Bakı, 13 iyul (AZƏRTAC). Azərbaycanda müalicəvi turizmin imkanlarından danışarkən adı dillər əzbəri olan Naftalan neftindən bəhs etməmək mümkün deyildir. Müalicəvi xassələrə malik Naftalan nefti əsəb, ginekoloji, uroloji və dəri xəstəliklərinin aradan qaldırılmasında əvəzsizdir. Bu təbii müalicə vasitəsinin qaraciyər xəstəliklərinin, oynaqların və oynaqdankənar yumşaq toxumaların müalicəsində müstəsna əhəmiyyəti artıq bütün dünyada məlumdur.

Hələ qədim dövrlərdə Asiyanın müxtəlif guşələrindən, o cümlədən uzaq Hindistandan Azərbaycana üz tutan minlərlə insan müxtəlif xəstəliklərdən xilas olmaq üçün burada Naftalan nefti ilə müalicə olunmuşdur. Tarixi mənbələr sübut edir ki, ta qədimdən başlayaraq tuluqlar yüklənmiş dəvə karvanları vasitəsilə Naftalan nefti Azərbaycandan Şərq ölkələrinə aparılırmış.

1887-ci ildə Yeqer soyadlı alman mühəndis Almaniyada “Naftalan” məlhəmini istehsal etməyə başlamış və dünyanın bir sıra ölkələrinə ixrac etmişdir. Rus-yapon müharibəsi dövründə Yaponiya əsgərlərinin çantalarında içərisində Naftalan məlhəmi olan kiçik qablar olmuşdur. Həmin qabların üzərində qısa, lakin çox ümidverici belə bir yazı vardı: “Kimdə bu məlhəm varsa, o heç bir yaradan qorxmasın”.

Naftalanda dünyada yeganə olan bir muzey vardır. Bu muzeyin eksponatları atılmış qoltuq ağaclarıdır. Xəstələr sağaldıqları üçün qoltuq ağaclarını burada qoyub gedərlərmiş.

Naftalan kurortu rəsmən 1935-ci ildən fəaliyyət göstərir. Bu kurort 1957-ci ilədək mövsümi işləmiş, həmin ildən etibarən isə ilboyu fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Çarpayılarının sayı ildən - ilə artan kurortun bazasında 1982-ci ildə Naftalan Sanatoriya Birliyi yaradılmışdır. O zaman 6 sanatoriya, kurort poliklinikasından ibarət kurort birliyində 3200 çarpayı var idi. Kurort birliyi il ərzində keçmiş sovet ittifaqının respublikalarından 50-70 min xəstə qəbul edirdi.

SSRİ-nin dağılması və Ermənistanın Azərbaycana hərbi təcavüzü nəticəsində 1991-ci ildən etibarən bu kurorta gələnlərin sayı kəskin surətdə azalmağa başladı. O vaxtlar Azərbaycanın qarşılaşdığı gərgin vəziyyətlə əlaqədar burada yerləşən sanatoriya və pansionatların əksəriyyətində məcburi köçkünlər məskunlaşmışdı. Digərləri isə fəaliyyətini birdəfəlik dayandırmalı olmuşdu.

Artıq gərginlik dövrü arxada qalmışdır. Son illərdə Naftalanın əvvəlki şöhrətini qaytarmaq istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər bəhrəsini verməkdədir. Prezident İlham Əliyevin xüsusi diqqət və qayğısı sayəsində bu məşhur kurort şəhərinin infrastrukturu tamamilə yenilənmiş və müasir müalicə mərkəzləri istifadəyə verilmişdir. Bunun nəticəsidir ki, hazırda ilin bütün fəsillərində, xüsusilə yay aylarında Naftalana nəinki Azərbaycanın digər bölgələrindən, eləcə də bir çox xarici ölkələrdən müalicə məqsədilə gələnlərin sayı artmaqdadır. Naftalana ənənəvi olaraq Rusiya, Polşa, Almaniya, Fransa, İran, Türkiyə, Filippin və başqa ölkələrdən şəfa tapmağa gələnlər çoxluq təşkil edir. Bu insanları kurort şəhərinə gətirən isə təbii ki, Naftalan neftinin dünyada qazandığı şöhrətlə bağlıdır. Buraya gələnlər Naftalan nefti və onun əsasında hazırlanan məlhəmlərlə müalicə alırlar. Naftalanın təkcə nefti deyil, həm də təmiz havası şəfa tapmaq üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Qeyd etmək lazımdır ki, son vaxtlar istifadəyə verilmiş “Sehrli Naftalan” sağlamlıq və istirahət mərkəzinə gələn turistlərin sayı daha çoxdur. Dünya standartları səviyyəsinə uyğun inşa olunmuş mərkəzdə müalicə otaqları, neft vannaları, müasir tibb avadanlığı və digər xidmətlərin göstərilməsi üçün kabinetlər mövcuddur. Bu sağlamlıq mərkəzinə gələnlər gün ərzində Naftalan vannası, naftalan-parafin aplikasiyası, masaj, vibromasaj, iynəsancma və digər müalicə üsulları ilə yanaşı, mərkəzin bütün xidmətlərindən istifadə edə bilərlər.

Naftalan neftinin reklamı ilə əlaqədar məşhur alman dermotoloqu P.P. Unna 1903-cü ildə demişdir: “Kim Naftalana malikdirsə, onun hər şeyi vardır”.

Azərbaycanın çoxsaylı təbii müalicəvi faktorları sırasında Naftalan nefti bioloji təsir xüsusiyyətlərinə görə orijinallığı ilə seçilir və dünyada analoqu yoxdur. Hələ çox qədim zamanlardan, Naftalan nefti və onun müalicəvi əhəmiyyəti haqqında insanlarda məlumat olmuşdur. Yazılı mənbələrdə Naftalan haqqında məlumatlara Nizami Gəncəvinin, məşhur səyyah Marko Polonun əsərlərində rast gəlmək olar.

Naftalanın Rusiyada məşhurlaşmasında, bioloji və müalicəvi təsir xüsusiyyətlərinin öyrənilməsində Azərbaycan alimlərindən Ş.Həsənov, A.Qarayev, A.Həsənov, K.Eqerov, A.Quliyev, T.Paşayev, E.Əfəndiyev, B.Eyvazov, S.Salixov, İ.İsmayılzadə, D.Təqdisi, S.Quliyeva və başqalarının elmi tədqiqatları əhəmiyyətli yer tutur. Bunlar Naftalan sanatoriyasını daha sürətlə inkişaf etməsinə səbəb olmuşdur. Bunu nəticəsidir ki, keçmiş sovet respublikalarından Naftalan vannaları qəbul etmək üçün Azərbaycana gələnlərin sayı artmışdır. Qeyd edək ki, 1987-ci il üçün rəsmi olaraq müraciət edən xəstələrin sayı 70 min 99 nəfər olmuşdur.

İndiyədək Naftalanla bağlı 2700-dən artıq elmi iş, çoxlu sayda monoqrafiya, o cümlədən 270-ə yaxın namizədlik və doktorluq işi görülmüşdür.

Tədqiqatlar göstərir ki, qatı konsistensiyalı, qara-qəhvəyi rəngdə özünəməxsus ətirli bir maye olan Naftalan neftinin əsas təsiredici maddəsi naften karbohidratlarıdır. Bu maddələr ağrıkəsici, iltihab əleyhinə, damargenişləndirici, antiallergik təsirə malikdir. Bütün bunlara əsaslanaraq Naftalan nefti tibbin bir çox sahələrində əvəzsiz müalicə metodu kimi qəbul edilmişdir.

Oynaq xəstəliklərinin naftalan terapiyası patogenetik müalicə üsuludur. Bu müalicənin təsirini artırmaq üçün naftalanla paralel kompleks şəklində fiziki və dərman müalicəsi də tətbiq olunur. Naftalan orqanizmin müdafiə proseslərində vacib rol oynayan sinir və retikuloendotel sistemlərinə təsir göstərərək iltihabi proseslərin aradan qaldırılmasına, ağrıların azalmasına, qan dövranının yaxşılaşmasına kömək edir. Naftalan xondroitinsulfat sintezini stabilləşdirir, yeni qığırdaq hüceyrələrinin artmasına təkan verir, bunun nəticəsində isə oynaq qığırdaqları bərpa olunur.

Naftalan müalicəsi, massaj, fizioterapiya, müalicəvi bədən tərbiyəsi kimi komponentləri ehtiva edən kompleks sanator-kurort müalicəsi nəticəsində daha yaxşı müalicə effekti əldə edilir. Məqsədyönlü müalicə aparıldıqda patoloji təzahürlər azalır, yaxud aradan qalxır, əzələ spazmaları azalır, oynaqların funksional tutulmaları aradan qaldırılır. Bütün bunların nəticəsində hərəkətlilik artır və ağrı hisləri azalır. Balneoterapiya, hidroterapiya, manual terapiya və əzələlərin postizometrik relaksasiyası, klassik massaj və fizioterapiyanın paralel tətbiqi ilə aparılan kompleks konservativ müalicə üsulu skolioz zamanı daha effektiv nəticələr verir.

Naftalan və naftalan preparatları qədim dövrlərdən dəri xəstəliklərinin müalicəsi üçün istifadə edilir. Psoriaz, ekzema, dermatit və digər dəri xəstəliklərinin naftalanla müalicəsi bu xəstəliklərə qarşı aparılan ən effektiv müalicə üsullarından biri sayılır.

Bakıda 2002-ci ildə fəaliyyətə başlayan “Naftalan” Sağlamlıq Mərkəzi XXI əsrin başlanğıcında tarixin sınağından çıxmış bu möcüzəli müalicə vasitəsinin yenidən tətbiq və təbliğ etmək missiyasını öz öhdəsinə götürmüşdür. Kompleks müayinə metodları vasitəsilə naftalanla müalicəyə tibbi göstəriş və əks göstərişlərin daha düzgün müəyyən edilməsi, naftalan vannalarının müasir fizioterapevtik müalicə üsulları ilə kombinə olunmuş şəkildə tətbiqi, tibbi personalın diqqət və qayğısı, o cümlədən adekvat şərait, “Naftalan” Sağlamlıq Mərkəzində xəstələrin müalicəsində daha effektiv nəticələr əldə olunmasına şərait yaradır.

Göründüyü kimi, Azərbaycanda müalicəvi turizm növünün inkişaf etdirilməsi üçün kifayət qədər təbii imkanlar mövcuddur. Eyni zamanda, Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi məqsədyönlü siyasət nəticəsində yaranmış ictimai-siyasi sabitlik də xarici turistlərin müalicə məqsədilə ölkəmizə axınını reallaşdırır.

Elçin Hüseynov

AZƏRTAC-ın müxbiri