AZ YATMAQ PİYLƏNMƏYƏ SƏBƏB OLUR
Halbuki, yuxu mütləq zərurətdir və az yatmağın nəticələri sağlamlığa təsir göstərərək xərçəng, ürək-damar patologiyaları, şəkərli diabet və hipertoniyadan tutmuş müxtəlif xəstəliklərə səbəb olur. Son tədqiqatların nəticələrindən belə məlum olur ki, artıq çəki problemi də yuxusuzluqla bağlıdır.
AZƏRTAC-ın xarici informasiya agentliklərindən aldığı xəbərə görə, 1982-ci ildə ABŞ-da başlanan təcrübədə 32-49 yaşlarında 39 min adam iştirak etmişdir. Betezdadakı Milli Sağlamlıq İnstitutunun endokrinoloqu Covanni Çittsa demişdir: “Təcrübələr zamanı məlum olmuşdur ki, tədqiqatların ilkin mərhələsində gecələr 7 saatdan az yatanlar 20 ildən sonra artıq çəkidən, daha pisi, piylənmədən daha çox əziyyət çəkirlər”.
Bu tədqiqatların nəticələri həkimlər üçün gözlənilməz olmuşdur. Stenford Universiteti Yuxu Problemləri Mərkəzinin direktoru Emmanuel Minyo demişdir: “Bu, vaxtilə deyilənləri təsdiqləyir. 1992-ci ildən indiyədək aparılan bir çox tədqiqatlar qısamüddətli yuxunun bir çox sağlamlıq problemləri ilə əlaqədar olduğunu göstərmişdir”.
Bu sırada piylənmə dünyamiqyaslı problemdir və onun yaranmasına səbəb olan bir çox amillər aşkara çıxarılmışdır: həddən artıq kalori qəbul edilməsi, pəhriz, piylər və təmizlənmiş məhsullarla zəngin qida. Minyo bu məlumatı “Sleep” jurnalı səhifələrində belə şərh edir: ”Təəssüf, insan genomunda təkamül dəyişiklikləri həyat tərzimizdəki çoxsaylı dəyişikliklərlə müqayisədə gecikir.
Müəyyən edilmişdir ki, yuxuya ayrılan vaxt XIX əsrlə müqayisədə 20 faiz - gecə ərzində saatyarım azalmışdır. Texniki innovasiyalar 20-30 il ərzində insan orqanizmini təbii ritmindən çıxararaq, 24 saata tənzimlənmiş sehrli bioloji saatları pozmuşdur. Yuxu hüceyrələrimizin kimyəvi, hormonal və sinir fəallığının mürəkkəb simfoniyasını əlaqələndirən orkestrin bir növ dirijorudur.
Stenford Universitetinin yuxunun öyrənilməsi mərkəzinin təsisçisi Dementin hesablamalarına görə, hər birimizə, orta hesabla, 8 saat yuxu lazımdır. Bu baxımdan hər bir adamın tələbatı müxtəlifdir, hər bir fərdin öz tələbatı var. Beyin bu məqsədə çatmağa, yəni zəruri normadan uzaqlaşdıqca, bizi daha fəal yatırtmağa çalışır. Ona görə də tarazlıq bərpa olunmalıdır”.
Piylənmə üzrə Şimali Amerika Assosiasiyasının Kanadanın Vankuver şəhərində keçirilən illik tonlantısında da az yatmağın artıq çəkiyə səbəb olduğu barədə danışılmışdır. Yuxu növün təkamül baxımından yaşaması üçün qida və cinsi əlaqə qədər zəruridir. Çoxsaylı tədqiqatlar sübut edir ki, yuxu sağlamlıq üçün faydalıdır, immun sisteminə yaxşı təsir göstərir və uzunömürlülük iksiridir.
Az yatanlar sağlamlığına zərər vuraraq, ömürlərini qısaldırlar. “Minyo” yazır: ”Artıq bilirik ki, doyunca yatmamaq üzündən sarsıntı hormonu kortizolun ifrazı artır. Bundan əlavə, az yatan adamlarda iki hormon arasında - piy toxumasının ifraz etdiyi leptinlə iştahanı tənzimləyən qrelin arasında tarazlıq pozulur. Aclığı yatırtmaq üçün beyinə siqnal verən leptin hormonu az yatanlarda 20 faiz az olduğundan siqnal zəif alınmış, aclığı gücləndirən qrelin isə 20 faiz çoxalmışdır. Bu iki siqnalın üst-üstə düşməsi isə acgözlüyə səbəb olur.
Covvani Çittsa demişdir: “Bu mexanizmin təkamül baxımından öz mənası var. Ovçu təhlükəli vəziyyətdə yatmırdı. Ona enerji ehtiyatı lazım idi, orqanizmin belə cavabı yem tapmaq üçün stimul idi. Lakin bu gün narahatlığın müasir ekvivalenti bizi yataqdan durub soyuducuya çatmağa və aclığı yatırtmaq üçün yemək tapmağa sövq edir”.
Yuxusuzluqla piylənmənin əlaqəsi barədə nəticələr əlavə tədqiqatlarla təsdiqlənməlidir. Çittsa sonda yazır: “Biz Milli Sağlamlıq İnstitutunda yeni eksperimentə başlamışıq. Eksperimentə altı saatdan az yatan və piylənmədən əziyyət çəkənlər cəlb olunmuşlar. Onları 1 il ərzində 90 dəqiqə çox yatmağa məcbur edəcək, yatmaq sayəsində onların çəki itirəcəkləri və leptinlə qrelin arasında tarazlığın bərpa olunacağı yoxlanılacaqdır.
Avstraliyada isə yuxu fenomeninə aid daha bir eksperiment başa çatmışdır. Tasmaniya Universitetindən bir qrup alim gözlənilmədən belə bir qənaətə gəlmişdir ki, acı Çili istiotu yuxuya müsbət təsir göstərir və onun mütəmadi istifadə olunması yuxusuzluqdan əziyyət çəkən adamlara həqiqətən kömək edə bilər.
Eksperimentin müəllifi, professor Dominik Ceratinin sözlərinə görə, mütəxəssislər ilyarım ərzində Çili istiotunun on könüllünün sağlamlığına necə təsir göstərdiyini müşahidə etmişlər. Onların bir hissəsi hər gün müəyyən qədər Çili istiotu yemiş, qalanlarına isə istiot verilməmişdir. Əldə olunmuş nəticələrin təhlili çox təsirli olmuşdur.
Bölmənin digər xəbərləri
