AMEA prezidenti: Nizami Gəncəvinin Azərbaycan şairi olduğunu dünya elmi ictimaiyyəti qəbul edir
Bakı, 15 mart, AZƏRTAC
XII əsrdə yaşayıb-yaratmış Nizami Gəncəvi dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiridir. Qapalı rejimin hökm sürdüyü Sovet İttifaqında həmin dəmir çərçivənin içərisində olan Azərbaycan Sovet Respublikası Nizami Gəncəvi kimi qüdrətli Azərbaycan şairini əsasən SSRİ hüdudları daxilində tanıtmaq və təbliğ etmək imkanlarına malik idi. Təəssüf ki, XX əsrin 50-60-cı illərində Azərbaycanla müqayisədə Qərb ölkələrinə daha açıq olan İran rejimi fürsətdən istifadə edərək, öz məqsədlərinə uyğun şəkildə böyük Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvini dünyaya İran şairi, hətta bəzən fars şairi kimi təqdim edib.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirləri AMEA-nın prezidenti, akademik İsa Həbibbəyli deyib. Onun sözlərinə görə, ölkəmizin dövlət müstəqilliyi qazanmasından keçən dövr ərzində Azərbaycan alimlərinin obyektiv reallığın ifadəsi olaraq, qədim arxiv sənədləri və əlyazmaları əsasında Nizami Gəncəvinin azərbaycanlı soykökünə malik olması haqqında apardıqları tədqiqatlar Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qəbul etdiyi beynəlxalq dillərdə: ingilis, rus, alman, fransız, ərəb dillərində, hətta fars dili vasitəsilə də dəfələrlə dünya ictimaiyyətinə çatdırılıb. Çoxəsrlik Azərbaycan tarixinə “Nizami Gəncəvi İli” kimi daxil olmuş 2021-ci ildə təkcə Milli Elmlər Akademiyası əməkdaşlarının görkəmli Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri haqqındakı məqalələri və kitabları beynəlxalq miqyasda 14 dildə planetimizin bütün qitələrində yayılıb. Artıq dünya ictimaiyyəti Nizami Gəncəvinin milli kimliyi haqqında İranın əsassız uydurma bəyanatlarına yox, Azərbaycan alimlərinin təqdimatlarına daha çox maraq göstərir.
Nizami Gəncəvinin Azərbaycan şairi olması haqqında ən mötəbər mənbələrdən biri də dahi şairin özünün qələmindən çıxmış “Xəmsə” poemalar xəzinəsidir. Dövrün ədəbi ənənəsinə uyğun olaraq fars dilində yazılmış “Xəmsə”yə daxil olan əsərlərin hamısında Nizami Gəncəvi özünün türk kimliyi ilə iftixar etdiyini açıq-aşkar bəyan etmiş, əsərlərində yüz dəfələrlə Azərbaycan atalar sözləri və məsəllərindən, frazeoloji birləşmələrdən, doğma Azərbaycan xalqına məxsus olan sözlərdən istifadə etmişdir. Nizami Gəncəvinin poemalarında XII əsrdə baş vermiş Gəncə zəlzələsindən və Kəpəz dağından söz açılmış, ata-baba yurdu olan oğuzların qədim məskənlərindən biri kimi tanınan Gəncə şəhəri ilhamla tərənnüm edilmişdir. Məlum olduğu kimi, Gəncə şəhəri XII əsrdə Azərbaycan Atabəyləri dövlətinin paytaxtı kimi tarixə düşmüşdür. Nizami Gəncəvinin atası Yusif kişi və babası Zəki Müəyyəddin də azərbaycanlı idi. Nizami Gəncəvinin atası və anasının məzarları da şairin Gəncə şəhərindəki məqbərəsinin yerləşdiyi qəbiristanlıqdadır. Şeyx Nizami Gəncəvi adı ilə böyük şöhrət qazanmış Nizami Gəncəvinin mənsub olduğu nəslin davamçıları sonrakı əsrlərdə də Gəncə şəhərində yaşamışlar. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətində milli təhlükəsizlik naziri vəzifəsində çalışmış Nağı bəy Şeyxzamanlı da mənşə etibarilə Şeyx Nizami Gəncəvinin mənsub olduğu nəslin nümayəndəsidir. Hazırda dünyanın müxtəlif ölkələrində Şeyxzamanov, Şeyxzamanlı soyadı ilə yaşamaqda davam edən, Nizami Gəncəvi ilə eyni şəcərədən olan azərbaycanlı sülalələr vardır.
Bütün bunlara görə İran İslam Respublikası rejiminin rəsmi nümayəndələrinin və bəzi elm adamlarının Nizami Gəncəvinin İran şairi olduğunu diqqətə çatdırmalarının heç bir elmi əsası yoxdur. Əksinə, İran alimlərinin özləri də dəfələrlə bəyan etmişlər ki, Nizami Gəncəvinin fars dilində yazılmış əsərlərindən türk iyi gəlir. Ona görə də İran alimlərinin Nizami Gəncəvidən İran şairi kimi bəhs etmələri həmin ölkənin rejiminin təsiri ilə irəli sürülən qeyri-elmi, yanlış mülahizələrdir.
Son aylarda İran İslam Respublikasında düşünülmüş şəkildə yenidən Nizami Gəncəvinin İran şairi kimi qələmə verilməsi obyektiv elmi reallıqdan çox uzaq olub, müstəqil Azərbaycan Respublikasına qarşı həmin ölkədə yönəldilmiş növbəti haqsız təhdidlərdən biridir. Tam yanlış olan belə münasibət isə İrana qonşuları ilə münasibətlərin gərginləşdirilməsinə səbəb olmaqdan başqa daha heç nə vəd etmir.
Bölmənin digər xəbərləri
