Yuri Boçarov: Naxçıvandan təkcə qatarlar deyil, investisiyalar və texnologiyalar da keçməlidir
Bakı, 19 avqust, AZƏRTAC
TRIPP (Zəngəzur dəhlizi) layihəsinin və Naxçıvanla bağlı digər nəqliyyat-kommunikasiya layihələrinin məqsəd və vəzifələri bu gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən aydın şəkildə ifadə olunub. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın əsas hissəsinin ayrılmaz tərkib hissəsi olan Naxçıvanla birləşdirilməsinin Azərbaycanın çoxdankı arzusu olduğunu qeyd edib. Bu fikirlərdə yalnız tarixi deyil, həm də dərin strateji məna var.
Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında israilli politoloq Yuri Boçarov deyib.
Politoloq bildirib ki, uzun illər Ermənistanın tətbiq etdiyi blokada səbəbindən Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxçıvan arasındakı coğrafi parçalanma əlavə iqtisadi, nəqliyyat və sosial məhdudiyyətlər yaradıb. Dayanıqlı və fasiləsiz quru əlaqəsinin yaradılması, sadəcə daha bir dəmir yolu və ya avtomobil yolunun çəkilməsi ilə məhdudlaşmır. “Burada söhbət yalnız yeni nəqliyyat xəttinin yaradılmasından getmir. Əslində, Cənubi Qafqazın bütövlükdə nəqliyyat bağlantısının və qarşılıqlı əlaqələrinin yeni arxitekturasının formalaşdırılmasından danışırıq. Bu baxımdan Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında dayanıqlı quru əlaqəsinin yaradılması regional əməkdaşlıq və iqtisadi inteqrasiya baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. TRIPP-in əhəmiyyətini məhz bu kontekstdə qiymətləndirmək lazımdır. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda imzalanmış Birgə Bəyannamədə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında maneəsiz multimodal nəqliyyat bağlantısının təmin edilməsi və bununla yanaşı, Trans-Xəzər marşrutunun mühüm həlqəsinin yaradılması məsələsi təsbit olunub. TRIPP-in reallaşması Orta Dəhliz üçün bir neçə baxımdan prinsipial əhəmiyyət daşıyır. İlk növbədə, Şərq–Qərb istiqamətində əlavə nəqliyyat oxu formalaşır. Beynəlxalq dəhlizin bir-birini tamamlayan marşrutlarının sayı nə qədər çox olarsa, onun etibarlılığı və dayanıqlılığı da bir o qədər yüksək olar. Bu, dəhlizin siyasi, infrastruktur və logistika risklərinə davamlılığını artırır və iri yükdaşıyan şirkətlər üçün onun cəlbediciliyini yüksəldir. Buna görə TRIPP-i mövcud marşrutların rəqibi kimi deyil, Mərkəzi Asiya, Xəzər regionu, Azərbaycan, Türkiyə və Avropa bazarları arasında tranzit sistemini gücləndirən əlavə bağlantı kimi qiymətləndirmək lazımdır”, – deyə israilli politoloq diqqətə çatdırıb.
O vurğulayıb ki, artıq söhbət yalnız siyasi bəyanatlardan deyil, konkret infrastruktur parametrlərindən gedir. Prezident İlham Əliyevin Naxçıvan dəmir yolunun yükgötürmə qabiliyyətinin hazırkı təxminən 1,5 milyon tondan 15 milyon tona çatdırılması ilə bağlı qarşıya qoyduğu vəzifəyə diqqət çəkən ekspert bu göstəricinin Naxçıvanın gələcək tranzit imkanları baxımından mühüm potensial yaratdığını bildirib. Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, bu layihələrin həyata keçirilməsindən sonra Naxçıvan “əvəzolunmaz nəqliyyat qovşaqlarından biri” ola bilər. Məncə, burada Naxçıvanın rolunda ən mühüm dəyişiklik baş verir. Tranzit ərazisi ilə ticarət-logistika mərkəzi eyni anlayış deyil. Tranzit ərazisindən yük sadəcə keçir. Logistika mərkəzi isə həmin yükün ətrafında bütöv iqtisadiyyat formalaşdırır: terminallar, anbarlar, paylama mərkəzləri, xidmət müəssisələri, emal, qablaşdırma, yığım istehsalı, maliyyə və sığorta xidmətləri, daşımaların rəqəmsal müşayiəti və digər fəaliyyət sahələri yaranır. Məhz bu əlavə dəyər regionda qalır, yeni iş yerləri yaradır və investisiyaları cəlb edir. Naxçıvanda logistika və sənaye inkişafı paralel deyil, bir-birini tamamlayan proseslər kimi nəzərdən keçirilməlidir. O qeyd edib ki, nəqliyyat axınlarının artması istehsal üçün yeni bazar yarada, istehsalın genişlənməsi isə öz növbəsində nəqliyyat dəhlizi üçün əlavə yük bazası formalaşdıra bilər.
Naxçıvanın inkişafında enerji amilinin xüsusi əhəmiyyət daşıdığını bildirən Y.Boçarov deyib: “Naxçıvan Günəş və hidroenerji sahəsində əhəmiyyətli potensiala malikdir. Hazırda Günəş elektrik stansiyaları, hidroenerji obyektləri və elektrik şəbəkəsinin modernləşdirilməsi istiqamətində layihələr həyata keçirilir. Prezident İlham Əliyev perspektivdə Naxçıvanda ən azı 500 meqavat Günəş enerjisinin istehsalının mümkün olduğunu, müvafiq ixrac imkanları yaradılacağı təqdirdə bu göstəricinin 1000 meqavata qədər yüksələ biləcəyini bildirib. Bu, Naxçıvanın enerji potensialının nəqliyyat və sənaye inkişafı ilə birləşdirilməsi baxımından mühüm imkan yaradır. TRIPP-in konsepsiyası da tədricən sırf nəqliyyat layihəsi çərçivəsindən kənara çıxaraq daha geniş infrastruktur bağlantısı xarakteri alır. Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən şəkildə qeyd etdiyi kimi, perspektivdə söhbət yalnız dəmir və avtomobil yollarından deyil, elektrik enerjisi xətlərindən, fiber-optik kommunikasiyalardan, zərurət yarandığı təqdirdə isə neft-qaz infrastrukturundan da gedə bilər. Beləliklə, nəqliyyat dəhlizi XXI əsrin tammiqyaslı infrastruktur dəhlizinə çevrilə bilər”.
İsrailli politoloq vurğulayıb ki, Mərkəzi Asiya–Xəzər–Azərbaycan–Naxçıvan–Türkiyə–Avropa xətti boyunca daha geniş iqtisadi zəncir formalaşa bilər. Bu zəncirdə Naxçıvanın rolu yalnız periferik keçid məkanı ilə məhdudlaşmayacaq, nəqliyyat, enerji, sənaye, ticarət və müasir kommunikasiyaların birləşdiyi mühüm qovşağa çevrilə bilər: “Düşünürəm ki, növbəti mərhələnin strateji vəzifəsi məhz bundan ibarət olmalıdır: Naxçıvandan yalnız qatarlar və avtomobillər deyil, investisiyalar, enerji, texnologiyalar, yüksək əlavə dəyər yaradan məhsullar və yeni istehsal zəncirləri keçməlidir. Əgər bu baş verərsə, TRIPP-in reallaşması daha bir nəqliyyat marşrutunun açılmasından əhəmiyyətli dərəcədə böyük məna daşıyacaq. TRIPP uzunmüddətli perspektivdə bütün regionun iqtisadi transformasiyasının mühüm elementinə çevrilə, Azərbaycanın Avrasiyanın əsas nəqliyyat-logistika mərkəzlərindən biri kimi mövqeyini gücləndirə və Naxçıvana Xəzər, Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa arasında mühüm bağlantı qovşaqlarından biri kimi yeni iqtisadi rol qazandıra bilər. Bu baxımdan TRIPP-in əhəmiyyəti yalnız Naxçıvanın Azərbaycanın əsas ərazisi ilə birləşdirilməsi ilə ölçülməməlidir. Layihə daha geniş mənada Cənubi Qafqazın və Avrasiyanın nəqliyyat, enerji və iqtisadi bağlantılarının yeni mərhələsinə keçid üçün mühüm imkan yaradır”.
Müxbir - Səbinə Əlizadə
Bölmənin digər xəbərləri
