Hörmətli müşavirə iştirakçıları!

Bu gün müstəqil Azərbaycanın hər bir guşəsində olduğu kimi, Naxçıvan Muxtar Respublikasında da quruculuq tədbirləri görülür, abadlıq işləri aparılır. İqtisadi sahədə inkişaf artan ahənglə davam edir. Bütün bunlar möhtərəm Heydər Əliyevin yaratdığı sabitliyin bəhrələridir. Onun Azərbaycanın bütün bölgələrinin inkişaf etdirilməsi barədə qarşıya qoyduğu vəzifələrin həyata keçirilməsinin əyani təzahürləridir.

Hörmətli cənab Prezident!

Vaxtınızı çox almamaq üçün, möhtərəm Heydər Əliyevin muxtar respublikaya 1999-2002-ci illərdəki səfərlərindən sonra həyata keçirilmiş tədbirlər, görülmüş işlər barədə qısa məlumat vermək istəyirəm.

Əhalinin güzəranının yaxşılaşdırılması ilə bağlı tədbirlərin görülməsi davam etdirilmiş, sosial infrastrukturun inkişafına, hərbi quruculuğa diqqət artırılmış, vəsaitlər, əsasən, bölgələrin, sərhəd və dağ kəndlərinin inkişafına, şəhərlərin və rayon mərkəzlərinin abadlaşdırılmasına yönəldilmişdir.

İqtisadi və sosial inkişafı xarakterizə edən əsas göstəricilər 2000-ci illə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşmışdır. Əgər 2000-ci ildə 430 milyard manatlıq ümumi məhsul istehsal edilmişdisə, 2003-cü ildə 2 dəfədən çox artaraq, 911 milyard manata çatdırılmışdır. Bu müddət ərzində sənaye məhsul istehsalı 1,4 dəfə, tikintidə əsaslı kapital qoyuluşu 5,4 dəfə, nəqliyyat xidmətinin həcmi 2,5 dəfə artmışdır. Əhalinin pul gəlirləri 187 milyard manatdan 855 milyard manata çatmış, onun nominal həcmi xeyli yüksəlmişdir.

Bütün kateqoriyalar üzrə kənd təsərrüfatı məhsulu istehsalı 2000-ci ildə 207 milyard manat təşkil etmişdisə, ötən il bu göstərici 359 milyard manat olmuş və ya 1,7 dəfə artmışdır. Xüsusi mülkiyyətə olan marağın nəticəsidir ki, muxtar respublikanın bütün təsərrüfat kateqoriyaları üzrə 1 aprel 2004-cü ilə qaramalın sayı 83 min başa, davarın sayı isə 535 min başa çatmışdır. 2002-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə qaramalın sayı 20 min baş, davarın sayı isə 149 min baş artmışdır.

Daxili bazarın tələbatını nəzərə alan təsərrüfatçılar 2003-cü ildə bir sıra əsas məhsulların istehsalını artırmışlar. Belə ki, 14 min ton kartof, 53 min ton tərəvəz, 42 min ton bostan məhsulları, 28 min ton meyvə yığılmışdır. 2000-ci illə müqayisədə kartof istehsalı 1,2 dəfə, tərəvəz 1,9 dəfə, bostan məhsulları 1,2 dəfə, meyvə istehsalı isə 3,7 faiz çox olmuşdur.

Son dörd ildə taxılçılıqda məhsuldarlıq hər hektarda 29,2 sentnerdən 37,4 sentnerə çatdırılmış və ya 8,2 sentner artmışdır. Ümumiyyətlə, taxılçılıq muxtar respublikada özünü ən perspektivli sahələrdən biri kimi təsdiq edə bilmişdir. 2003-cü ildə 46 min hektar əkin sahəsinin 21 min 886 hektarında, yaxud 46,9 faizində dənli və paxlalı bitkilər yetişdirilmişdir. Həmin sahələrdən 81 min ton məhsul, o cümlədən 73 min ton buğda və arpa, 4 min tondan çox dənli paxlalılar, 4200 ton qarğıdalı yığılmışdır.

Müqayisə üçün demək istəyirəm ki, keçmiş Sovetlər Birliyi dövründə muxtar respublikanın taxılçılıq sahəsindəki ən yüksək göstəricisi 1987-ci ildə qeydə alınmışdı. O zaman 27 min ton taxıl istehsal olunmuşdu. Hazırda taxıl istehsalı o dövrlə müqayisədə 2,7 dəfə, 2000-ci ilə nisbətdə isə 1,5 dəfə artmışdır. Lakin bu, son hədd deyildir. Taxılçılığın inkişafı ilə bağlı şərait, daxili bazarın formalaşması, 10-dək un dəyirmanının tikilib istifadəyə verilməsi, bir dəyirmanda isə tikinti işlərinin aparılması bu sahəyə marağı daha da artıracaqdır. Muxtar respublikada taxılçılığın inkişafının bir səbəbi də məhsuldar toxum bazasının yaradılması, xüsusilə hörmətli akademikimiz Cəlal Əliyevin yüksək məhsuldar buğda sortlarından geniş istifadə olunmasıdır. Bu amil taxılçılığın iqtisadi səmərəsinin artırılmasına müsbət təsir göstərmişdir.

Aqrar bölmədə sənaye əhəmiyyətli şəkər çuğunduru istehsalının da özünəməxsus yeri vardır. Möhtərəm Heydər Əliyevin tapşırığına əsasən, 1992-ci ildə təcrübə-sınaq məqsədi ilə əkilməyə başlayan şəkər çuğunduru sahələri sonrakı illərdə xeyli artmışdır. Əgər 1995-ci ildə 7 min ton şəkər çuğunduru istehsal edilmişdisə, 2003-cü ildə 18,4 dəfə çox, yəni 129 ton məhsul götürülmüşdür.

Dövlət proqramında blokada şəraitində yaşayan muxtar respubikanın elektrik enerjisinə olan tələbatının tam ödənilməsi, qaz təchizatı sisteminin yenidən qurulması, yeni istehsal sahələrinin yaradılması və bərpası, sosial infrastrukturun və turizmin inkişaf etdirilməsi, əhalinin sosial müdafiəsi kimi vacib sahələrlə yanaşı, kənd təsərrüfatının inkişafı da diqqət mərkəzində saxlanılmışdır. Dağlıq ərazilərdə kənd təsərrüfatı istehsalının inkişaf etdirilməsi, muxtar respublikada üzümçülüyün, taxılçılığın, heyvandarlığın, ipəkçiliyin, tərəvəzçiliyin, arıçılığın inkişafına dair tədbirlərin həyata keçirilməsi, yüngül sənaye və emal müəssisələrinin bərpası, suvarma əkinçiliyinin genişləndirilməsi sahəsində müəyyənləşdirilmiş tədbirlər uzun müddətə hesablanmış fəaliyyət proqramıdır.

Ölkə rəhbərinin qayğısı imkan verir ki, gələcəkdə muxtar respublika əhalisinin bəzi məhsullara olan tələbatını öz daxili imkanlarımız hesabına ödəyə bilək. Hazırda bu istiqamətdə tədbirlər görülür. Artıq bu gün Naxçıvan Muxtar Respublikasında tələbatdan çox meyvə, tərəvəz, bostan, arıçılıq və heyvandarlıq məhsulları istehsal olunur. Blokada ilə əlaqədar onların kənara aparılması və satışının təşkil edilməsində problemlərimiz var. Amma vaxt var idi ki, bu məhsullar daxili tələbatı ödəyə bilmirdi, çətinliklər yaranırdı.

Əvvəllər olduğu kimi, 2003-cü ildə və cari ilin ötən dövründə sosial təyinatlı obyektlərin tikintisi diqqət mərkəzində saxlanılır. Bu dövrdə istifadəyə verilən 300-dək obyektin, quruculuq və abadlaşdırma işlərinin 85 faizi sosial xarakterli olmuşdur. 2390 yerlik 10 məktəb binası tikilib istifadəyə verilmişdir. 2004-cü ildə də təhsil vacib sahə kimi qalır. 3120 yerlik 10 məktəb binasının, Naxçıvan Dövlət Universitetinin sosial idarəetmə və hüquq fakültəsi üçün 600 yerlik yeni tədris korpusunun tikintisi aparılır. Sizin qayğı və himayənizlə Naxçıvan şəhərinin Babək məhəlləsində ümummilli liderimiz, möhtərəm Heydər Əliyevin adını daşıyan, müasir tələblərə cavab verən 1200 yerlik məktəb binasının tikintisi muxtar respublikanın təhsilinə əvəzsiz töhfənizdir. Bu xüsusi qayğınıza görə, Sizə bir daha ehtiramımızı bildiririk.

Ötən dövrlərdə elmin inkişafı, ali təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinin daha da yaxşılaşdırılması istiqamətində tədbirlər görülmüş, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Naxçıvan bölməsinin rəyasət heyəti və elmi tədqiqat institutları üçün 2 bina əsaslı şəkildə yenidən qurularaq istifadəyə verilmiş, Naxçıvan Dövlət Universitetində iki yeni fakültə, iki kafedra yaradılmış, 3 yeni ixtisas açılmışdır. Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Naxçıvan filialı müstəqil instituta çevrilmiş, bu tədris ocağının maddi-texniki bazası xeyli yaxşılaşmışdır.

Təhsillə yanaşı mədəniyyətin, səhiyyənin inkişafına da diqqət artırılmışdır. 2003-cü ildə Naxçıvanda elan olunmuş Heydər Əliyev ilinin ölkələrarası əlaqələrin və mədəni mühitdə ən mühüm göstəricisi qardaş Türkiyənin Qars şəhərində ümummilli liderimizin abidəsinin ucaldılması və onun adını daşıyan parkın salınmasıdır. Həmçinin Mömünə xatın, Qarabağlar türbə və minarə kompleksləri bərpa olunmuş, Naxçıvan Dövlət Dram Teatrında, 2 rayon tarix-diyarşünaslıq muzeyində, xalça muzeyində əsaslı yenidənqurma və bərpa işləri aparılmış, Culfa rayonundakı Xanəgah kompleksinin, Naxçıvan şəhərindəki Şərq hamamının bərpası davam etdirilmiş, kənd və rayonlardakı 2 uşaq musiqi məktəbində, kinoteatr və klublarda, şəhidlər kompleksində yenidənqurma işləri görülmüş, Şahbuz qəsəbəsində soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə abidə ucaldılmışdır.

Əhaliyə göstərilən səhiyyə xidməti yaxşılaşdırılmış, akademik Zərifə Əliyeva adına Naxçıvan şəhər poliklinikasının binasında, fizioterapiya xəstəxanasının duzlaq şöbəsində əsaslı təmir işləri aparılmış, həmin tibb müəssisələri ən müasir avadanlıqla təchiz edilmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikasının xəstəxanasında naftalanla müalicə şöbəsi yaradılmış, rentgen aparatları alınaraq quraşdırılmışdır.

Ötən dövrlərdə bədən tərbiyəsi və idmana xüsusi diqqət yetirilmişdir. Muxtar respublikada istifadəyə verilən yeni məktəb binalarının hamısında idman salonu və açıq idman meydançaları yaradılır. Sizin təşəbbüsünüz və himayənizlə yaradılan Olimpiya idman kompleksi və Üzgüçülük Mərkəzi muxtar respublikada idmanın inkişafına, gənc nəslin sağlam böyüməsinə ən böyük qayğıdır. 2003-cü ilin iyun və iyul aylarında Naxçıvanda 4 qitənin 30 ölkəsindən gəlmiş 77 gənc şahmatçının iştirakı ilə 20 yaşadək gənclər arasında dünya çempionatının keçirilməsi müstəqil Azərbaycanın idman tarixində ən mühüm hadisələrdən birinə çevrilmişdir.

Cənab Prezident, bütün bunlara görə Sizə bir daha dərin minnətdarlığımızı bildiririk. Muxtar respublika iqtisadiyyatının inkişafında islahatların aparılması və özəlləşdirmə prosesi həlledici əhəmiyyətə malikdir. Bu prosesin əsası möhtərəm Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin Naxçıvan dövründə qəbul olunan qərarlarla qoyulmuşdur. Muxtar respublikada 536 min hektar torpaq sahəsindən, 56 min hektarı əhalinin xüsusi mülkiyyətinə, 302 min hektarı bələdiyyələrin mülkiyyətinə verilmiş, 177 min hektar isə dövlət mülkiyyətində saxlanılmışdır.

Kiçik müəssisələrin özəlləşdirilməsi başa çatmaqdadır. Ticarət, ictimai-iaşə sahələri və digər xidmət obyektləri iş adamlarının əlində cəmləşmişdir. Bu gün muxtar respublikada əhalinin 76,5 faizi qeyri-dövlət bölməsində çalışır. Ümumi məhsul istehsalının 86 faizi özəl bölmənin payına düşür. Bu göstərici sənaye istehsalında 63 faiz, nəqliyyatda 71 faiz, kənd təsərrüfatında isə 99,8 faiz təşkil edir. Bütövlükdə məhsul istehsalında dövlət bölməsində 39 faiz, qeyri-dövlət bölməsində isə 49 faiz artım əldə edilmişdir. 2003-cü ildə dövlət mülkiyyətində olan müəssisələrin sayı 5,5 faiz azaldığı halda, özəl müəssisələrin sayı 13,1 faiz artmışdır. Özəl bölmənin inkişafı nəticəsində təkcə 2003-cü ildə 500-ə yaxın yeni iş yeri açılmışdır. Sədərək və Şahbuz rayonlarında fəaliyyətə başlayan tikiş sexləri, Naxçıvan, Culfa, Babək və Şərur rayonlarında istifadəyə verilən un dəyirmanları, çörək və makaron məmulatı istehsalı müəssisələri 80 nəfərin işlə təmin olunmasına şərait yaratmışdır.

Möhtərəm Heydər Əliyevin himayəsi və qayğısı ilə yaradılan AMEA-nın Naxçıvan bölməsinin fəaliyyətə başlaması, beynəlxalq hava limanının istifadəyə verilməsi, Vayxır dəryaçasının tikintisinin aparılması, muxtar respublikada 57 yeni icra nümayəndəliyinin yaradılması, Ordubad milli parkının və Şahbuz dövlət qoruğunun təşkil edilməsi, cənab Prezident, Sizin himayənizlə Naxçıvan Muxtar Respublikasında yeni Kəngərli rayonunun yaradılması hesabına 2285 nəfər sakinə yeni iş yerləri açılmışdır.

Ölkə Prezidentinin 2004-cü il 11 fevral tarixli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı” ilə əlaqədar olaraq, yeni müəssisələrin yaradılması və yaxud bərpası, sahibkarlığın inkişafı, aparılan tikintilər və istifadəyə verilən obyektlərin nəticəsində 4 min nəfərə yaxın adamı daimi və ya müvəqqəti iş yerləri ilə təmin etmək mümkün olmuşdur.

Qısa çıxışda muxtar respublikada ötən dövr ərzində görülən bütün işləri əhatə etmək mümkün deyildir. Əmək tutumlu sahələrin yaradılması, görülən tədbirlər, əldə edilən nailiyyətlər barədə məlumat verməklə problemlərin olmadığını demək niyyətində deyilik. İş olan, quruculuq olan yerdə problemlərin olması təbiidir.

Cənab Prezident, əsas odur ki, onların həll ediləcəyinə inanırıq, çünki Sİzin rəhbərliyinizlə biz bütün zamanların sınağından çıxmış möhtərəm Heydər Əliyevin yolu ilə gedirik.

Çıxışımı Prezident İlham Əliyevin aşağıdakı fikirləri ilə tamamlamaq istəyirəm: Bizdə bütün imkanlar, təbii sərvətlər, insan potensialı və ən önəmlisi, xalqın iradəsi vardır. Biz hamımız birləşərək, bir nöqtəyə vuraraq, Azərbaycanı zəngin, qüdrətli dövlətə çevirəcəyik.

Diqqətinizə görə sağ olun.

X X X

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev müşavirədə geniş nitq söylədi.

(Dövlətimizin başçısının nitqi qəzetin birinci səhifəsində dərc olunur).