Bakı, 27 fevral (AZƏRTAC). 2012-ci il fevralın 26-da bütün dünya Xocalı faciəsinin - Azərbaycan tarixinin qanlı səhifəsinin 20-ci ildönümünü qeyd etdi. Bu faciə haqqında çox kitablar, məqalələr, oçerklər yazılmışdır. Kor-koranə nifrətin təsirindən qadınlara, uşaqlara, qocalara belə rəhm etməmiş ermənilərin vəhşiliklərinə dəlalət edən bu yazılardan, habelə Xocalının işğal edilməsi haqqında iş üzrə istintaq materiallarından aşkar görünür ki, şəhərə hücumda erməni silahlı dəstələri və bandit qrupları ilə yanaşı, keçmiş sovet ordusunun bədnam 366-cı alayının mayor Seyran Ohanyanın komandir olduğu ikinci batalyonu, Yevgeni Nabokixinin komandanlığı ilə üçüncü batalyon, birinci batalyonun qərargah rəisi Valeri Çitçyan və alayın 50-dən artıq erməni zabit və giziri iştirak etmişdir.

Həmin materiallardan bu da məlumdur ki, Xocalıya hücum zamanı istifadəsi qadağan olmuş 5,45 mm çaplı güllələrdən və kimyəvi silahdan istifadə edilmişdir. Salamat qalmış insanlara xüsusi qəddarlıqla işgəncə verilirdi: onların başlarının dərsini soyur, başlarını, digər əzalarını kəsir, uşaqların gözlərini çıxarır, hamilə qadınların qarınlarını yarır, adamların üstünə benzin tökərək diri-diri yandırırdılar. Cenevrə Konvensiyasına əlavə protokolların müddəalarının Ermənistan tərəfindən həyasızcasına pozulmasına dəlalət edən bu faktlar dinc əhaliyə qarşı soyqırımının şəksiz sübutudur.

Jurnalistlər, habelə “Human Rights Watch”, “Memorial” və digər hüquq-müdafiə təşkilatları hadisənin təfərrüatını isti izlərlə sənədləşdirmişdilər. 2000-ci il dekabrın 15-də isə o vaxt Ermənistanın müdafiə naziri olmuş, indiki prezident Serj Sarkisyan məşhur jurnalist Tomas de Vaala müsahibə vermişdir. Erməni tərəfi müəyyən səbəblər üzündən hələ də ona xas olan həyasızlıqla bu müsahibədə deyilənlərdən imtina edir, vaxtaşırı müəllifə hücumlardan da çəkinmir.

Tomas de Vaal bu müsahibə ilə əlaqədar mübahisəli məqamlara son qoymaq üçün bu il fevralın 24-də həmin müsahibəni Beynəlxalq Sülh uğrunda Karnegi Fondunun Moskva Karnegi Mərkəzinin saytında yerləşdirmiş və müsahibənin həqiqiliyinə heç kəsin şübhə etməməsi üçün ona “Prezident, müsahibə və faciəli ildönümü” sərlövhəli internet-şərh əlavə etmişdir.

Tomas de Vaal həmin şərhdə yazır: “Mən özüm dolayısı ilə Xocalı faciəsi ilə bağlı olmuşam. 2000-ci ilin dekabr ayında mən Qarabağ münaqişəsi haqqında kitabım (sonradan mən həmin kitabı “Qara bağ” adlandırdım) üçün material toplayarkən Ermənistanın indiki prezidenti, o vaxt müdafiə naziri vəzifəsini tutan Serj Sarkisyandan müsahibə aldım. Mən ondan Xocalı hadisələri barədə soruşanda cavabı belə oldu ki, burada “çox şey şişirdilmişdir”, lakin dinc azərbaycanlıların ermənilər tərəfindən qətlə yetirilməsi faktını inkar etmədi. O dedi: “Xocalı hadisələrinə qədər azərbaycanlılar fikirləşdirdilər ki, onlar bizimlə sadəcə zarafat edirlər. Azərbaycanlılar fikirləşirdilər ki, ermənilər dinc əhaliyə əl qaldıra bilməzlər. Bütün bunlara son qoymaq lazım idi. Xocalı hadisələri barədə müsahibə verməyi məndən hər il xahiş edirlər, lakin mən imtina edirəm. Mənə belə gəlir ki, qırğını “təhlil etmək” düzgün deyil və mən konteksti açıqlamayan, münaqişənin bu və ya digər tərəfinin təbliğat məqsədilə istifadə edə biləcəyi qısa cavablar vermək istəmirəm”.

Buna görə də biz Sarkisyan ilə müsahibəni dərc edirik (o, müsahibəni rus dilində vermişdir). Bu material mənim sitat gətirdiyim frazanı o vaxtkı müdafiə nazirinin həqiqətən demiş olmasını təsdiq edəcək və eyni zamanda, Qarabağ məsələsinə onun ümumi münasibətini göstərəcəkdir.

Tanınmış jurnalist belə yazır.

Serj Sarkisyan həmin müsahibədə deyir: “Qarabağda Azərbaycan yaşayış məntəqələri lap çox idi. Həm bu tərəfdən, həm də digər tərəfdən adamları nə yollasa saxlamaq lazım idi. Xəritəyə baxsaq, biz prinsip etibarilə Ermənistandan tamamilə təcrid olunmuşduq, yəni dairəvi müdafiə mövqeyi tutmağa məcbur idik. Qarabağda azərbaycanlıların artilleriyasının vura bilməyəcəyi bircə nöqtə də yox idi. Onda biz bir-birinin ardınca Xocalı, Malıbəyli, Şuşa, daha sonra Ağdam əməliyyatlarını və bütün sonrakı əməliyyatları apardıq”.

Bu müsahibəni oxuyanda mat qalırsan, əlləri dirsəyə qədər qana bulaşmış bu adam əslində zərrə qədər təsəvvürü olmadığı məsələlər barəsində necə də rabitəsiz və belə hallarda zəruri olan dəlillərə istinad etmədən yekə-yekə danışır. Bəli, Qarabağda Azərbaycan yaşayış məntəqələri həqiqətən çox idi, başqa cür ola da bilməzdi - axı bura əzəli Azərbaycan torpağıdır və müdafiə olunmağa məcbur olan ermənilər yox, bu torpağın əsl sahibləri - titul millətin nümayəndələri idi. S.Sarkisyanın sözləri ilə desək, bu millətə qarşı “cəbhə xəttini azaltmaq üçün əməliyyat aparılmışdı”. O, müsahibədə özünə haqq qazandırmağa çalışaraq deyir: “Bizim başqa çıxış yolumuz yox idi, biz balaca Qarabağın gücünə Azərbaycana qarşı bu cür əməliyyatlar apara bilməzdik”. Görünür, o, yadından çıxarıb ki, Azərbaycana qarşı təkcə “balaca Qarabağ” deyil, həm də Ermənistanın, habelə sovet ordusunun nizami hissələri vuruşurdu. Çox güman ki, Sarkisyan riyakarlıq edir, çünki elə həmin müsahibədə o, SSRİ-nin o vaxtkı müdafiə naziri P.Qraçovla şəxsən dost olması ilə qürrələnir və ondan kömək aldığını gizlətmir.

Sarkisyan ermənilər tərəfindən Xocalının dinc sakinlərinə qarşı törədilmiş qırğında keçmiş sovet ordusunun 366-cı alayının iştirakı faktını inkar edərkən “yaddan çıxarır” ki, bu faktı təsdiqləyən çoxlu sübutlar, təkzibedilməz dəlillər var, o, həmin faktları təkzib edə bilməz.

Bu amansız qırğın qərəzli vahimələndirmə aktı kimi planlaşdırılmışdı. Lakin onlar öz məqsədlərinə çata bilmədilər və heç vaxt çata bilməyəcəklər.

Kütləvi qırğın yerlərində olmuş rusiyalı jurnalist Y.Romanov Qarabağ haqqında yazdığı “Mən müharibəni çəkirəm...” adlı kitabını bu sözlərlə başlayır: “İlahi, bu necə “milli azadlıq mübarizəsidir?”. Bu kitabda o, erməni cəza dəstələrinin və onların havadarlarının Azərbaycan əhalisinə qarşı qanlı cinayətlərinə dəlalət edən çoxlu faktlar göstərir. Serj Sarkisyan bu kitabla, eləcə də müstəqil mənbələrin digər materialları ilə, məsələn “Memorial”ın hesabatı ilə tanış olsaydı, pis olmazdı. Bəlkə bundan sonra onun qızışmış başı və lovğa danışıq tərzi bir qədər səngiyərdi.

Jurnalist dinc sakinlərin hansı səbəbdən öldürülməsini soruşanda S.Sarkisyan belə cavab verir: “Bilirsinizmi, belə şeylər haqqında bərkdən danışmazlar. Nə mümkündürsə, onu deyərlər. Mən də belə edəcəyəm...

Hər halda, Xocalı bir vaxt bütün Qarabağı təngə gətirmişdi, çünki orada aeroport vardı, çünki Ermənistanla bizim yeganə əlaqəmiz hava nəqliyyatı idi, çünki orada OMON vardı, çünki orada hər yeri ələk-vələk edir, adamların çoxunu həbs edirdilər. Bundan əlavə, onlar Stepanakertin lap yaxınlığında olduğundan, onu atəşə tutmağı özlərinə rəva görürdülər”...

Əslində isə əsas məqsəd azərbaycanlılara sübut etmək idi ki, ermənilər dinc əhaliyə asanlıqla divan tuta bilərlər.

Tomas de Vaal etiraz edərək bildirir ki, Dağlıq Qarabağ həm də azərbaycanlıların Vətənidir. Sarkisyan bu etirazlara cavab olaraq ermənilərə xas olan həyasızlıqla deyir: “Bilirsinizmi, bu, nisbi vətəndir. Məsələn, Zahid deyir ki, bura onun vətənidir. Onda Zahiddən soruşmaq lazım idi: “Zahid, sənin atan, yaxud baban harada doğulmuşdur? Əgər onun babası orada, Şuşada doğulmuş olsaydı, mən deyərdim ki, Zahid şuşalıdır, onun vətəni oradır. Lakin mən konkret olaraq Zahidi nəzərdə tutmuram. Zahidin babası bəlkə də Şuşada doğulmuşdur. Amma Zahidlə yanaşı işləyənlərin çoxunun ataları - babaları yox, ataları - Ağdamda, Kürdəmirdə, başqa yerlərdə doğulmuşlar. Deyin, nə üçün onlar Kürdəmirdə yox, Stepanakertdə işləməli idilər?”

Sarkisyanın danışıq tərzini bir kənara qoyaq. Burada tamamilə qanuni olaraq bir sual qarşıya çıxır: Serj Sarkisyan, bəs sənin baban, ulu baban, eləcə də sənin həmtayfalarının babaları, ulu babaları harada doğulmuşlar? Bəlkə Dağlıq Qarabağda? Şübhə edirik! Bəlkə Türkiyədə və ya İranda? Axı sizi o torpaqlardan Azərbaycana Türkmənçay müqaviləsi bağlanandan sonra, bizim başımıza bəla kimi köçürmüşdülər...

Jurnalist soruşur ki, Serj Sarkisyan sovet dövründə azərbaycanlılarla dost olduğu halda onlara qarşı necə vuruşa bilmişdir və buna görə təəssüflənirmi? Serj Sarkisyan bu sualın cavabında deyir: “Xeyr, təəssüflənmirəm. Ona görə ki, bu cür sarsıntılar, hətta minlərlə adam qırılsa belə, zəruridir”.

Məgər bu, əsl faşizm deyilmi?!

Dünya Xocalı haqqında həqiqəti bilməli və yadda saxlamalıdır. Cəzasız cinayət yoxdur və ola da bilməz. Bu dəhşətli cinayətdə bu və ya digər şəkildə əli olanlar hələlik yalnız öz vicdanları qarşısında cavabdehdirlər. Lakin gün gələcək, onlar öz mənfur əməllərinə görə tarixin məhkəməsi qarşısında, bəşəriyyət qarşısında cavab verəcəklər. O gün hökmən gələcək, biz buna inanırıq.

Tamilla Nuriyeva

AZƏRTAC-ın müxbiri