Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

Alim: Xəzərin səviyyəsinin dəyişməsində iqlim və tektonik amillərlə yanaşı, antropogen təsir də rol oynayır VİDEO

Bakı, 19 avqust, AZƏRTAC

Xəzər dənizinin səviyyəsinin son illər intensiv şəkildə aşağı düşməsi alimlərin diqqətində olan əsas məsələlərdəndir. Dənizin gələcək vəziyyətinə dair müxtəlif modellər və ssenarilər hazırlansa da, uzunmüddətli dövr üçün dəqiq proqnoz vermək çətindir. Xəzərin səviyyə dəyişməsinə iqlim və su balansı ilə yanaşı, tektonik proseslər və güclənən antropogen təzyiq də təsir göstərir. Xəzər dənizinin yaxın 10–20 ildəki vəziyyəti ilə bağlı müəyyən proqnozlar hazırlamaq mümkündür, lakin dənizin səviyyəsinin gələcək dinamikasını tam dəqiqliklə müəyyənləşdirmək çətindir.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a müsahibəsində Elm və Təhsil Nazirliyi Coğrafiya İnstitutunun elmi katibi, coğrafiya üzrə fəlsəfə doktoru Səidə Zeynalova bildirib.

Alimin sözlərinə görə, elmi tədqiqatların əsas nəticələrindən biri də proqnozlaşdırmadır. Bu məqsədlə müxtəlif ssenarilər və modellər qurulur. Lakin Xəzər kimi mürəkkəb təbii sistemin gələcək vəziyyətinə çoxsaylı amillər təsir etdiyindən uzunmüddətli proqnozların tam dəqiq olması mümkün deyil. Xəzər dənizinin səviyyəsinin dəyişməsində bir sıra təbii və antropogen amillər rol oynayır. İqlim dəyişiklikləri, su balansının dəyişməsi, çaylardan dənizə daxil olan suyun azalması və buxarlanmanın artması hazırda əsas amillər sırasında göstərilir. Bununla yanaşı, alim tektonik proseslərin diqqətdə saxlanılmasını vacib hesab edir. Xəzər dənizinin cənub və qərb hissələri seysmik baxımdan daha aktiv ərazilərdir. Mərkəzi Xəzərin müəyyən hissələri nisbətən sabit olsa da, qərb və cənub akvatoriyalarında tektonik proseslər dənizin səviyyə dəyişmələrinin səbəbləri araşdırılarkən nəzərə alınmalıdır.

Müsahibimiz, həmçinin Xəzərin səviyyəsinin tarix boyu dəfələrlə qalxıb-endiyini qeyd edib. O bildirib ki, bu proses yeni deyil və müxtəlif geoloji dövrlərdə iqlim və tektonik amillər dənizin səviyyəsinə təsir göstərib. Lakin müasir dövrdə vəziyyəti fərqləndirən əsas məqamlardan biri antropogen təsirin əhəmiyyətli dərəcədə güclənməsidir.

Alim Lənkəran rayonunun Kənarmeşə ərazisində aparılan tədqiqatların Xəzərdə baş verən dəyişiklikləri müşahidə etmək baxımından maraqlı nəticələr verdiyini deyib. Onun sözlərinə görə, dənizin səviyyəsinin aşağı düşməsi nəticəsində sahildə qədim meşə qalıqları – ağac kötükləri üzə çıxıb. Tədqiqatçılar 2025-ci ilin noyabrında həmin ərazidə ilk müşahidələri aparıb və təxminən 30 qədim ağac kötüyü aşkar ediblər. Onlardan nümunələr götürülərək laboratoriyada analizlər aparılıb. Lakin 2026-cı ilin aprelində kötüklərdən yalnız ikisinin səthdə qaldığı müşahidə olunub. 2026-cı ilin avqustunda aparılan müşahidələr zamanı isə həmin kötüklərin demək olar ki, heç birinin səthdə görünmədiyi müəyyənləşdirilib. Qısa müddət ərzində sahil zolağının landşaftında ciddi dəyişiklik baş verib. Ərazidə suyun çəkilməsi nəticəsində əvvəlki akval landşaftın yerini kontinental şəraitə uyğunlaşan landşaft tutub. Lakin sonrakı müşahidələr zamanı kontinental şəraitdə formalaşmış bəzi bitkilərin yenidən su altında qaldığı müəyyənləşdirilib. Bu müşahidələr Xəzərin səviyyəsində müəyyən dalğalanmaların baş verə biləcəyini göstərir. Buna görə də hazırkı su çəkilməsini gələcəkdə fasiləsiz davam edəcək proses kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Müəyyən müddətdən sonra dəniz səviyyəsində yenidən yüksəlmə müşahidə oluna bilər.

Alim vurğulayıb ki, Xəzərin gələcək vəziyyəti ilə bağlı daha dəqiq nəticələr əldə etmək üçün genişmiqyaslı və uzunmüddətli tədqiqatların aparılmasına ehtiyac var. Bu tədqiqatlarda həm ənənəvi çöl müşahidələrindən, həm də müasir texnologiyalardan – məsafədən zondlama və Coğrafi İnformasiya Sistemləri analizlərindən istifadə edilir. Xəzərin səviyyəsində baş verən dəyişiklikləri yalnız bir amillə izah etmək mümkün deyil. İqlim, su balansı, buxarlanma, çay axınları, tektonik proseslər və insan fəaliyyətinin təsiri birlikdə qiymətləndirilməlidir. Xəzərin gələcək vəziyyəti ilə bağlı elmi proqnozların hazırlanması davam etdiriləcək.

Müxbir – Tünzalə Arazlı
Fotoqraf – Xanlar Əlizadə
Videooperator – Şövqi Əzizov
Alim: Xəzərin səviyyəsinin dəyişməsində iqlim və tektonik amillərlə yanaşı, antropogen təsir də rol oynayır VİDEO

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Cəlilabadda avtomobil 70 yaşlı piyadanı vurub

Azərbaycan Premyer Liqasında XII tura 2 oyunla yekun vurulur

İndoneziyada şirniyyat fabrikində yanğın: 3 nəfər ölüb, 36 nəfər itkin düşüb

Navaxo Stirlinq UFC turnirində keçmiş çempion İrji Proxazkanı nokauta salıb

Media: Pentaqon ABŞ və Kanada hərbçilərinin qeyri-rəsmi əlaqələrini məhdudlaşdırıb

108 yaşlı Azərbaycan ədliyyəsi: islahatlar və yeni inkişaf mərhələsi

Sinqapur sahillərində saxlanılan kruiz gəmisinin onlarla heyət üzvü gəmini tərk edə bilmir

Liviyanın neft itkiləri 30,7 milyon dolları ötüb

Serbiya Avropa İttifaqı-Qərbi Balkanlar sammitində iştirak etməyəcək

Meksikada kartel rəhbərinin saxlanılması əməliyyatı zamanı dörd hərbçi həlak olub

İdmançı müharibənin ekoloji fəsadlarına diqqət çəkmək üçün Hörmüz boğazını üzüb keçib

“Mançester Siti” doğma meydanda “Fulhem”ə qalib gələ bilməyib

Husilərin Ər-Riyada PUA hücumunun qarşısı alınıb

“Real” İspaniya çempionatında ardıcıl altıncı qələbəsini qazanıb

Gəncədə YAP-ın yaradılmasının 34-cü ildönümü qeyd olunub

“SpaceX” ABŞ Kosmik Qüvvələri üçün peyklər daşıyan raket buraxıb

Bəhreyn DİN: İranın hücumu nəticəsində sənaye obyektində yanğın baş verib

Azərbaycan Sarayevoda ənənəvi Diplomatik Qış Bazarı xeyriyyə yarmarkasında təmsil olunub

Azərbaycanlı döyüşçü UFC-də ikinci qələbəsini qazanıb

“Uşaq Hüquqları Aylığı” çərçivəsində “Cəsur” tamaşası nümayiş olunub

Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama səfəri ilə bağlı daha bir videoçarx paylaşılıb VİDEO

Pakistanın federal nazirinə Azərbaycanın “İqlim naminə mədəniyyət” təşəbbüsü barədə məlumat verilib

Finlandiyada yaşayan soydaşlarımız üçün səyyar konsulluq xidməti təşkil edilib

Çinin “MiniMax” süni intellekt şirkətinin təsisçisi sərvətinin 90 faizindən çoxunu itirib

Bu gün Fransada keçirilən etiraz aksiyalarında 80 mindən çox insan iştirak edib

Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb VİDEO

Aİ və İndoneziya onillik danışıqlardan sonra sərbəst ticarət sazişi imzalayıb

“Costa Concordia” gəmisinin keçmiş kapitanı doqquz ildən sonra şərti azadlığa buraxılıb

Hindistanın şimal-şərqində saxta spirtli içkidən 11 nəfər ölüb, 180 nəfər zəhərlənib

Nigeriyada gəmi qəzası: 50-dən çox insan ölüb, axtarışlar davam edir

Əraqçi: İranın tələbləri yerinə yetirilməyənə qədər Hörmüzün açılması müzakirə olunmayacaq

Arzu Rzayeva: Ən əziz xatirələrim və musiqidə ilk addımlarım Xankəndi ilə bağlıdır - MÜSAHİBƏ

Bakıda şəhid jurnalistlərin xatirəsinə həsr olunan minifutbol turniri başa çatıb VİDEO

Bakıda şəhid jurnalistlərin xatirəsinə həsr olunan minifutbol turniri başa çatıb VİDEO

ABŞ Prezidenti: Rusiya ilə Ukrayna arasında daha əhatəli atəşkəsə nail olmaq istəyirik

Tramp: ABŞ və İran arasındakı razılaşma daimi olmalıdır

Bu saata olan əsas xəbərlər

Avstriya Xarici İşlər Nazirliyinin saytına kiberhücum olub

“Nvidia” bir neçə həftədə 1,4 trilyon dollar kapitallaşma itirib

Şəki COP31 çərçivəsində qlobal iqlim təşəbbüsündə dünyanın 69 şəhəri sırasında yer alıb VİDEO

Şəki COP31 çərçivəsində qlobal iqlim təşəbbüsündə dünyanın 69 şəhəri sırasında yer alıb VİDEO

ABŞ Milada qədər Ukrayna və Rusiya arasında yeni sülh danışıqları təşkil etməyi planlaşdırır

Dövlət Komitəsinin sədri: Aqressiv estetik və kosmetoloji prosedurlar ciddi fiziki və psixoloji fəsadlara yol aça bilər

Nigeriya ordusu 21 İŞİD terrorçusunu məhv edib

Finlandiya Aİ-ni rusiyalı idmançılara qarşı vahid viza qadağası tətbiq etməyə çağırıb

Aİ-nin 2028–2034-cü illər büdcəsində müdafiə xərcləri 232 faiz artırıla bilər

Bakı sakini Qazaxda dəm qazından boğularaq ölüb

Uşaqların hüquqlarının qorunmasına həsr olunmuş maarifləndirici tədbir keçirilib

Stokholmda zorakılıq halları səbəbindən xüsusi məktəblərin sayının artırılması planlaşdırılır

Yeni Dehlidə Azərbaycan-Nepal mədəni əməkdaşlığı müzakirə olunub

Danimarka Aİ-yə Rusiya vətəndaşlarına turist vizalarının verilməsinin dayandırılmasını təklif edib

Azərbaycan ilk dəfə 20 yaşadək oğlanlar arasında basketbol üzrə Avropa çempionatına ev sahibliyi edəcək

FHN-in qurumları arasında sərbəst güləş çempionatına yekun vurulub

Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonası açılıb

Vyetnamla münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın xarici siyasətinin məntiqi davamıdır - ŞƏRH

Adil Kərimli Hindistanın mədəniyyət və turizm naziri ilə görüşüb

Volodimir Zelenski: Rusiya Ukraynanın körpülərinə yüzdən çox hücum edib

İraqda elektrik stansiyasında yanğın: 4 ölü, 35 yaralı

Taleyi naməlum azərbaycanlılar - yarımçıq qalan həyatların ağrısı

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Sənətkarlarımız yenidən “Ağdam üçün oxu”yur VİDEO

Sənətkarlarımız yenidən “Ağdam üçün oxu”yur VİDEO

Ekspert: İtkin düşmüş azərbaycanlıların taleyinin aydınlaşdırılması qarşılıqlı etimad səyləri üçün sınaqdır

Biləsuvarda hindquşu festivalı milli mətbəx nümunələrini və bölgənin turizm imkanlarını bir araya gətirib VİDEO

Biləsuvarda hindquşu festivalı milli mətbəx nümunələrini və bölgənin turizm imkanlarını bir araya gətirib VİDEO

Bakıda Kəlağayı Festivalının açılışı olub VİDEO

Bakıda Kəlağayı Festivalının açılışı olub VİDEO

Azərbaycanın və Vyetnamın birinci xanımları Hanoyda İrs Evində olublar VİDEO

Laçın şəhərinə aid memarlıq layihəsi “Qızıl Trezzini” mükafatına layiq görülüb

Milli Parkın ərazisində qanunsuz ov edən şəxs saxlanılıb

Vyetnam səfəri: Azərbaycan yeni tərəfdaşlıq platformaları formalaşdırır

Prezident: Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq VİDEO

Prezident: Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq VİDEO

Prezident İlham Əliyev: Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır VİDEO

Prezident İlham Əliyev: Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır VİDEO

Vyetnam Prezidenti: Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq VİDEO

Vyetnam Prezidenti: Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq VİDEO

To Lam: Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur VİDEO

To Lam: Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur VİDEO

Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib VİDEO

“Yeməyə dəyər”də bu dəfə heyvadan fərqli təamlar hazırlandı VİDEO

“Yeməyə dəyər”də bu dəfə heyvadan fərqli təamlar hazırlandı VİDEO

Krivoy-Roqa hava hücumu nəticəsində ölənlər və yaralananlar var

Gürcü politoloq: İtkin düşmüş şəxslərin taleyinin aydınlaşdırılması Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülh üçün vacibdir

Türkiyə parlamenti Avropa İttifaqı ilə vizasız rejimə dair son 6 meyarı müzakirə edəcək

Polis narkotik və güclü təsiredici dərman preparatlarının qanunsuz satışına qarşı əməliyyat keçirib VİDEO

Polis narkotik və güclü təsiredici dərman preparatlarının qanunsuz satışına qarşı əməliyyat keçirib VİDEO

Nəqliyyat Muzeyinin direktoru: Moskva–Bakı retro avtomobil yürüşünü təşkil etmək maraqlı olardı VİDEO

Nəqliyyat Muzeyinin direktoru: Moskva–Bakı retro avtomobil yürüşünü təşkil etmək maraqlı olardı VİDEO

Sabahın hava proqnozu açıqlanıb

ABŞ-də aqrar təhsil və elmi-tədqiqat sahəsində əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub

P-TEC-in nazirlər görüşündə Cənubi Qafqazda həyata keçirilən strateji enerji layihələrindən danışılıb

İtkinlərin taleyinə aydınlıq gətirilməsi sülhə sadiqliyin ən inandırıcı göstəricilərindən biri olmalıdır - ŞƏRH

“Sabahın alimləri”nin elmi tədqiqatı COP31 çərçivəsində təqdim edilib

® Gəncə avtomobil zavodu “Regional Expo Gəncə 2026” sərgisində iştirak edir

Məhkəmə-Hüquq Şurasının növbəti iclası keçirilib

Azərbaycan dünyanın ən böyük nağıl festivalında təmsil olunub

İrəvanın humanitar dialoq çağırışları itkin azərbaycanlıların taleyinə aydınlıq gətirməlidir – ŞƏRH

Professor: Ermənistanın itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyinə aydınlıq gətirməməsi etimadın yaranmasına mane olur

Əziz Əliyevin 130 illik yubileyi Qubada qeyd edilib VİDEO

Əziz Əliyevin 130 illik yubileyi Qubada qeyd edilib VİDEO

Bu saata olan əsas xəbərlər

Politoloq: Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur

Azərbaycan parataekvondoçusu dünya çempionatının bürünc medalını qazanıb

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır VİDEO

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır VİDEO

Naxçıvanda genişmiqyaslı ağacəkmə aksiyası - 13 min ting əkilib

Vyetnam Prezidenti: Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik VİDEO

Vyetnam Prezidenti: Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik VİDEO

Ümumdünya Ərzaq Proqramı qlobal aclıq təhlükəsi fonunda gələn il 91 milyon insana yardım edəcək

Azərbaycan Ordusunda daşqaldırma üzrə birincilik keçirilib

Mədəniyyət naziri Yeni Dehlidə keçirilən forumun açılış sessiyasında çıxış edib YENİLƏNİB

İspaniyada ilk dəfə azərbaycanşünaslıq üzrə magistratura proqramına başlanılıb

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub YENİLƏNİB VİDEO

Fövqəladə Hallar Nazirliyi çoxmərtəbəli yaşayış binalarında şərti yanğın təlimi keçirib VİDEO

Fövqəladə Hallar Nazirliyi çoxmərtəbəli yaşayış binalarında şərti yanğın təlimi keçirib VİDEO