ƏSƏD BƏYİN (QURBAN SƏİD) ŞƏXSİYYƏTİNİ TƏSDİQLƏYƏN YENİ ARXİV SƏNƏDLƏRİ TAPILMIŞDIR
İtaliya arxivlərində əldə etdiyi mənbələrin birinin daha maraqlı və dəyərli məxəz olması barədə məlumat verən tədqiqatçı demişdir ki, Nyu Yorkda çıxan “Aufbau” qəzetinin 10 sentyabr 1942-ci il sayının beşinci səhifəsində Əsəd bəyin vəfatı barədə verilən xəbərdə deyildiyi kimi, “İtaliyanın Neapol şəhəri yaxınlığındakı Pozitanoda alman dilində yazıb-yaradan publisist Əsəd bəy (o özünü belə adlandırmışdı, əsl adı isə Lev Nissimbaumdur) qəflətən vəfat etmişdir. Əslən azərbaycanlıdır. Sovet Azərbaycanı, Qafqaz. Berlinə təhsil almaq üçün gəlmişdir. Onu Berlində “Literarische Welt” (“Ədəbiyyat aləmi”) qəzetinin təsisçisi Villy Haas yazıçı kimi kəşf etmişdir. Əsəd bəy əvvəlcə öz ölkəsi və rus mədəni həyatı haqqında ədəbi və mədəniyyət mövzularında yazmağa başlamış, bir sıra şərh və bioqrafik əsərlər (“Məhəmməd”,”Stalin”,”Rza Şah” və s.) qələmə almışdır. Onun kitabları tezliklə bir çox dillərə tərcümə olunur, məqalələri qəzet səhifələrində çap olunur, adı ən çox qazananların siyahısında çəkilir. Və bununla da o, həm də özünə rəqiblər qazanır. Siyasi çöküşdən sonra o, Praqa və Vyana şəhərlərinə gedir. Mərhum sonra oradan İtaliyaya köçür”
Nuridə Atəşinin sözlərinə görə, əldə etdiyi digər arxiv sənədi də sübut edir ki, Əsəd bəy şəxsən həyatının son günlərində onu Pizantoya ziyarətə gəlmiş Therese Mögle Kirschnerə indiyə qədər naməlum olan “Erkək sevgidən heç nə anlamadı” əsərinin əlyazmasını Vyana nəşriyyatında çap edilmək üçün təqdim etmişdir. Əsər indiyədək işıq üzü görməmişdir.
Tədqiqatçı həmçinin bildirmişdir ki, əldə etdiyi digər sənədlərdə 1935-ci ildə gestapoya Əsəd bəydən donos yazan azərbaycanlıların əməlləri də aşkar edilmişdir. Onun sözlərinə görə, 1936-1940-cı illərin “Siyasi Mədəniyyət və Mətbuat Konfransları”na dair sənədlər sübut edir ki, həmyerlilərimiz hətta ona da nail olmuşdular ki, Əsəd bəyin kitabları hər yerdən yığışdırılsın və adının alman mətbuatında çəkilməsinə qadağa qoyulmuşdu.
Nuridə Atəşi həmçinin bildirmişdir ki, onun arxivində sirri açılmamış, tədqiq etməli çoxlu yeni materiallar vardır. Bunlar heç yerdə işıqlandırılmamış, çap olunmamış çoxsaylı fotoşəkillər, məqalələr və digər rəsmi sənədlərdir. Almaniyada nəşr etdiyi “Yeni körpü” jurnalının növbəti nömrəsini hazırlayan Nuridə Atəşi məcmuənin növbəti sayını bütünlükdə Əsəd bəyə həsr edəcəyini bildirmişdir.
