Bakı, 17 yanvar (AZƏRTAC). Azərbaycanın Avropa Şurasına üzvlüyündən 11 il ötür.

Avropa Şurası Nazirlər Komitəsinin 2001-ci il yanvarın 17-də Strasburqda keçirilmiş iclasında Azərbaycanın bu təşkilata üzv olmaq haqqında müraciətinə baxılmış və səs çoxluğu ilə Azərbaycan Avropa Şurasının tamhüquqlu üzvü qəbul olunmuşdur.

Dünya siyasətində aparıcı mövqeyə, söz sahibliyinə malik olan bu beynəlxalq təşkilata tamhüquqlu üzv olmaq üçün Azərbaycan az yol qət etməmişdir.

Müstəqilliyin ilk illərində ölkəni bürüyən xaos və anarxiya Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzuna elə bir zərbə vurmuşdur ki, nəinki Avropa, qonşu dövlətlər belə rəsmi Bakı ilə əlaqələr yaratmaq, iqtisadi və siyasi sahələrdə əməkdaşlıq etmək istəmirdilər. Silahlı dəstələrin özbaşınalığı, hakimiyyətdə təmsil olunanların səbatsızlığı və səriştəsizliyi, bəzi hallarda isə milli maraqlara zidd addımları Azərbaycanı uçurumun astanasına gətirib çıxarmışdır.

Lakin Azərbaycan xalqı qədim dövlətçilik təcrübəsinə əsaslanaraq belə vəziyyətlə barışmaq niyyətində deyildi. Xalq ayağa qalxaraq görkəmli oğlunun, ömrünü Azərbaycan xalqına və dövlətinin inkişafına həsr etmiş Heydər Əliyevin təkidlə hakimiyyətə qayıtmasını tələb etdi. 1993-cü ilin iyununda Heydər Əliyev Naxçıvandan Bakıya qayıtdı. Məhz bu qayıdış Azərbaycanın gələcək inkişafı və dünyada layiqli yerini tutması üçün yol açmışdır. Bu yolun davam etdirilməsi ictimai-siyasi sabitliyin yaradılmasından çox asılı idi.

Zəngin dövlətçilik təcrübəsinə malik olan Heydər Əliyev ilk növbədə silahlı dəstələri zərərsizləşdirdi, nizami ordu yaradıldı, dövlət qurumları təsadüfi adamlardan təmizləndi, təxribatçılıqla məşğul olan müxtəlif qruplar üzə çıxarılaraq ifşa edildilər və ən əsası Azərbaycanda silah gücünə hakimiyyət dəyişikliyi ənənəsinə son qoyuldu.

Ölkə iqtisadiyyatını böhrandan çıxarmaq üçün Heydər Əliyev neft strategiyasını reallaşdırmağa nail oldu. 1994-cü ildə xarici dövlətlərin iri neft şirkətləri ilə Azərbaycan arasında “Əsrin müqaviləsi” imzalandı, bununla da ölkə iqtisadiyyatı inkişaf yoluna qədəm qoydu.

Bunlarla yanaşı, Azərbaycanda demokratiyanın, vətəndaş cəmiyyətinin qurulmasına və inkişafına nail olmaq üçün bir sıra siyasi islahatların keçirilməsi zərurəti meydana çıxmışdır. Heydər Əliyev müasir dünya siyasətinə yaxından bələd olduğu üçün ölkədə demokratiya, insan hüquqlarına, söz və fikir azadlığına geniş şərait yaratmışdır. Həmin islahatların tərkib hissəsi kimi ölkədə çoxpartiyalı parlamentin yaradılmasının əsası qoyuldu.

1995-ci ilin noyabr ayında müstəqil Azərbaycanın tarixində ilk dəfə olaraq sərbəst parlament seçkiləri keçirildi. Ölkədə fəaliyyət göstərən bütün siyasi qüvvələr seçkilərdə iştirak edərək cəmiyyətdəki nüfuzlarına görə parlamentdə yer qazandılar.

Prezident Heydər Əliyevin Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə etibarlı dövlət kimi tanınmasında ən böyük xidmətlərindən biri də ondan ibarətdir ki, məhz onun rəhbərlik etdiyi komissiya konstitusiya layihəsini hazırlayaraq ictimai müzakirəyə təqdim etmişdir. Avropa Şurası Azərbaycanın ilk demokratik Konstitusiya layihəsinə müsbət rəy verdikdən sonra 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi yolu qəbul edilən yeni Konstitusiyanın maddələrinin 40-dan çoxu insan hüquq və azadlıqlarına həsr edilmişdir. Bunlarla yanaşı, Sovet dövründən qalan qeyri-demokratik qanunları aradan qaldıran ümummilli lider Heydər Əliyev 1998-ci ilin yanvarın 22-də ölüm hökmünün ləğv edilməsi təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Milli Məclis ümummilli liderin bu humanist təşəbbüsünü dəstəkləyərək 1998-ci ilin fevralında ölüm hökmünün ləğv edilməsi haqqında qərar qəbul etdi. Həmin ilin avqustunda Heydər Əliyev siyasi islahatları davam etdirərək mətbuat üzərində senzuranı tamamilə aradan qaldırdı. Bununla da Azərbaycanda söz və fikir azadlığı bərqərar olundu.

Azərbaycan Avropanın bir hissəsi olaraq dünyada gedən demokratik proseslərdən kənarda qala bilməzdi. Ümummilli lider Heydər Əliyev siyasi islahatları heç də Avropa Şurasına üzv olmaq üçün həyata keçirmirdi. Məsələnin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan xalqının müstəqillik əldə edərək demokratik və azad cəmiyyətdə yaşamaq istəyi var idi. Heydər Əliyev bu islahatlarla xalqın iradəsinə uyğun siyasət aparırdı. Bu da Avropanın diqqətini cəlb etməyə bilməzdi. Bu islahatlardan sonra Azərbaycan dünya dövlətləri tərəfindən etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edilirdi.

1996-cı ilin iyununda Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞPA) Bürosu rəsmi Bakının demokratik istiqamətdə atdığı addımları dəyərləndirərək Azərbaycana “xüsusi dəvət edilmiş qonaq” statusu verilməsi haqqında qərar qəbul etdi. Azərbaycan bununla da bu qurumun sessiyalarında iştirak edərək Dağlıq Qarabağ problemini qaldırmaq imkanı qazanmışdır.

1996-cı ilin iyul ayında Prezident Heydər Əliyev Avropa Şurasının Baş katibinin adına məktub göndərərək Azərbaycanın Avropa Şurasına tamhüquqlu üzv qəbul olunmaq və digər üzv dövlətlər kimi İnsan hüquqları və azadlıqları haqqında Avropa Konvensiyasına qoşulmaq arzusunda olduğunu bildirmişdir.

Azərbaycan tədricən Avropa ailəsinin üzvü olmaq istiqamətində uğurlu addımlar atırdı. Bəzi hallarda ikili standartlarla üzləşən Azərbaycan xüsusi statusundan istifadə edərək bu maneələri keçirdi.

1997-ci ilin oktyabrında Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev Strasburqda Avropa Şurasına üzv olan ölkələrin hökumət və dövlət başçılarının zirvə görüşündə iştirak etmiş, AŞ rəhbərləri ilə Azərbaycanda demokratik proseslərin gedişi, ölkəmizin Avropa strukturları ilə əlaqələri barədə fikir mübadiləsi aparmış, Dağlıq Qarabağ münaqişəsində rəsmi Bakının mövqeyini bəyan etmişdir.

Heydər Əliyevin bu tədbirdə iştirakı, söylədiyi nitqi və keçirdiyi görüşlərindən sonra Avropanın Azərbaycana marağı daha da artmışdır.

1998-ci ildə prezident və 2000-ci ildə keçirilən parlament seçkiləri Azərbaycanın artıq demokratik ölkə olduğunu bütün dünyaya göstərdi. Avropa Şurasının müşahidəçiləri seçkilərin demokratik şəraitdə keçdiyini bəyan etdilər.

Beləliklə, Azərbaycan Avropada mövcud olan demokratik cəmiyyətlərdən faydalanaraq, milli dəyərlərini qorumaqla Avropa məkanına inteqrasiya irəliləyirdi.

2001-ci ilin yanvar ayı Azərbaycanın Avropaya doğru irəliləyişinin zirvə nöqtəsi oldu. Yanvarın 17-də Avropa Şurası Nazirlər Komitəsi Azərbaycanın bu quruma tamhüquqlu üzv olması haqqında qərar qəbul etdi. Bu qərarla Azərbaycan diplomatiyası böyük uğur qazanmışdır. Əlbəttə ki, ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi islahatları bu uğurun əsasını təşkil edirdi.

2001- ci il yanvarın 25-də isə AŞPA-nın qış sessiyasında iştirak etmək üçün Fransaya səfər edən ümummilli lider Heydər Əliyev Strasburqda qurumun mənzil-qərargahının qarşısında Azərbaycanın bayrağını yüksəltdi. Heydər Əliyev sessiyada nitq söyləyərək demişdir: “Tarixi yolların qovuşuğunda yerləşən ölkəmizin Avropa Şurasına qəbul olunması həm Azərbaycan üçün, həm də bu təşkilat üçün çox mühüm hadisədir. Biz ümumavropa dəyərləri xəzinəsinə öz töhfələrimizi gətirməyə hazırıq. Bu töhfələr həm Avropada demokratik sabitliyin möhkəmlənməsinə, həm də avropalıların şərq xalqlarının tarixi taleyini daha yaxşı və dərindən dərk etməsinə kömək edəcəkdir. Bu, bir tərəfdən qabaqcıl demokratik ideyaların, hüquqi baxışların yayılması, digər tərəfdən isə bütün xalqların milli-mənəvi xüsusiyyətlərinə hörmət bəslənilməsi üçün yaxşı zəmin olacaqdır. Mən bu mötəbər təşkilatın gələcək inkişafı və möhkəmlənməsində öz ölkəmin xüsusi rolunu və məsuliyyətini bunda görürəm”.

Ümummilli liderin siyasi kursunun uğurla, əzmlə davam etdirilməsinin nəticəsidir ki, bu gün Azərbaycan inkişafının yüksək səviyyəsindədir.

Prezident İlham Əliyevin uğurlu xarici siyasət strategiyasının reallaşması nəticəsində ötən il Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü seçilmişdir. Bu Azərbaycanın dünya siyasətində tutduğu möhkəm mövqeyin, qazandığı nüfuzunun bəhrəsidir.

Rabil Kətanov

AZƏRTAC-ın müxbiri