Berlin, 27 fevral (AZƏRTAC). Berlində Türk Evinin iclas salonunda erməni silahlı birləşmələrinin 20 il əvvəl törətdikləri Xocalı soyqırımının qurbanlarının xatirə gecəsi olmuşdur. Tədbir Bundestaqın keçmiş deputatı Hakkı Keskinin və Milli Məclisin deputatı Rövşən Rzayevin sədrliyi ilə keçmişdir. Onlar giriş nitqlərində törətdikləri ağır cinayəti riyakarcasına təkzib etdiklərinə görə Ermənistan rəhbərliyini qətiyyətlə pisləmişlər.

Hakkı Keskin bildirmişdir ki, bütün dünyanın Xocalı soyqırımının ildönümünü dərin hüznlə qeyd etdiyi bu günlərdə Almaniyanın Ağaşı Saksoniya vilayətinin Mədəniyyət Nazirliyi arsızcasına ermənilərin 1915-ci il qondarma soyqırımına həsr olunmuş “maarifləndirici forum” keçirir.

Keskin demişdir: “Belə bir forumun keçirirlməsi tarixinin seçimi adi təsadüfdürmü? Bunun məxsusi edildiyinə şübhə ilə yanaşan az adam tapılar”. Bundestaqın sabiq deputatı vurğulamışdır ki, erməni silahlı qüvvələrinin Azərbaycanın işğal edilmiş torpaqlarından çıxarılmasını tələb edən BMT Təhlükəsizlik Şurasının 4 qətnaməsi, Avropa Parlamentinin və hətta ayrı-ayrı milli parlamentlərin, o cümlədən Almaniyanın qanunvericilik orqanının qətnamələri vardır. Lakin Liviyaya dair qətnaməni onun qəbul edilməsindən cəmi bir neçə saat sonra həyata keçirməyə qalxan dünya birliyi artıq 20 ildir öz qərarlarına qarşı tam biganəlik göstərir və Ermənistanı beynəlxalq qurumların tələblərini yerinə yetirməyə məcbur etmək istəmir”.

Keskin ürək ağrısı ilə bildirmişdir ki, hazırda yüz il əvvəlki hadisələri müzakirə edən dünya cəmi 20 il əvvəl baş verənlərə göz yumur.

Sonra çıxış edən Milli Məclisin deputatı Rövşən Rzayev demişdir ki, Azərbaycan soyqırımın inkar edilməsinin kriminallaşdırılması haqqında qalmaqallı qanun layihəsinin Fransa parlamenti tərəfindən qəbul edilməsini başqa ölkələrdən daha qətiyyətlə pisləmişdir. O demişdir: “Türkiyə Azərbaycanın daim onun yanında olduğuna və bundan sonra da olacağına şübhə etməməlidir, çünki biz qardaş dövlətlərik. Biz yalnız birlikdə həqiqəti dünya birliyinə çatdırıb, erməni təbliğatının yalanını ifşa edə bilərik”.

Almaniyada yaşayan həmvətənimiz Naibə Tural tarzən Ələkbər Əliyevin müşayiəti ilə Zəlimxan Yaqubun və Sabir Rüstəmxanlının əsərlərindən parçalar oxumuşdur. Sonra alman dilində Xocalı soyqırımı haqqında sənədli film nümayiş etdirilmişdir.

Xocalı sakinləri Anar Usubov, İbrahim Həsənov, Yusif Savalan, Aliyə Abışova, Xəzangül Əmirova, Hüseynağa Quliyev çıxış edərək, yaşamış olduqları dəhşətlərdən söz açmışlar. Məsələn, Azərbaycan Dillər Universitetinin tərcümə kafedrasının 63 yaşlı baş müəllimi Yusif Savalan demişdir ki, İkinci Dünya müharibəsində, 1942-ci ildə Kerç ətrafında almanlara əsir düşən atası ölüm düşərgəsinə göndərilmişdir. O vaxt almanlar onu güllələməmişdilər, çünki qarşılarında adi əsgər, çox güman, müharibədən əvvəl əlində heç vaxt silah tutmamış kənd adamı görmüşdülər. 50 il sonra 83 yaşlı qocanı öz evində amansızcasına erməni cəlladları güllələdilər.

Xəzangül Əmirova demişdir ki, onun gözləri qarşısında meşədə 5 yaşlı bacısını və anasını qətlə yetirmiş, atasını və o vaxt 8 yaşı olan Xəzangülü girov götürüb Əsgərana aparmışlar. Atası ayağından ağır yaralanmışdı. Lakin buna baxmayaraq, ona yüngül yaralanmış erməni quldurunu qucağına götürüb aparmağı əmr etmişlər. Atası nəinki kimisə daşımaq, hətta özünün də getmək iqtidarında olmadığını deyəndə onu öldürməyə hazır idilər. Səhər Əsgəranda Xəzangül atası ilə görüş xahiş edəndə ermənilər lağa qoyaraq cavab vermişlər. “Ah, sən atanımı görmək istəyirsən? Yaxşı, gedək, indi onu görərsən”.

Onlar balaca qızı yarımcan vəziyyətdə olan atasının sarındığı ağacın yanına gətirmiş və atasından “Qarabağ erməni torpağıdır” sözlərini deməsini tələb etmişlər, lakin o, bunu deməkdən imtina etmişdir. Ermənilər onu qızının gözləri qarşısında öldürməklə hədələmişlər. Amma o, yenə də ermənilərin ondan eşitmək istədikləri sözləri deməmişdir. Onda ermənilər kişinin dizlərindən aşağı ayaqlarına benzin töküb yandırmışlar. Bir neçə dəfə Xəzangülün atasına müraciət edib, vətənindən üz döndərəcəyi təqdirdə alovu söndürəcəklərinə söz vermişlər. Cavabında Xəzangülün atası ermənilərin üzünə tüpürmüşdür. Bundan sonra onun bütün bədəninə benzin töküb, 8 yaşlı qızının gözü qarşısında diri-diri yandırmışlar.

Aliyə Abışova öz xatirələrini bölüşərək demişdir ki, ermənilər Aliyənin doğma şəhərinə hücun edəndə onun cəmi 10 yaşı vardı. Aliyənin ailəsi fevralın 26-da təxminən 50 sakinlə birlikdə bütün günü Xocalıdakı yeganə beşmərtəbəli evdə keçirmiş və yalnız həmin günün axşamı saat 7-dən dumanlı havada gözə görünmədən meşəyə çəkilmişdir. Meşədə gördükləri onun yaddaşından heç vaxt silinməyəcəkdir.

Aliyə demişdir: “Şəhəri tərk etmiş sakinlərin əsas hissəsi - biçarə qaçqınlar bizdən bir neçə saat əvvəl bu meşə çığırlarından keçmişdilər. Hər yerdə eybəcər hala salınmış cəsədlər vardı. Kəsilmiş başlar hara gəldi atılmışdı. Mən kəsilmiş qadın döşləri gördüm. Hamilə qadının qarnını yarıb onun hələ doğulmamış körpəsini yanına uzatmış, körpənin yerinə ananın bətninə kəsilmiş kişi başı qoymuşdular. Anam 10 yaşlı qızının bütün bunları görməməsi üçün əlləri ilə gözlərimi qapamağa çalışırdı”. Aliyənin ailəsi - anası və iki bacısı başqa qaçqınlarla birlikdə düz 4 gün ac-susuz meşə ilə irəliləyərək özününkülərə yetişməyə çalışmışdır. Bu müddət ərzində qaçqınlar bir neçə dəfə ermənilərin pusqusuna düşmüşdülər. Belə pusquların birində Aliyənin atasını öldürmüşdülər. Duman üzündən bir neçə dəfə yolu azan qaçqınlar Ağdam yolunu axtarırdılar”.

Aliyə xatırlayır: “Anam yaşyarımlıq bacım Aygünü belinə sarıyıb kürəyində daşıyır, mən isə 1-ci sinif şagirdi olan ortancıl bacım Aynurə ilə qarın üstündə ayaqyalın gedirdik. Ayaqlarımızı hiss etmirdik. Anam örpəyini açıb bizim üçün bir növ çarıq düzəltmişdi, lakin qar onun içinə dolduğundan biz yenə də donurduq. Ermənilərin quldur yuvasına çevirdikləri Naxçıvanik kəndinin yanından yalnız gecə keçmək olardı, çünki gündüz təpədə duran BTR-dən keçmək istəyən hər kəsə atəş açılırdı. Meşənin kənarında bizi uzaqdan silahlı insanlar gördülər. Onlar azərbaycanca “Bizə tərəf gəlin, biz sizinkilərik” deyə qışqırışmağa başladılar. Dəstənin bir hissəsi onlara inandı və həmin səmtə getdi. Lakin bizi çağıranlar, sən demə, ermənilər imiş. Onlar qaçqınların bir hissəsini əsir götürdülər, bir hissəsini isə güllələdilər. Ermənilərə inananlar arasında Mobil adlı qonşumuz da vardı. Sonradan onun başını hansısa erməninin məzarı üstündə kəsmişdilər”.

Aliyə sonra demişdir: “Dördüncü gün biz, nəhayət, Naxçıvanik kəndinin yanından ötüb, Ağdama yol ala bildik. Mən bacımla artıq donmuşduq. Anam yıxılmağımıza, zəiflikdən və soyuqdan donub ölməyimizə imkan verməmək üçün başımızı söhbətlə qarışdırmağa çalışırdı. Ağdamın girəcəyində (biz bunu bilmirdik, çünkü bir neçə dəfə yolu azmışdıq) hansısa adamlar bizi uzaqdan görüb papaqlarını yelləməyə başladılar. Hər yerə duman çökdüyündən bu insanların kim olduqlarını və harada olduğumuzu seçə bilmirdik. Anam bu insanların yenə də ermənilər olduqlarını düşündü, lakin ümidsizcəsinə onlara tərəf getmək qərarına gəldi, çünki harada və necə öləcəyimizin artıq heç bir əhəmiyyəti yox idi. Amma onlar bizimkilər idi. Özümdən getdiyim üçün daha nələr olduğunu xatırlamıram. Sonradan bizə dedilər ki, öldüyümü düşünərək məni qucaqlarında aparmışlar. Ağdama çatdırıb orada dəfn etmək istəmişlər. Məni bir gün ölü adı ilə Ağdam xəstəxanasında saxlamışlar. Yalnız ertəsi gün həkimlər sağ olduğumu hiss etmişlər. Bizi Bakıya gətirdilər. Burada bizim - hər üç bacının ayaqlarını kəsmək istəyirdilər. Amputasiyadan bir saat əvvəl birdən-birə ayağımın yüngül gicişdiyini hiss etdim və bunu həkimimə dedim. Ertəsi gün ayaqlarım hərəkət etməyə başladı. Eyni hissləri keçirmək xoşbəxtliyi bacılarıma da nəsib oldu, əgər buna “xoşbəxtlik” demək olarsa. Bizim bioqrafiyamızda uşaqlıq deyilən qrafa yoxdur. Bu qrafa əbədi olaraq boş qalacaqdır”.

Xocalının salamat qalmış daha bir sakini, 6 gün girovluqda olan Hüseynağa Quliyev demişdir: “Bu altı gün altı ilə bərabər idi. İlahi, insanları ara vermədən qəddarcasına nə qədər döymək olar? Onlar özlərini vəhşi heyvan kimi aparırdılar. Ağzımda öz dişim qalmayıbdır. Başımı bir erməni məzarının üstündə kəsmək istəyirdilər. Lakin al-qana bulaşmış başım saysız-hesabsız zərbələrdən elə eybəcər şəklə düşmüşdü ki, bu cəlladlar mənim əvəzimə edam yerinə başı daha “təmiz” olan başqa azərbaycanlını aparmaq qərarına gəldilər”.

Quliyev demişdir ki, ermənilərin əlinə dünyadan bixəbər körpə əkiz qardaşlar düşmüşdü. İntiharçı-terrorçu yetişdirib sonradan azərbaycanlıların üstünə göndərmək üçün onları Ermənistana yolladılar. Onlar elə-belə də deyirdilər: “Bizə sizin uşaqlar lazımdır. Sonradan onları sizinlə müharibəyə göndərəcəyik”. Həmin əkiz qardaşları sonradan pulla geri almaq mümkün oldu.

Auditoriya möcüzə şəklində salamat qalmış Xocalı sakinlərinin söhbətlərini çətinliklə dinləyirdi. Tədbir iştirakçılarından biri burada eşitdiklərini şərh edərək demişdir ki, arxiv materiallarına görə, erməni quldur dəstələri Birinci dünya müharibəsi illərində rus ordusundan xəlvət Anadolunun işğal olunmuş ərazilərində - Vanda, Qarsda, Ərzurumda və s. dinc müsəlman əhalisinin başına olmazın müsibətlər gətirmişlər.

İclas salonunun divarlarından Xocalı qətliamı qurbanlarının və bu təsvirəgəlməz cəhənnəmdən qurtula bilmiş yaralı xocalılıların şəkilləri asılmışdı.

Vüqar Seyidov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Berlin