Bakı, 2 iyul, AZƏRTAC

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, Bakı Dövlət Universitetində “Çoxtərəfli və regional diplomatiya”, “Beynəlxalq təşkilatlar” proqramlarını tədris edən Qivami Rəhimli Londonda yaşayan, yeni qlobal musiqi janrının formalaşmasında aparıcı rol oynayan dünyaşöhrətli musiqiçi Sami Yusufun həyat və yaradıcılığının bəzi məqamlarını əks etdirən məqalə hazırlayıb.

AZƏRTAC Sami Yusufla dostluq münasibətləri olan Qivami Rəhimlinin qələmə aldığı yazını oxuculara təqdim edir.

Sami Yusuf - azərbaycanəsilli britaniyalı müğənni, bəstəkar, müxtəlif musiqi alətlərində ifaçılığı bacaran, sufi, xalq və dünya musiqi ənənələrini Qərb orkestri ilə sintez etməklə məşhurlaşan sənətkardır.

Bu gün Sami Yusuf dövrümüzün ən nüfuzlu və geniş auditoriyaya malik musiqiçilərindən biri kimi tanınır. Onun yaradıcılığı BBC, CNN, ABC, “France 24”, eləcə də Yaxın Şərq və Asiyanın aparıcı media qurumları tərəfindən geniş şəkildə işıqlandırılıb. “BBC Newsnight” Sami Yusufu “meqa ulduz” adlandırıb, “The Guardian” onu “Yaxın Şərqin ən böyük ulduzuna çevrilmiş britaniyalı sənətçi” kimi təqdim edib.

Bunu rəqəmlər də aydın şəkildə təsdiqləyir: 45 milyondan artıq albom satışı, 1 milyardı ötən dinlənmə və yüklənmə göstəriciləri, eləcə də “Wembley Arena”, “Royal Albert Hall”, Los-Ancelesdəki “Shrine Auditorium” və Paris Filarmoniyası kimi dünyanın nüfuzlu səhnələrində keçirilən anşlaq konsertlər. Sami Yusufun İstanbulda açıq havada 250 min tamaşaçı qarşısında çıxışı isə musiqi tarixinin ən möhtəşəm canlı konsert tədbirlərindən biri hesab olunur.

Onun ifasında səslənən məşhur “Supplication” (Dua) kompozisiyası “Qızıl Qlobus” mükafatına namizəd göstərilən “The Kite Runner” (Çərpələng uçuran) filminin saundtrekinə daxil edilib. Sami Yusuf, həmçinin əfsanəvi aktyor Omar Şərifin rol aldığı və beynəlxalq mükafatlara layiq görülən “1001 Inventions” (1001 ixtira) filmi üçün musiqi bəstələyib.

BMT-nin xoşməramlı səfiri olan Sami Yusufun yaradıcılığı əsasən mənəvi və humanitar mövzulara həsr olunub. Onun musiqisi sülh, birlik və mədəni harmoniya ideyalarını təbliğ etməklə yanaşı, dünyanın müxtəlif böhran bölgələrində yaşayan insanların üzləşdiyi problemlərə diqqət çəkməyə və humanitar dəyərləri təşviq etməyə xidmət edir.

Sami Yusufun yaradıcılığı Azərbaycan, Əndəlüs, Ərəb dünyası, Şimali Afrika, Mərkəzi Asiya və Çin kimi qədim mədəniyyətlərin minillik musiqi ənənələrindən qidalanan zəngin bir sənət dünyasını özündə ehtiva edir. Onun müxtəlif dillərdə ifa etdiyi mahnılardakı hər bir not, hər bir melodiya və incə musiqi çaları dinləyicinin qəlbinə və ruhunun ən dərin qatlarına yol tapır.

Sami Yusufun ailə kökləri Bakıya bağlıdır. Onun baba və nənələri Bakıdan Təbrizə köçüb, özü isə Tehranda dünyaya göz açıb. Üç yaşında olarkən Sami Yusufun ailəsi Böyük Britaniyaya mühacirət edib. Londonda böyüyən sənətçi gənc yaşlarından müxtəlif musiqi alətlərində ifa etməyi mənimsəyib, daha sonra isə musiqi təhsilini Londonun nüfuzlu RADA məktəbində davam etdirib.

Onun ilk müəllimi olan atası Samiyə Yaxın Şərqə məxsus bir sıra ənənəvi musiqi alətlərində ifa etməyi öyrədib, eyni zamanda, onu Şərq musiqisinin zəngin melodik çalarları ilə tanış edib. Azərbaycan musiqi irsini, klassik ərəb və Orta Asiya melodik ənənələrinin incəliklərini mənimsəyən Sami Yusuf, yeniyetmə yaşlarında Qərb klassik musiqisini dərindən yiyələnərək fortepiano və skripka ifasında da peşəkar səviyyəyə çatıb.

O, həmçinin Kral Musiqi Akademiyası ənənələrinə bağlı görkəmli bəstəkarların yaradıcılığını da dərindən öyrənib.

2018-ci ilin sentyabrında Bakıda keçirilən Birinci Nəsimi Festivalı çərçivəsində Sami Yusufla görüşmək və Azərbaycanın zəngin mədəni irsini dünyada tanıdılması istiqamətində gələcək planları müzakirə etmək imkanı mənim üçün unudulmaz bir xatirə oldu.

Biz dünyaşöhrətli azərbaycanlı fotoqraf Reza Deqatinin bacısı Pəri xanımın evində görüşdük. UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilən XV əsrə aid Şirvanşahlar Sarayı və görkəmli mütəfəkkir Seyyid Yəhya Bakuvinin məqbərəsinə bitişik olan bu ev qədim Bakının xüsusi ruhunu yaşadır.

Evdən Bakının valehedici mənzərəsi açılır. Həmin axşam Pəri xanımın evində Sami Yusuf əcdadlarının vətəni ilə gələcək əməkdaşlıq imkanlarından ilhamla danışırdı. Məqsəd Şərqdən Qərbə uzanan zəngin ənənələrdən bəhrələnən, Azərbaycanın musiqi və incəsənət irsini beynəlxalq miqyasda daha geniş tanıdan yaradıcı layihələrə töhfə vermək idi.

Sami Yusufun Nəsimi Festivalının iştirakçıları sırasında olması heç də təsadüfi deyil. Bu seçim dərin mənəvi və fəlsəfi bağlılıqdan qaynaqlanıb. Həm Nəsiminin poeziyası, həm də Sami Yusufun musiqisi ilahi eşq ideyasını tərənnüm edir. Sami Yusufun mahnılarının sözləri də İslam poeziyasının böyük mütəfəkkirlərinin irsindən qaynaqlanır.

Heydər Əliyev Mərkəzində keçirilən Nəsimi Festivalındakı çıxışı zamanı Sami Yusuf deyib: “...Mən buraya İmadəddin Nəsiminin irsinə ehtiramımı ifadə etmək üçün gəlmişəm. Nəsimi ilə eyni köklərə, dil və mədəniyyətə malik olmaq mənim üçün böyük qürur və şərəfdir. Onun irsi artıq çoxdan bu xalqın sərhədlərini aşaraq bəşəri dəyərə çevrilib. Bu böyük mütəfəkkirin sözləri bu gün yalnız Azərbaycanda deyil, İslam dünyasının müxtəlif guşələrində, eləcə də sufi poeziyasının dərin mənalarını duyan insanların qəlbində yaşayır”.

Nəsimi bu gün yalnız Azərbaycan dilində yazan böyük şairlərdən biri kimi deyil, həm də bu dili insanın ilahi həqiqətə qovuşmaq arzusunu ifadə edən qüdrətli poetik vasitəyə çevirdiyi üçün xatırlanır. Onun mistik poeziyası əsrlər boyu həqiqət və mənəvi kamillik axtarışında olan insanlara işıq tutub. Sami Yusufun da vurğuladığı kimi, Nəsiminin mənəviyyat, sevgi və tolerantlıq çağırışı bu gün dünyanın daha çox ehtiyac duyduğu dəyərlər sırasındadır.

Nəsiminin poeziyası kimi, Sami Yusufun musiqisi də milyonlarla insan üçün ilham və mənəvi rahatlıq mənbəyinə çevrilib. “Hasbi Rabbi”, “Ilahana”, “Mast Qalandar”, “Nəsimi”, “Aşeqan”, “Sarı gəlin” kimi əsərlərini dinləyərkən onun musiqisinin insan qəlbinin ən incə tellərinə toxunduğunu hiss edirsən. Onun musiqisi insanı sanki nurla dolu mənəvi bir aləmə aparır - ruhu saflaşdıran, daxili harmoniya bəxş edən və insanı daha gözəl, daha mənalı bir dünya qurmağa ruhlandıran xüsusi bir enerji verir.

Bütün bunlarla yanaşı, Qarabağ müharibəsi veteranı kimi məni ən çox riqqətə gətirən məqamlardan biri Sami Yusufun 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı nümayiş etdirdiyi vətənpərvərlik mövqeyi idi. Əcdadları ilə qürur duyan, tarixi vətəninə dərin sevgi bəsləyən Sami Yusuf müharibənin ilk günlərindən özünü bu torpağın övladı kimi göstərərək “Qarabağ Azərbaycandır” həştəqini sosial şəbəkələrdə paylaşıb və milyonlarla izləyicisinə Azərbaycanın haqq səsini çatdırıb.

Onun bu çağırışı sosial mediada böyük rezonans doğurub, dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan insanlar tərəfindən geniş dəstək qazanıb. Beynəlxalq nüfuza malik sənətçi kimi Sami Yusuf Azərbaycanın ədalətli mövqeyinin beynəlxalq auditoriyaya çatdırılmasında mühüm mənəvi və informasiya dəstəyi göstərib.