Bakı, 23 dekabr, AZƏRTAC

Dekabrın 23-də Bakı Dövlət Universiteti (BDU) və M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Bakı filialının birgə təşkilatçılığı ilə “Böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi və Şərq-Qərb ədəbi-mədəni irsi” mövzusunda beynəlxalq elmi konfransın açılış mərasimi keçirilib.

AZƏRTAC xəbər verir ki, tədbirdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib, Vətənin ərazi bütövlüyü uğrunda canından keçən şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.

Konfransda Odlar yurdu Azərbaycanın əsrarəngiz gözəlliklərini əks etdirən videoçarx və BDU-nun infoturu təqdim olunub.

Açılış mərasimində BDU-nun rektoru Elçin Babayev giriş sözü ilə çıxış edərək elmi konfransın işinə uğurlar arzulayıb. Bildirib ki, 2021-ci ildə dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvinin anadan olmasının 880 illiyi qeyd edilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 5 yanvar tarixli Sərəncamı ilə qüdrətli söz və fikir ustadının insanları daim əxlaqi kamilliyə çağıran və yüksək mənəvi keyfiyyətlər aşılayan zəngin yaradıcılığının bəşər mədəniyyətinin nailiyyəti kimi müstəsna əhəmiyyətini nəzərə alaraq 2021-ci ili ölkəmizdə “Nizami Gəncəvi İli” elan edib. Bu istiqamətdə Bakı Dövlət Universitetində “Nizami Gəncəvi İli” ilə bağlı tədbirlər planı hazırlanıb. Tədbirlər planına müvafiq olaraq, Nizami Gəncəvinin zəngin irsinin öyrənilməsi və tələbə gənclər arasında geniş təşviq edilməsi istiqamətində BDU-da bir çox elmi seminar, layihə, müsabiqə, dəyirmi masa, konfrans və s. həyata keçirilib, kütləvi informasiya vasitələrində işıqlandırılıb.

Elçin Babayev dahi şair və mütəfəkkir Nizami Gəncəvinin yaradıcılığının fəlsəfi fikir tarixində rolundan bəhs edib. O, Nizami irsinin, sadəcə, ədəbiyyat deyil, eyni zamanda, musiqi, memarlıq, ictimai-siyasi düşüncənin inkişafına da təkan verdiyini diqqətə çatdırıb. Nizami Gəncəvinin kamil insan, ədalətli hökmdar modeli haqqında fikirlərinin onun “Xəmsə”sində əsas xətti təşkil etdiyini vurğulayıb. Mütəfəkkir şair çox sayda davamçılarından ibarət böyük bir ədəbi məktəbin bünövrəsini qoyub. Nizaminin ən məşhur kitabxana və muzeyləri bəzəyən əsərləri Şərq miniatür sənətinin inkişafına da təkan verib.

Tədbirdə M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Humanitar elmlər kafedrasının professoru Nazim Səfərov çıxış edib. O deyib: “Böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi və Şərq-Qərb ədəbi-mədəni irsi” mövzusunda Beynəlxalq elmi konfransın işinə uğurlar diləyir, Sizi Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Bakı filialının rektoru professor Nərgiz Paşayevanın və Universitetin kollektivi adından ürəkdən salamlayıram.

Azərbaycan tarixən sivilizasiyalar arası dialoqun inkişafına öz töhfəsini verərək, bəşəriyyətə bədii fikir salnaməsində yeni səhifələr açmış nadir şəxsiyyətlər bəxş etmişdir. Belə nadir şəxsiyyətlərdən biri olan Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”si dünya poetik-fəlsəfi fikrinin zirvəsində dayanır. Xalqımızın bədii-estetik duyumunun, mənəviyyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilən Nizami Gəncəvi irsi əsrlərdən bəri Şərqin misilsiz mədəni sərvətlər xəzinəsində ən qiymətli incilərdən biridir. Müdriklik, hikmət və gözəllik şairi Nizami Gəncəvi böyük bir ədəbi məktəbin bünövrəsini də qoymuşdur. Onun məşhur kitabxana və muzeyləri bəzəyən əsərləri, əlyazmaları miniatür sənətinin inkişafına da böyük təkan vermişdir.

Müasir dünyada müxtəlif sivilizasiyalar və xalqlar arasında mədəniyyətlərarası dialoqun qurulması və inkişafı dövrümüzün ən vacib tələblərindən biridir. Ölkəmizdə 2021-ci ilin “Nizami Gəncəvi ili” elan edilməsi dahi şairin zəngin irsinin daha dərindən öyrənmək və dünyada geniş təbliğ etmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Nizami dühası hər zaman dünya şərqşünaslığının diqqət mərkəzində olmuşdur. Ölkəmizdə Nizami sənətinin öyrənilməsi və tanıdılması sahəsində xeyli iş görülmüş, əsərlərinin elmi-tənqidi mətni hazırlanmış, kitabları nəfis tərtibatda və kütləvi tirajla nəşr edilmişdir. Bunlarla yanaşı Nizaminin ədəbiyyatda və incəsənətdə yadda qalan obrazı da yaradılmışdır. Mütəfəkkir şairin doğma şəhəri Gəncədə məqbərəsi, Bakıda, Sankt-Peterburqda və Romada heykəlləri ucaldılmışdır. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Ədəbiyyat İnstitutu və Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi Nizami Gəncəvinin adını daşıyır.

Sevindirici haldır ki, 2013-cü ildə Oksford Universitetində Nizaminin adını daşıyan Oksford Universitetinin Azərbaycanı, Qafqazı və Orta Asiyanı öyrənən Nizami Gəncəvi Elmi Mərkəzi yaradıldı. Bu mərkəz Birləşmiş Krallıqda Azərbaycanı hərtərəfli, sistemli öyrənən ilk və yeganə elmi-akademik qurumdur. 2018-ci il aprelin 23-də Oksford Universitetinin Bodleyn Kitabxanasının əsas binasında professor Nərgiz Paşayeva və Oksford Universitetinin Bodleyn Kitabxanasının direktoru, Amerika Filosoflar Cəmiyyətinin və Londonun Antik Kitab və Nadir Əşyaların Qorunması Cəmiyyətinin üzvü Riçard Ovenden arasında keçirilən görüş zamanı Şərqşünaslıq İnstitutunun kitabxanasına Nizami Gəncəvinin adının verilməsi təklifi irəli sürüldü. Qarşı tərəf təklifi müsbət qarşılamışdır. Bu gün həmin kitabxana Nizami Gəncəvinin adını daşıyır.

2018-ci ilin may ayının 23-də Oksford Universitetinin vitse-kansleri professor Luiz Riçardson ilə Azərbaycanı, Qafqazı və Orta Asiyanı öyrənən Oksford Universitetinin Nizami Gəncəvi Elmi Mərkəzinin Universitetin tərkibində daimi mövcudluğu haqqında ikitərəfli müqavilə imzalanmışdır. Ədəbiyyat, tərcüməçilik, tarix, arxeologiya, tədris və mədəniyyət sahələrində işini uğurla həyata keçirən Mərkəz Nizami irsinin tədqiqi və təbliğində də xüsusi rola malikdir. Belə ki, 2017-ci il iyunun 5-də Londonda XIX əsr Kraliça Viktoriya dövründə təsviri incəsənətin əsasını qoyan məşhur rəssam Lord Leytonun ev muzeyində Oksford Universitetinin Nizami Gəncəvi Elmi Mərkəzinin şərqşünas-alim Yevgeniy Bertelsin “Böyük Azərbaycan şairi Nizami” ("The Great Azerbaijani Poet Nizami") kitabının ingilis dilində ilk akademik tərcüməsinin təqdimat mərasimi keçirilmişdir. Bu kitab ilk dəfə 1940-cı ildə rus dilində çapdan çıxmışdır. Həmin vaxtdan etibarən kitab nəinki ingilis dilində, ümumiyyətlə, təkrar nəşr olunmamışdır. Kitab üçün illüstrasiyaların orijinalları dünyanın ən zəngin və tanınmış kitabxanalarından olan Britaniya Kitabxanasından götürülmüş və nəfis şəkildə Britaniyanın “Gilgamesh” nəşriyyat evində çap edilmişdir. Qeyd olunan kitab stenddə nümayiş olunur, konfrans iştirakçıları yaxınlaşıb fasilədə götürə bilərlər.

Mərkəzin loqosuna nəzər salsaq görərik ki, burada XII əsrin sonu - XIII əsrin əvvəlinə aid edilən ağ gildən hazırlanmış zər naxışlı fayans qabın üzərindəki təsvir əks olunmuşdur. AMEA-nın tarix muzeyində saxlanılan fayans qab arxeoloqlar tərəfindən Beyləqan ərazisində - Örənqalada tapılmışdır. Tədqiqatçıların gəldiyi qənaətə görə, təsvir Nizami Gəncəvinin “Yeddi gözəl” əsərinin süjetinin motivlərinə əsaslanır. Mərkəzdə əsərin qəhrəmanı Bəhram Gur, ətrafda isə dünyanın yeddi müxtəlif ölkəsindən olan yeddi gözəl təsvir olunmuşdur. Oksford Universitetinin tərkib hissəsi və Nizami Gəncəvinin adını daşıyan Elmi Mərkəz bu gün də fəaliyyətini uğurla davam edir və daim bu adla davam edəcək.

Onu da qeyd etmək istərdik ki, bugünkü tədbirdə Moskva Dövlət Universitetindən və Oksford universitetindən dəyərli alim və tədqiqatçıların iştirakı nəzərdə tutulmuşdu, təəssüf ki, onların pandemiya ilə bağlı səfərə çıxmaq və iştirak etmək imkanı olmadı.

Bilirsiniz ki, yubileylə bağlı dahi Nizami Gəncəvinin parlaq və zəngin irsini təbliğ edən silsilə tədbirlər keçirilir. Ümidvarıq ki, Nizami Gəncəvi irsinin müxtəlif aspektlərdən və yeni yanaşma əsasında tədqiqi onun ideyalarının təbliğinə - sülhün, ədalətin, insanpərvərliyin bərqərar olması ilə bağlı bəşəri çağırışların dünyaya çatdırılmasına öz töhfəsini verəcək.

Bu cür mötəbər tədbirlərin davamlı olmasını diləyir və konfransın işinə bir daha uğur arzulayıram! Konfransa gələn qonaqlar Azərbaycandan sevgi və uğurlar aparsınlar!”.

Tədbirdə çıxış edən Milli Məclisin deputatı, akademik Nizami Cəfərov bu beynəlxalq elmi konfransın elmi-pedaqoji, gənclərin tədqiqata cəlb edilməsi baxımından da xüsusi önəm daşıdığını diqqətə çatdırıb. Akademik 2021-ci ilin Azərbaycanda “Nizami Gəncəvi İli” elan edilməsinin əhəmiyyətindən danışıb, həmçinin ulu öndər Heydər Əliyevin Nizami irsinə xüsusi diqqət yetirməyin böyük ənənəsini qoyduğunu xatırladıb. Qeyd olunub ki, Nizami Gəncəvinin yaradıcılığı dövlətçilik düşüncəsi baxımından da maraqlıdır.

Akademik Nizami Cəfərov Azərbaycanı, Qafqazı və Orta Asiyanı öyrənən Oksford Universitetinin Nizami Gəncəvi Elmi Mərkəzinin uğurlu fəaliyyətini vurğulayıb.

Açılış mərasimində, həmçinin AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin baş direktoru akademik Rafael Hüseynov, Milli Məclisin deputatı, BDU-nun professoru Jalə Əliyeva, Türkiyənin Fırat Universitetinin professoru Süleyman Kaan Yalçın, Fırat Universitetinin rektoru professor Fahrettin Göktaş (onlayn), Tacikistan Elmlər Akademiyasının Mərkəzi Elmi Kitabxanasının direktoru Şodimuhamməd Sufizodə, Özbəkistanın Cizzax Dövlət Pedaqoji İnstitutunun professoru Gülcaxon Cumanazarova, Türkiyənin Bilkənt Universitetinin professoru Rasim Özyürek (onlayn), Rusiyanın Kazan Dövlət Mədəniyyət İnstitutunun professoru Güzalya Həziyeva, Türkiyənin Akdeniz Universitetinin professoru Oğuzxan Qaraburqu çıxış ediblər. Çıxışlarda böyük Azərbaycan şairinin yubileylərinin hər zaman beynəlxalq səviyyədə qeyd olunduğu, dünya ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Nizami Gəncəvinin bəşəriyyətin bədii fikir salnaməsində özünəməxsus yerə malik nadir şəxsiyyətlərdən olduğu vurğulanıb, dahi şairin xalqımızın mənəviyyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilmiş parlaq irsindən danışılıb. Qeyd edilib ki, Nizami özünün bu torpağa, bu dilə, bu mədəniyyətə bağlılığını bütün yaradıcılığında dönə-dönə ifadə edib, Nizaminin ən məşhur kitabxana və muzeyləri bəzəyən əsərləri Şərq miniatür sənətinin inkişafına da təkan verib.

Konfransın plenar iclasında Milli Məclisin deputatı, akademik Nizami Cəfərov “Türk-müsəlman intibahı: Fərabi fəlsəfəsindən Nizami poeziyasına qədər”, AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin baş direktoru akademik Rafael Hüseynov “Nizami Gəncəvini böyük Azərbaycan və dünya şairi olmağa ruhlandıran amillər və meyarlar”, Türkiyənin Fırat Universitetinin professoru Süleyman Kaan Yalçın “Nizami Gəncəvi ekosemiotik dil kontekstində” mövzusunda məruzə ediblər.

Beynəlxalq tədbirdə akademik Rafael Hüseynov Şərqşünaslıq fakültəsinin professor-müəllim heyətinin təşəbbüsü ilə ərsəyə gələn “Şərqşünaslıq” jurnalı haqqında məlumat verib. Jurnalın ilk nömrəsində Nizami Gəncəvinin həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş məqalələr öz əksini tapıb.

Konfransda Nizami Gəncəvi bəşəri ideyalar carçısı kimi, fəlsəfi fikir tarixində Nizami fenomeni, Azərbaycan ədəbiyyatında Nizami ənənələri, Nizami və tarix, Nizami və folklor, Nizami və dünya ədəbiyyatı, Nizami və türk xalqları ədəbiyyatı, Nizami əsərlərinin mənbələr, Nizami yaradıcılığında didaktika, Nizaminin ictimai baxışları, Nizami irsi dünya mədəniyyəti kontekstində, Nizamişünaslıq müasir mərhələdə, Nizami əlyazmalarının mətnşünaslıq baxımından öyrənilməsi, Nizami əsərlərinin tərcüməsi məsələləri: təcrübə, problemlər, həll yolları istiqamətləri üzrə müzakirələr aparılır.

Açılış mərasimində Azərbaycanı, Qafqazı və Orta Asiyanı öyrənən Oksford Universitetinin Nizami Gəncəvi Elmi Mərkəzinin direktoru professor Edmund Hersiqin konfrans iştirakçılarına təbrik məktubu təqdim olunub. Təbrikdə deyilir: “Oksford Universitetinin Nizami Gəncəvi Elmi Mərkəzi Nizami Gəncəvinin 880-illik yubileyinə həsr olunmuş bugünkü konfransın bütün iştirakçılarını salamlayır, onlara bu böyük şairin yaradıcılığının daha yaxşı dərk edilməsi və daha geniş şəkildə qiymətləndirilməsi istiqamətində elmi fəaliyyətlərində və əməkdaşlıqlarında uğurlar arzulayır”.

Mərasim bədii hissə ilə davam edib, Xalq artisti Samir Cəfərov Nizami Gəncəvinin “Sənsiz”, “Sevgili canan” romanslarını ifa edib, BDU tələbələrinin ifasında N.Gəncəvinin əsərlərinin motivləri əsasında hazırlanan bədii kompozisiyalar səhnələşdirilib.

Konfrans işini sabah da davam etdirəcək.