Bakı, 21 fevral, AZƏRTAC

Terror və insanlığa xas olmayan cinayətlər sonradan dünya üçün ən ağır nəticələrə gətirib çıxarır. Vaxtilə məşhur sosioloq Emil Dürkhaymın söylədiyi bir fikrini xatırlayıram: bəşəri cinayətlər qlobal mübarizə tələb edir. Amma biz görürük ki, ekspansionistlər və imperialist güclər təəssüflər olsun ki, bu prosesdə praktiki olaraq yoxdurlar. Sözdə hamı guya terrora qarşıdır. Reallıqda isə ədalətin yerini tapmadığı xeyli məqamlar var. Nasizm əleyhinə mövqe nümayiş etdirən beynəlxalq ictimaiyyət Azərbaycana qarşı törədilən çoxəsrlik cinayətlərə etirazını bildirməyib. Neonasizmin dünyadakı yeganə “qalası olan” Ermənistanın misilsiz cinayətləri layiq olduğu cəzanı almayıb. İkinci Dünya müharibəsi Almaniyanın, daha doğrusu, faşizmin məğlubiyyəti ilə sona çatdı. Bu gün də alman xalqı tarixinin bu utandırıcı məqamına görə hesab verməli olur. Lakin təzad doğuran fakt odur ki, erməni neonasizmi dünya ictimaiyyətinin gözləri önündə ekstremizmi, terroru, soyqırımı, işğalçılıq siyasətini nəinki "uğurla" davam etdirir, hətta dünyanın aparıcı ölkələrinin bir çox siyasətçiləri tərəfindən müdafiə olunur.

Ermənistanın təkcə etnik zəmində deyil, bir çox sahədə Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi siyasət bizim gücümüzü qəbul edə bilməyənlərin hiyləgər təbəssümünə səbəb olur. İşğal altında olan Azərbaycan ərazilərindəki dağıntılar tarixin çağdaş dövrünün ən böyük rəzalətidir. Bugünkü dünya siyasətçiləri insanlığın fəlakətini görməyərək sanki Joze Saramaqonun “Korluq” əsərindəki mənfi personajları xatırladırlar.

Bu fikirlər Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin (STM) sektor müdiri, politoloq Tural İsmayılovun “Ermənistanın Azərbaycana qarşı misilsiz neonasist cinayətləri” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. AZƏRTAC məqaləni təqdim edir.

Azərbaycan abidələrinin Ermənistan tərəfindən məhvi

Torpaqlarımızı 30 ilə yaxın işğal altında saxlayan Ermənistan ordusu Azərbaycanın mədəniyyət abidələrini məhv edib. Belə ki, Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş Azərbaycan torpaqlarında dünya əhəmiyyətli 13, ölkə əhəmiyyətli 292, yerli əhəmiyyətli 330 memarlıq, 22 arxeoloji, 23 bağ, park, monumental və xatirə abidələri, 15 dekorativ sənət nümunəsi, tarix və mədəniyyət abidəsi olub. Bununla yanaşı, 40 mindən çox eksponatın toplandığı 22 muzey, 4,6 milyon kitab fondu olan 927 kitabxana, 808 klub, 4 teatr və 2 konsert salonu, 31 məscid, 9 tarixi saray, 8 mədəniyyət və istirahət parkı, 4 rəsm qalereyası, 85 musiqi məktəbi, 103 min 200 ədəd mebel avadanlığı, 5640 musiqi aləti, 481 kinoqurğu, 20 ədəd kinokamera, 423 videomaqnitofon, 5920 dəst milli kişi və qadın geyimləri, 40 dəst səsgücləndirici, 25 iri və 40 kiçik həcmli attraksion işğal olunmuş ərazilərdə qalıb.

Zəngin mədəni irsə malik Qarabağ Azərbaycana Pənahəli xan Cavanşir, Xurşidbanu Natəvan, Üzeyir Hacıbəyli, Molla Pənah Vaqif, Bülbül, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev kimi dahi şəxsiyyətlər və mədəniyyət xadimlərini bəxş edib. Ənənəvi Qarabağ atüstü oyunu Çövkən, əsasən Qarabağda formalaşan Azərbaycan muğamı və xalçası UNESCO-nun müvafiq siyahılarına daxil edilsə də, mədəni soyqırımlara qarşı nə bu, nə də buna bənzər digər təşkilatlar etirazlarını bildirməyiblər.

Təsadüfi deyil ki, indi dünyanın ən zəngin muzeylərində Azərbaycan xalq sənətkarlığının bir çox gözəl nümunələri ilə rastlaşmaq olur. Londonun Viktoriya və Albert, Parisin Luvr, Vaşinqtonun Metropoliten, Vyananın, Romanın, Berlinin, İstanbulun, Tehranın, Qahirənin zəngin muzey kolleksiyalarına baxarkən orada Qarabağ ustalarının bacarıqlı əlləri ilə yaradılmış sənət nümunələrini görmək olar. Eyni zamanda, işğal illərində ermənilər tərəfindən zəngin mədəni irsimizin talanması və dağıdılması kimi barbarlıqlar həyata keçirilib.

Ağdam şəhəri işğal dövründə ermənilər tərəfindən tamamilə dağıdılıb. 30 il ərzində daşları bir-bir sökülüb, bütün binalar viran qoyulub, daşlar oğurlanıb və satılıb. Ermənilər məscidlərimizdə donuz və inək saxlayıblar. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə yerləşən ümumilikdə 67 məsciddən 65-i tamamilə dağılıb.

30 il Ermənistanın işğalı altında olan Azərbaycan əraziləri qanunsuz fəaliyyət üçün fəal istifadə edilib. Buradakı "boz bazar"ı həm dövlət strukturlarına bağlı Ermənistan şirkətləri, həm də iri beynəlxalq şirkətlər idarə ediblər. Onların fəaliyyətinin əsas istiqaməti dağ-mədən sənayesi, telekommunikasiya və maliyyə sektorları idi.

Ermənistanın Azərbaycan ərazilərindəki qanunsuz əməlləri

Ermənistan Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərini, təbii sərvətlərini talamaqla və bu cinayətə xarici şirkətləri cəlb etməklə işğalçı rejimin dünya ictimaiyyəti tərəfindən tanınacağına ümid bəsləyirdi. Bu fəaliyyətin həyata keçirilməsi yüz minlərlə azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkünün mülkiyyət hüquqlarının pozulması ilə müşayiət olunur və onların doğma yurdlarına qayıtmasına əlavə maneələr yaradırdı.

Təxminən 30 il ərzində Qarabağın təbii ehtiyatlarının istismarı və beynəlxalq hüququn tətbiq edilmədiyi zonadan kənarda olan bu ərazidə digər biznes növlərinin həyata keçirilməsi hesabına erməni elitası da zənginləşirdi. Həmin qanunsuz və separatçı köklü şirkətlərə qarşı bu günə kimi bir dəfə də olsun qlobal çağırışlar edilməyib.

Azərbaycan Qarabağda aparılan qeyri-qanuni iqtisadi fəaliyyəti dəfələrlə beynəlxalq arenada, o cümlədən ATƏT və BMT-nin strukturları qarşısında qaldıraraq, işğal olunmuş ərazilərdə istənilən iqtisadi fəaliyyətin beynəlxalq hüquqa, habelə ölkəmizin milli qanunvericiliyinə zidd olduğunu, bununla da cinayət məsuliyyətinə səbəb olacağını vurğulayıb.

Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində fəaliyyət göstərən şirkətlərin siyahısı, onların fəaliyyəti barədə ətraflı məlumatla birlikdə, həmçinin 2017 və 2018-ci illərdə İsrailin "Kohelet Policy Forum" (KPF) beyin mərkəzi tərəfindən dərc edilmiş iki geniş hesabata da daxil edilib. Hesabatlar "Kim mənfəət əldə edir: işğal olunmuş ərazilərdə beynəlxalq və Avropa şirkətləri" adlanır.

Araşdırmada qeyd olunur ki, qeydə alınmış bütün hallarda əksər Avropa şirkətləri işğal olunmuş ərazilərdə faktiki olaraq qeyri-qanuni məskunlaşma fəaliyyətini fəal şəkildə dəstəkləyiblər. Bu fəaliyyət, bir qayda olaraq, işğal edilmiş ərazidə təbii ehtiyatların işlənilməsini, işğalçı tərəfə infrastruktur dəstəyinin göstərilməsini və bütövlükdə işğalçı rejimlərin həyat qabiliyyətinə iqtisadi dəstəyi özündə birləşdirirdi.

Lakin bütün təbii sərvətlərin qanunsuz istismarına qarşı hələ də heç kim cavab verməyib.

Torpaqlarımız işğaldan azad edildikdən sonra bütün dünya erməni vandalizminin bir daha şahidi oldu. Yandırılmış, dağıdılmış kəndlərimiz, təhqir olunmuş məscidlərimiz, qəbirlərimiz, məhv edilmiş meşələrimiz, erməni faşizminin və terrorunun acı nəticələridir. Ona görə də Azərbaycanın qazandığı qələbə təkcə Ermənistanın deyil, həm də faşizmin üzərində çalınmış qələbədir.