Müasir dövrdə uşaqlar niyə əvvəlki nəsillərdən daha az kitab oxuyurlar?
Bakı, 4 sentyabr, AZƏRTAC
Müasir dövrdə elm və texnologiyanın sürətli inkişafı cəmiyyətin bütün sahələrində olduğu kimi, uşaqların dünyagörüşünə, maraq dairəsinə və asudə vaxtlarını keçirmə tərzinə ciddi təsir göstərir. Əgər əvvəllər kitab uşaqların ən yaxın dostu, əsas bilik mənbəyi və mənəvi inkişaf vasitəsi hesab olunurdusa, bu gün rəqəmsal texnologiyalar onların həyatında daha geniş yer tutur. Bunun nəticəsində kitab oxumağa ayrılan vaxt getdikcə azalır.
Azərbaycan Respublikası Təhsil Cəmiyyətinin Peşəkar inkişaf və təlimlər üzrə koordinatoru Aynurə Qasımova AZƏRTAC-a müsahibəsində uşaqların mütaliəyə marağının azalmasının səbəbləri, kitab oxumağın onların inkişafına təsiri və bu istiqamətdə ailə ilə məktəbin üzərinə düşən vəzifələr barədə fikirlərini bölüşüb.
Müsahibimiz qeyd edib ki, kitab oxumaq uşağın təfəkkürünün inkişafına, nitq mədəniyyətinin formalaşmasına, söz ehtiyatının zənginləşməsinə, məntiqi və tənqidi düşünmə bacarıqlarının inkişafına, dünyagörüşünün genişlənməsinə və mənəvi dəyərlərə yiyələnməsinə mühüm təsir göstərir. Mütaliə zamanı uşaq yalnız hadisələri oxumur, onları təhlil edir, müqayisə aparır, nəticə çıxarır və öz daxili dünyasını zənginləşdirir. Psixoloqların fikrincə, müntəzəm kitab oxuyan uşaqların diqqəti, yaddaşı və ünsiyyət bacarıqları daha yüksək səviyyədə inkişaf edir. Belə uşaqlar fikirlərini daha sərbəst ifadə edir, müxtəlif situasiyalarda düzgün qərar qəbul etməkdə çətinlik çəkmirlər.
Digər mühüm səbəblərdən biri ailədə mütaliə mühitinin zəifləməsidir. Uşaq ilk nümunəni ailədə görür. Əgər valideyn kitab oxuyursa, evdə kitab rəfi varsa, mütəmadi olaraq kitab mağazalarına və kitabxanalara baş çəkilirsə, uşaqda da kitaba qarşı maraq yaranır. Əksinə, valideynin bütün vaxtını telefon və televiziya qarşısında keçirməsi uşağa fərqli nümunə göstərir. Bu səbəbdən ailədə mütaliə ənənəsinin qorunması uşaqların oxu mədəniyyətinin formalaşmasında həlledici rol oynayır.
Məktəb də bu istiqamətdə mühüm vəzifə daşıyır. Müəllim yalnız dərs keçən şəxs deyil, həm də şagirdlərin mütaliəyə marağını formalaşdıran, onları kitabla dostlaşdıran bir bələdçidir. Dərslərdə bədii əsərlərdən nümunələrin səsləndirilməsi, mütaliə saatlarının təşkili, kitab müzakirələrinin keçirilməsi, müəlliflərlə görüşlərin təşkili və məktəb kitabxanalarının zənginləşdirilməsi uşaqların kitab sevgisini artıran təsirli vasitələrdəndir.
“Müasir tədqiqatlar göstərir ki, müntəzəm kitab oxuyan uşaqların akademik nailiyyətləri daha yüksək olur. Onlar dərsləri daha yaxşı mənimsəyir, mətnləri təhlil etməkdə, fikirlərini əsaslandırmaqda və yaradıcı yazı bacarıqlarında daha uğurlu nəticələr göstərirlər. Kitab oxumaq yalnız məktəb qiymətlərinə deyil, eyni zamanda, uşağın emosional inkişafına müsbət təsir edir. Bədii əsərlərin qəhrəmanları ilə tanış olan uşaq müxtəlif həyat hadisələrini anlamağı, insanlara qarşı mərhəmətli və tolerant olmağı öyrənir. Məhz buna görə mütaliə şəxsiyyətin formalaşmasında mühüm tərbiyə vasitəsi hesab edilir”,- deyə A.Qasımova bildirib. O əlavə edib ki, Azərbaycan xalqının zəngin ədəbi irsi uşaqların mənəvi inkişafı üçün böyük imkanlar yaradır. Nizami Gəncəvi, Məhəmməd Füzuli, Cəlil Məmmədquluzadə, Abdulla Şaiq, Süleyman Sani Axundov, Bəxtiyar Vahabzadə və digər görkəmli söz ustalarının əsərləri uşaqlarda vətənpərvərlik, humanizm, xeyirxahlıq və milli-mənəvi dəyərlərin formalaşmasına xidmət edir. Bununla yanaşı, dünya uşaq ədəbiyyatının seçilmiş nümunələri də uşaqların dünyagörüşünün genişlənməsində mühüm rol oynayır.
Müasir uşaqların kitab oxumağa marağının azalması yalnız təhsil sisteminin problemi deyil. Bu, bütövlükdə cəmiyyətin diqqət yetirməli olduğu məsələlərdən biridir. Ailə, məktəb, kitabxanalar, nəşriyyatlar, media və dövlət qurumları bu istiqamətdə birgə fəaliyyət göstərməlidirlər. Uşaqlar üçün maraqlı məzmunlu kitabların nəşri, kitab festivallarının təşkili, müəlliflərlə görüşlərin keçirilməsi və oxu mədəniyyətini təşviq edən layihələrin artırılması mühüm nəticələr verə bilər.
Müxbir - Xatirə Cəfərova
Bölmənin digər xəbərləri
