 26-da Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə Azərbaycan kəlağayısı UNESCO-nun Bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irsi üzrə Reprezentativ Siyahısına “Qadın ipək baş örtüyü kəlağayını ənənəvi hazırlanma və daşınma mədəniyyəti və onun simvolikası” adı ilə daxil edilib. Bu hadisədən sonra kəlağayıya maraq və diqqət daha da artıb. Noyabrın 26-sı ölkəmizdə Azərbaycan Kəlağayısı Günü kimi qeyd olunur. 2024-cü ildə isə Azərbaycanda ilk dəfə Kəlağayı Festivalı təşkil edilib.
Müxbir – Fidan Əlizadə
Bölmənin digər xəbərləri
