Bakı, 4 iyul (AZƏRTAC). Bakının ictimai nəqliyyatında daha bir yeniliyin tətbiqi ərəfəsindəyik. Bu yenilik avtobuslarda gediş haqqının kartla ödənilməsi ilə bağlıdır. İctimai nəqliyyatdan istifadə edən sərnişinlərdə bu sistemin necə işləyəcəyi ilə bağlı yaranan bəzi suallara aydınlıq gətirmək üçün AZƏRTAC-ın müxbiri Nəqliyyat Nazirliyinin mətbuat katibliyinin müdiri Namiq Həsənova müraciət etmişdir.

N.Həsənov əvvəlcə paytaxtda fəaliyyət göstərən marşrut xətləri barədə məlumat verərək bildirmişdir ki, vaxtilə Bakı şəhərində 300-dək marşrut fəaliyyət göstərirdi. Sonra bu rəqəm 217-yə endirildi. Nəqliyyatın intellektual idarə edilməsi sisteminin tətbiqi ilə əlaqədar marşrut xətlərində yenidən dəyişikliklər aparılaraq, 217 marşrutun optimallaşdırılmasından sonra hazırda 172 marşrut saxlanılmışdır. Zərurət olduğu halda yeni xətlər açılarsa mümkündür ki, bu say artsın. Əgər əvvəllər paytaxtda marşrutlarda 210-dək daşıyıcı var idisə, ictimai nəqliyyatda sərnişindaşımanın keyfiyyətini artırmaq məqsədilə bu rəqəm 30-a endirilmişdir. Hazırda paytaxt marşrutlarında gün ərzində təxminən 2100-2200 avtobus istismar olunur ki, onların da 1487-si iri tutumlu, 851-i orta tutumlu avtobusdur. Aparılan islahatlar nəticəsində kiçik tutumlu avtobuslar demək olar ki, tamamilə xətlərdən yığışdırılmışdır.

İctimai nəqliyyatda kart-ödəniş sisteminin iyul ayı ərzində işə salınmasının planlaşdırıldığını deyən N.Həsənov qeyd etmişdir ki, artıq hər bir sərnişinin avtobuslarda gediş haqqını kartla ödəyəcəyi gün elə də uzaqda deyil. Bakıdakı marşrutlarda giriş qapısı önündə Türkiyənin “Asis Elektronik Bilişim Sistemləri A.Ş.” şirkətinin kart-ödəniş aparatlarının (validator) quraşdırılması prosesi davam edir. Kart sistemi mərhələlərlə tətbiq olunacaqdır. Birinci mərhələ paytaxtın mərkəzi hissəsində 29 marşrut üzrə 500 avtobusu əhatə edəcəkdir. Çalışırıq ki, bu mərhələdə sistemə daxil olacaq avtobusların hamısına validatorlar quraşdırılsın. Bu aparatların Türkiyədən gətirilərək avtobuslara yerləşdirilməsi isə müəyyən vaxt tələb edir. Bəzən bizdən asılı olmayan səbəblər üzündən gecikmələr də olur ki, bu da sistemin işə salınmasını ləngidir. Ötən müddətdə 300-dən çox avtobus validatorlarla təchiz olunmuşdur və proses davam edir. Artıq 6, 14, 65, 95, 90 və digər xətlərdəki avtobuslar aparatlarla təmin olunmuşdur. Ümumiyyətlə isə, bu sistemin 2014-cü ilin sonunadək tam reallaşdırılması nəzərdə tutulmuşdur.

İki hissədən ibarət olan aparatın biri sürücü, digəri isə əks istiqamətə baxır. Sürücü istiqamətində quraşdırılan validator onun diqqətini yayındırmayaraq ödənişi izləməsi üçündür.

Nazirliyin rəsmisi bildirmişdir ki, Bakı üzrə gündəlik sərnişin dövriyyəsi təxminən 1 milyon 400 nəfərə çatır. Buna görə də ilk mərhələdə gediş haqqını ödəmək üçün ən azı 500 minə yaxın kart lazımdır. Sonrakı mərhələlərdə isə paytaxta 2 milyondan çox kart gətiriləcəkdir ki, sərnişinlər bu kartları əldə etməkdə çətinlik çəkməsinlər. Hələlik 300 minə yaxın kart hazırdır və proses davam edir. Eyni zamanda, kart sistemi tətbiq olunan avtobuslarda gediş haqqını bir müddət nağd ödəmək də mümkün olacaqdır. Prosesin ilkin mərhələsində sürücü də ehtiyat kartla təmin ediləcəkdir. Bu ona görədir ki, əgər hər hansı bir sərnişində bu cür kart olmasa, gediş haqqını ödəmək üçün sürücüdəki ehtiyat kartdan istifadə edə bilsin. Ümumiyyətlə, sərnişin ön qapıdan minərək gediş haqqını ödəyəcək və arxa qapıdan düşəcəkdir.

Pik saatlarda avtobuslardakı sıxlığa gəldikdə isə N.Həsənov deyir ki, bu məsələ də dəfələrlə müzakirə olunmuşdur. Belə hallarda ödənişə nəzarət edilməsi, eləcə də həm sürücünün, həm də sərnişinin bu prosesə öyrəşməsi üçün ilk mərhələdə hər avtobusda bir xidmətçidən istifadə edilməsi planlaşdırılır.

Paytaxtda ilkin olaraq 5 minədək yerdə ödəmə məntəqəsi fəaliyyət göstərəcəkdir. Kartları xüsusi məntəqələrdən, köşk və avtobus dayanacaqlarından, metro çıxışlarından əldə etmək, həm də həmin yerlərdə yükləmək mümkün olacaqdır. Kartın qiymətinin 1 manat olacağı nəzərdə tutulur. Bank məhsulu olan bu kartlardan ticarət mərkəzlərində ödənişləri həyata keçirmək və Bakı Metropolitenində gediş haqqını ödəmək üçün də istifadə edilə bilər. Kartların buraxılışı “Bank of Azerbaijan” tərəfindən həyata keçirilir, lakin bu prosesə digər banklar da maraq göstərirlər.

Kart sisteminin tətbiqi daşıyıcıların da xeyrinə olacaqdır. Belə ki, onlar kartın avtobuslarda işləmə prosesini onlayn şəkildə izləyə biləcəklər. Bunun üçün xüsusi sayt yaradılacaq və daşıyıcılar həmin portal vasitəsilə validatorların necə işlədiyini görə biləcəklər.

Sosial güzəştlərə gəldikdə, N.Həsənov qeyd etmişdir ki, hazırda şəhid ailələri, müharibə veteranları, müəllimlər, həkimlər, tələbələr və s. təbəqələr üçün güzəştli kartların tətbiqi məsələsi müzakirə edilir. Ola bilər ki, bəzi qrup insanlara tam pulsuz yox, güzəştli qiymətlərin tətbiqi nəzərdə tutulsun. Təbii ki, hələ bir söz demək çətindir, ancaq hər şey daşıyıcılardan asılıdır. İctimai nəqliyyatda özəl şirkətlər fəaliyyət göstərir, buna görə həmin şirkətlərin mənafeyi də nəzərə alınmalıdır. Bunun isə onlara subsidiyaların verilməsi ilə kompensasiya edilməsi müzakirə mövzusudur. Nəqliyyat Nazirliyi bununla bağlı İspaniyanın, Almaniyanın və digər xarici ölkələrin təcrübəsini öyrənir.

İctimai nəqliyyatda kart sisteminə keçidlə paralel olaraq avtobus sürücülərinin əmək haqqı sisteminə keçidi də təmin olunacaqdır. Bu, sürücülərin qazancına mənfi təsir göstərməyəcəkdir. Əksinə, bu sistemə keçid sürücülərin sabit olaraq yüksək əmək haqqı almasına imkan yaradacaqdır. N.Həsənov bildirmişdir ki, əslində, Nəqliyyat Nazirliyi sürücülərin əmək haqqı məsələsini tənzimləmir. Bu, sürücü ilə daşıyıcı arasında olan anlaşmadır. Peşəkar sürücülərə üstünlük veriləcəyi bu sistemdə onların əmək haqları təxminən 700-800 manat civarında müəyyənləşəcəkdir. Ancaq qeyd edək ki, bu məbləğ marşrut xəttinin səmərəliliyindən və onun məsafəsindən asılı olaraq dəyişə bilər. Bu kimi hallar, daşıyıcı ilə sürücü arasında bağlanacaq əmək müqaviləsində də əks olunacaqdır.

Sürücülərin konkret əmək haqqı almaları, eyni zamanda, onları biri-biri ilə “yarışa” çıxmaqdan da çəkindirəcəkdir. Gizli deyildir ki, bəzi sürücülər planı ödədikdən sonra daha çox qazanmaq məqsədi ilə öz marşrutları üzrə hərəkət edən digər avtobuslarla ötüşürlər. Bu isə qəza şəraiti yaradır. Amma kart sisteminə keçdikdən sonra sürücülər konkret əmək haqqı alacaqlar.

Nəqliyyat Nazirliyi kart sistemi tətbiq olunduqdan sonra monitorinqlər keçirəcək və tələblərə əməl etməyən daşıyıcıların fəaliyyətinə son qoyulacaqdır. Bununla yanaşı, yeni sistemə keçidlə əlaqədar, daşıyıcıların qarşısına sərnişin avtobuslarına peşəkar sürücülərin cəlb olunması tələbi də qoyulmuşdur. İşə əmək stajı ən azı 3 il olan və yaşı 21-dən az olmayan sürücülər qəbul edilir. Bu zaman sürücülərin şəxsi keyfiyyətləri də nəzərə alınır.

Kart sisteminə keçid, eyni zamanda, avtobusların törətdiyi yol qəzalarının sayını da minimuma endirəcəkdir.