Azərbaycan-İran əlaqələri yeni mərhələyə qədəm qoyur
Tehran, 10 aprel (AZƏRTAC). Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin İran İslam Respublikasının Prezidenti Həsən Ruhaninin dəvəti ilə Tehrana rəsmi səfərini qonşu ölkədə ikitərəfli əlaqələrimizin inkişafında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi xarakterizə edirlər.
Tehranda bildirilir ki, Həsən Ruhani İranın dünya ölkələri, xüsusilə qonşu dövlətlərlə əməkdaşlığını öz siyasətinin prioritet istiqaməti elan etmişdir. Bu konteksdə 2014-cü ildə Bakı ilə əməkdaşlığın gücləndirilməsi meylləri də ön plana çıxmaqdadır. Bu proses cari ilin yanvar ayında - Davos İqtisadi Forumunda İranın dövlət başçısının Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə keçirdiyi görüşdən sonra ardıcıl şəkildə davam edir.
Davos Forumunda keçirilmiş görüşdən sonra mart ayı Azərbaycan-İran əlaqələri üçün əlamətdar olmuşdur. Azərbaycan, Türkiyə və İran xarici işlər nazirlərinin martın 14-də Türkiyənin Van şəhərində keçirdikləri növbəti üçtərəfli görüşdə də rəsmi Tehranın beynəlxalq və regional məsələlərdə istər Bakı, istərsə də Ankara ilə daha fəal dialoqa can atdığını göstərmişdir. Üç ölkənin xarici siyasət idarələri rəhbərlərinin qəbul etdikləri birgə Bəyannamədə Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi başda olmaqla, bütün regional məsələlərin ədalətli həlli, habelə ekstremizm və terrorizmə qarşı mübarizədə əməkdaşlığın gücləndirilməsinə hazır olduqlarını bildirmişlər.
Həmin ay, Azərbaycan və İranı regionun iki əhəmiyyətli ölkəsi adlandıran İran xarici işlər nazirinin müavini İbrahim Rəhimpurun Bakıya səfəri zamanı Prezident İlham Əliyevin qəbulunda olması, Azərbaycanın fövqəladə hallar naziri Kəmaləddin Heydərovun Tehranda İran Prezidenti Həsən Ruhani, habelə iranlı nazirlər ilə görüşlərində iki qonşu ölkənin sənaye, energetika, ticarət və gömrük sahələrində daha fəal əməkdaşlığının perspektivləri müzakirə olunmuşdur. Bu səfərlərdən sonra İran rəsmiləri Azərbaycanın iş adamlarını Ərdəbil və digər şəhərlərdə müxtəlif sənaye sahələrinə sərmayə qoymağa dəvət etmişlər. İran xarici işlər nazirinin müavini Bakıda keçirdiyi mətbuat konfransında bəyan etmişdir ki, hazırda Azərbaycan ilə İran arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi yarım milyard dollardır və bunun artırılması üçün ciddi iradə nümayiş etdiriləcəkdir. Rəsmi Tehran Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin qarşıdakı rəsmi səfərinin məhsuldar olacağına da inamını ifadə etmişdi.
Daha sonra, İranın kommunikasiyalar və informasiya texnologiyaları naziri Mahmud Vaizi İRNA agentliyinə müsahibəsində azərbaycanlı həmkarı ilə aprelin 1-də Dubay şəhərində keçirilmiş İKT forumunda informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sahəsində əməkdaşlığın perspektivlərini müzakirə etdiklərini demişdir.
İranın region ölkələri, o cümlədən Azərbaycan Respublikası ilə mədəniyyət sahəsində də əməkdaşlığının geniş perspektivləri vardır. Bu ölkənin Prezidenti Həsən Ruhaninin Əfqanıstanın paytaxtı Kabildə keçirilən Novruz şənliklərində iştirakı çərçivəsində region ölkələrinin nümayəndələri, o cümlədən Azərbaycanın Baş nazirinin müavini Elçin Əfəndiyevlə görüşündə də Tehranın bu istəyi ifadə edilmişdir.
Nəhayət, aprelin 9-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Tehrana rəsmi səfəri göstərdi ki, iki qonşu dövlət bütün bu açıqlamaların davam etdirilməsi üçün siyasi iradəyə malikdir. İstər İranın Ali Rəhbəri Ayətullah Əli Xameneyi, istərsə də Prezident Həsən Ruhani dövlətimizin başçısı ilə keçirdikləri görüşlərdə xalqımızın ən ağrılı problemi - Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı rəsmi Bakının mövqeyini müdafiə edən bəyanatlar səsləndirdilər. İranın dövlət başçısının “regionda coğrafi sərhədlərin dəyişdirilməsinin yolverilməz olduğu” fikri və Azərbaycan ilə birgə ekstremizm və terrorizmlə mübarizə əzmini ifadə etməsi rəsmi Tehran tərəfindən səfərin ən əlamətdar bəyanatı sayıla bilər. Dövlətimizin başçısının Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin beynəlxalq hüququn normaları çərçivəsində ədalətli həllinin zəruriliyinə dair sözlərindən sonra, İran Prezidentinin “regiondakı problemlərin, o cümlədən Qarabağ məsələsinin beynəlxalq normalar və ədalət çərçivəsində həll olunmasına var gücümüzlə hazırıq” sözləri əlaqələrin perspektivləri ilə bağlı nikbin yanaşmanın göstəricisidir.
Prezident İlham Əliyevin səfəri zamanı iki ölkənin idman və gənclər, İranın Daxili İşlər (Ölkə) və Azərbaycanın Fövqəladə Hallar, qonşu ölkənin Yol və Şəhərsalma və Azərbaycanın Ekologiya və Təbii Sərvətlər nazirlikləri arasında əməkdaşlıq haqqında anlaşma memorandumlarının, habelə “Ordubad” və “Marazad” su elektrik stansiyalarının tikintisi və istismarı sahəsində əməkdaşlığa dair Sazişin imzalanması çoxşaxəli əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Yaxın gələcəkdə Azərbaycanın İran ilə energetika sahəsində əməkdaşlığı daha da güclənə bilər. Nüvə proqramı ilə bağlı Qərbin iqtisadi sanksiyaları ilə üzləşən Tehran “müqavimət iqtisadiyyatı” adlandırılan iqtisadi kurs vasitəsilə öz daxili resursları hesabına vəziyyətdən çıxmağa çalışır. Lakin, son aylar Tehrandan fəal iqtisadi əməkdaşlıq üçün bəyanatlar səslənməkdədir. Zəngin neft və qaz ehtiyatlarına malik olan İran martın 21-də qədəm qoyduğu Yeni - 1393-cü ildə (2014-cü il) “qara qızıl” hasilatını gündəlik 4 milyon barrelə, təbii qaz hasilatını isə 100 milyon kubmetrdən 400 milyon kubmetrə çatdırmağı planlaşdırır. Qonşu ölkənin neft naziri Bijan Namdar Zənganehin sözlərinə görə, iqtisadi sanksiyaların aradan qaldırılmasından sonra bu rəqəmlərə nail olmaq mümkündür. Hazırda isə, İran 1,2 milyon barrel xam neft ixrac edir. Tehran dünyanın enerji nəhəngləri - Britaniyanın “bp”, ABŞ-ın “Exxon” və “Conoco”, Fransanın “Total”, Norveçin “Statoil”, İtaliyanın “Eni” şirkətlərini ölkənin neft-qaz sektoruna sərmayələr qoymağa dəvət etmişdir. Bundan başqa, İran rəsmiləri Türkiyənin enerji şirkətlərini “Cənubi Fars” təbii qaz yatağının işlənməsində iştirak etməyə çağırmışdır. Tehran son aylar Azərbaycan ilə də enerji sahəsində əməkdaşlığı gücləndirmək istədiyini bəyan etmişdir. Lakin, bütün bu açıqlamaların Tehranın nüvə proqramının “5+1” formatında müzakirələrinin uğurlu nəticəsindən asılı olacağını söyləmək mümkündür.
Oqtay Bayramov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Tehran
Bölmənin digər xəbərləri
