Türk ekspert: Şuşa Bəyannaməsi Türk dünyasında həmrəyliyin və inteqrasiyanın bələdçisidir
Ankara, 17 iyun, AZƏRTAC
Şuşa Bəyannaməsi təkcə iki qardaş xalq arasında münasibətlərin gələcəyini müəyyən edən diplomatik sənəd deyil, həm də Cənubi Qafqazda və daha geniş mənada Avrasiyada güc balansını dəyişdirən tarixi bir dönüş nöqtəsinin göstəricisidir.
Bu fikri Türkiyənin Qafqaz Universitetinin (Qars) Siyasi elmlər və beynəlxalq münasibətlər kafedrasının müdiri, professor Elnur Həsən Mikayıl AZƏRTAC-a verdiyi müsahibədə ifadə edib.
Onun sözlərinə görə, 2021-ci il iyunun 15-də Şuşada imzalanan sənəd Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı qardaşlıq əlaqələrini beynəlxalq hüquqa əsaslanan strateji müttəfiqlik səviyyəsinə qaldırıb və “Bir millət, iki dövlət” konsepsiyasının həyata keçirilməsi üçün güclü institusional təməl yaradıb.
“Bu tarixi sənədin imzalanmasından keçən beş il onun əsasını təşkil edən vizyonun nə qədər uzaqgörən və real olduğunu nümayiş etdirdi”, - deyə türkiyəli universitet professoru bildirib. O, Şuşa Bəyannaməsinin müddəalarının həyata keçirilməsinin konkret nəticələrinin regional təhlükəsizlik və enerjidən tutmuş müdafiə sənayesinə və türk institutlarının gücləndirilməsinə qədər əməkdaşlığın bir çox sahəsində hiss olunduğunu qeyd edib.
“Qlobal arenada artan gərginlik fonunda Türkiyə ilə Azərbaycan arasında strateji müttəfiqlik regional sabitliyin əsas təminatlarından birinə çevrilib”, - deyə ekspert bildirib.
Qafqaz Universitetinin professorunun sözlərinə görə, Şuşa Bəyannaməsinin ən vacib aspekti Cənubi Qafqazda davamlı sülh və sabitliyin bərqərar olmasına yönəlmiş etibarlı təhlükəsizlik sisteminin formalaşdırılmasıdır. O hesab edir ki, hər hansı bir tərəf üçün təhlükəsizlik təhdidi yarandıqda, qarşılıqlı məsləhətləşmə və dəstək mexanizmi yaradan Bəyannamə regional böhranların qarşısını alan vasitəyə çevrilib.
Agentliyin müsahibi qeyd edib ki, 44 günlük Vətən müharibəsində Qələbə fonunda Türkiyə-Azərbaycan vektoru regional təhlükəsizliyə yanaşmalarda həlledici aktor kimi ortaya çıxıb. “Son beş il Ankara və Bakının yeni geosiyasi reallıqda nə qədər dəqiq mövqeyə malik olmalarını əyani şəkildə nümayiş etdirib”, -deyə professor əlavə edib.
Regionda kommunikasiyaların bərpası mövzusuna toxunan ekspert Zəngəzur dəhlizini Şuşa Bəyannaməsində göstərilən strateji vizyonun təcəssümü adlandırıb. O vurğulayıb: “Bu dəhliz Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə Azərbaycanın qərb bölgələri arasında birbaşa əlaqə təmin etməklə yanaşı, həm də Türkiyədən Mərkəzi Asiyaya qədər uzanan Türk dünyasında fasiləsiz kommunikasiya üçün əsas yaradır. Əminəm ki, layihə regional iqtisadi inteqrasiyanı sürətləndirəcək, enerji və nəqliyyat yollarının təhlükəsizliyini artıracaq, həmçinin Cənubi Qafqazı beynəlxalq ticarətin əsas mərkəzinə çevirəcək”.
Professor vurğulayıb ki, iki qardaş ölkənin liderləri - İlham Əliyev və Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən imzalanan Bəyannamə Türk dünyasının gələcəyi üçün hərtərəfli yol xəritəsidir. Onun sözlərinə görə, Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) son illərdə qazandığı stimul bu vizyonun institusional həyata keçirilməsinin ən vacib nəticəsidir: türk dövlətləri məkanında siyasi, iqtisadi və mədəni əməkdaşlıq dərinləşir.
Professor Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin (ŞKTC) mövqeyinə xüsusi diqqət çəkib. Bu cümhuriyyət TDT-də müşahidəçi statusu alaraq, Şərqi Aralıq dənizində Türk dünyasının strateji dayağına çevrilib.
Alim daha sonra qeyd edib: “Enerji resurslarının potensialı, dəniz yurisdiksiyası zonalarının mövcudluğu və Şərqi Aralıq dənizində regional təhlükəsizlik balansı nəzərə alınmaqla, ŞKTC-nin Türk dünyasının cənub cinahındakı rolu getdikcə daha vacib hala gəlir. Şuşa Bəyannaməsinin ruhu Türk dünyasının vahid vizyonuna birbaşa uyğundur”.
Ankara-Bakı müttəfiqliyi mövzusuna qayıdan ekspert xatırladıb ki, iki qardaş ölkə onilliklər ərzində enerji sektoru da daxil olmaqla strateji tərəfdaşlıq nümayiş etdirir. “Trans-Anadolu Təbii Qaz Boru Kəməri (TANAP) layihəsi, Bakı-Tbilisi-Ceyhan və Bakı-Tbilisi-Ərzurum boru kəmərləri bu əməkdaşlığın təməl daşlarına çevrilib. Şuşa Bəyannaməsi sayəsində iqtisadi inteqrasiya prosesi daha əhatəli olub. Bu prosesin ən gözəçarpan nəticələri Türkiyə şirkətlərinin Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi bölgələrinin bərpasında, nəqliyyat və logistika infrastrukturunun inkişafında və Orta Dəhlizin gücləndirilməsində fəal roludur”, - deyə o bildirib.
Alim yekun olaraq əminliklə qeyd edib ki, Şuşa Bəyannaməsi Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri üçün fundamental strateji təməl kimi əhəmiyyətini nəinki qoruyub saxlayacaq, həm də onu artıraraq bütün Türk dünyasında həmrəylik və inteqrasiya üçün bir bələdçi və model rolunu oynayacaq.
Bölmənin digər xəbərləri
