İstanbul, 27 noyabr (AZƏRTAC). Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Türkiyəyə rəsmi səfərindən sonra bu ölkənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Rusiya Federasiyasına səfəri Avrasiya regionunda yeni geosiyasi vəziyyətin fonunda müstəqil xarici siyasətin əhəmiyyətini bir daha göstərdi.

Avrasiya regionu və Yaxın Şərqdə ABŞ və Avropa dövlətlərinin israrla yürütdükləri psevdodemokratiya iflasa uğramış kimi görünür. Sözdə “demokratik dəyərləri” Yaxın Şərq və Avrasiya məkanında tətbiq etməyə çalışan bu dairələrin əsl niyyətləri də bəllidir. Belə bir şəraitdə region dövlətləri öz milli maraqlarının təmin olunması üçün daha praqmatik siyasət yürütməklə, yeni ittifaqlar və müttəfiqlər axtarışındadırlar. Xarici siyasətdə heç də asan olmayan balansı gözləmək səyləri Qərb ilə münasibətləri qorumaqla yanaşı, Avrasiya məkanında həyata keçirilən layihələrdə iştirak etməyi də ehtiva edir.

Prezident İlham Əliyev ilə Ankarada keçirdiyi mətbuat konfransında iki qardaş ölkə arasında həyata keçirilən enerji layihələrini Avrasiyanın gələcəyi üçün əhəmiyyətli adlandıran R.T.Ərdoğan Rusiyaya səfəri zamanı ölkəsinin Avrasiya İqtisadi Qrupunun (EURASEC) Gömrük İttifaqına daxil olacağı ilə bağlı suala cavabında bildirmişdir ki, Ankara Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv olmaq istəyir. Türkiyə hökumətinin başçısının sırf MDB üzvlərindən ibarət olan EURASEC yerinə, daha çox beynəlxalq miqyas və perspektivə malik olan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatında təmsil olunmaq arzusunun əsas səbəblərindən biri də Qərb ilə əlaqələrə xələl gəlməməsidir. Bu təşkilata üzv olmaq istəyi həm də dünyada söz sahibi olan, son zamanlar Suriya siyasəti ucbatından Ankara ilə fərqli mövqedən çıxış edən Moskva və Pekinə daha çox yaxın olmaq niyyətindən irəli gəlir. Daha bir amil, 50 ildən çoxdur davam edən üzvlük müzakirələrindən sonra Ankaranı hələ də qapı arxasında qoyan Avropa İttifaqının Türkiyəyə qarşı məsafəli siyasəti də yeni müttəfiqlərə ehtiyac doğurmuşdur.

R.T.Ərdoğanın səfəri zamanı Ankaranın müstəqil siyasət apardığını diqqətə çatdıran Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Moskvanın Kiyevə təzyiq və şantaj etməsi ilə bağlı Ukrayna və Litva liderləri arasında telefon danışığının məzmunundan xəbərdar olmadığı və istehza ilə “bu məsələdə bizə amerikalı dostlarımız yardım edə bilər” söyləməsi regionun bir çox ölkəsinin həqiqətən dilemma qarşısında qaldığını göstərir. Avropa İttifaqı ilə imzalayacağı azad ticarət haqqında sazişdən sonra Ukraynanın Rusiyanın iqtisadi dəstəyindən məhrum olacağı perspektivi heç də həlli asan olan problem deyildir. Ümumilikdə, MDB məkanında Rusiyanın daha sıx inteqrasiya səyləri fonunda Qərb ölkələri ilə də əməkdaşlığın inkişafı getdikcə çətinləşir. Ukrayna və Gürcüstanın təcrübəsi göstərdi ki, bu kontekstdə balansın pozulması bəzən kataklizmlərə də gətirib çıxarır. Bu vəziyyətdən çıxmaq üçün ən optimal yol isə Türkiyə və Azərbaycanın həyata keçirdikləri müstəqil və balanslaşdırılmış xarici siyasət kursudur.

V.Putinin mətbuat konfransında “biz Avropa İttifaqı ilə Ukrayna məsələsində üçtərəfli danışıqlarla bağlı Türkiyədən məsləhət ala bilərik” şəklində eyhamı da Moskva ilə Vaşinqton-Brüssel xətti arasında regional rəqabətin kəskinləşdiyini göstərir. Türkiyənin Baş naziri də öz növbəsində bu eyhama “Aİ ilə danışıqlarımız 50 ildir davam edir” replikası ilə cavab vermişdir.

Türkiyə və Azərbaycan liderlərinin düşünülmüş və uzaqgörən ortaq siyasəti iki qardaş ölkəni dəyişən geosiyasi şərtlər fonunda Avrasiya regionunun mühüm enerji aktorlarına çevirir.

Azərbaycan təbii qazının Avropaya nəqli məsələsində Qərb ölkələrinin “Nabukko” layihəsi ətrafında ajiotajının ən qızğın çağında da rəsmi Bakı çox təmkinli bəyanatlarla çıxış edir, məsələyə milli maraqlarımız prizmasından yanaşırdı. Nəticədə, layihənin dərin iqtisadi böhran yaşayan Avropa ölkələrinin fikir ayrılıqları ucbatından reallaşa bilməyəcəyi məlum oldu. Belə bir şəraitdə, regionun iqtisadi cəhətdən dinamik inkişaf edən iki ölkəsi - Türkiyə və Azərbaycan problemi öz daxili imkanları ilə həll etmək qərarı verdilər.

2014-cü ilin əvvəlində təməli qoyulacaq TANAP boru xətti və gələn ilin sonunda istifadəyə veriləcək Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu ölkələrimizin iqtisadi qüdrətini artırmaqla yanaşı, regiondakı mövqeyini də möhkəmlədəcəkdir.

İran, İraq, İsrail təbii qazının da TANAP ilə nəqli perspektivləri, bu boru kəmərinin Avropanın enerji təhlükəsizliyində oynayacaq həlledici rolu, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun London ilə Pekini birləşdirəcək “dəmir İpək yolu” olması bu siyasətin komponentləridir.

Noyabrın 21-də İstanbulda Atlantik Şurasının keçirdiyi enerji toplantısında ABŞ-ın enerji naziri Ernest Moniz də TANAP və TAP, habelə “Şahdəniz-2” layihələrini qlobal enerji təhlükəsizliyi zəncirinin mühüm halqaları kimi dəyərləndirmişdir.

Bakı ilə Ankaranın bu uğurunun arxasında iki amil - ardıcıl və müstəqil siyasət, eyni zamanda, regionun gələcəyini mükəmməl proqnozlaşdırmaq bacarığı dayanır.

Bütün bu geosiyasi dəyişikliklər fonunda özünü səfalət və çarəsizliyə düçar etmiş yeganə ölkə olan Ermənistan üçün həyəcan siqnalları gəlməkdədir. Mərkəzi Asiyada Qazaxıstan, Cənubi Qafqazda Azərbaycan və Avrasiya regionunda Türkiyənin bütün təşəbbüslərə sahib olduqları bir şəraitdə uzaq, unudulmuş əyalət, başqa bir deyimlə “forpost” olan Ermənistanın keçmiş xarici işlər naziri Vardan Oskanyanın İstanbuldakı enerji toplantısındakı çıxışı da bunun sübutu oldu. Bütün regional layihələrdən kənarda qalan ölkənin parlamentinin deputatı olan Oskanyan Avropa İttifaqı ilə inteqrasiyadan, Türkiyə ilə diplomatik münasibətlər qurulmasının zəruriliyindən daha çox danışdı. Lakin müstəqil olmayan və Moskvanın siyasi iradəsindən kənara çıxa bilməyən Yerevanın bu niyyəti şübhə və istehza doğurur.

Ermənistan rəsmiləri son zamanlar Türkiyə ilə heç bir şərt olmadan diplomatik əlaqələr qurulmasını istədiklərini də bəyan edirlər. Ermənistan hökumətinin başçısı Tiqran Sarqsyanın son bəyanatı da bu qəbildəndir. Türklərə qarşı düşmənçilik siyasətinin məsuliyyətini erməni kilsəsinin üzərinə qoyan Ermənistan rəsmisi Ankaranı da Azərbaycanı müdafiə etməkdə günahlandırmışdır.

Bütün regional energetika və kommunikasiya layihələrindən kənarda qalan, öz xalqını millətçilik şüarları ilə fəlakətə sürükləyən və işğalçılıq siyasətini davam etdirən Ermənistan rəsmiləri də anlamağa başlamışlar ki, qlobal dünyada artan inteqrasiya və ölkələrin rifahının bir-biri ilə əməkdaşlıqdan asılı olduğu bir şəraitdə təkcə bir qonşu ölkədən idxal edilən gündəlik tələbat malları hesabına uzun müddət yaşamaq mümkün olmayacaqdır. Onların söykənərək getdikləri bu divar da yaxın gələcəkdə qurtaracaqdır.

Bunun tam əksinə olaraq, son illər regiondakı inkişaf meyillərinin də göstərdiyi kimi, Azərbaycan öz şərtlərini diktə edən, mühüm təşəbbüslər irəli sürən və onların arxasında duran regional bir gücə çevrilmişdir.

Oqtay Bayramov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

İstanbul