Bakı, 9 mart, AZƏRTAC

Bu gün müasir Azərbaycan regionun sürətlə inkişaf edən dövləti kimi təkcə Avropanın deyil, dünyanın siyasi müstəvisində ciddi söz sahibinə çevrilib. Qazanılan nailiyyət təməli ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən 1993-cü ilin sonlarından qoyulan və 2003-cü ilin axırlarından başlayaraq Prezident İlham Əliyevin uğurla davam etdirdiyi uzaqgörən daxili və xarici siyasətin məntiqi nəticəsidir. Bu gün Azərbaycanın iştirakı olmadan regionda hər hansı bir transmilli layihənin reallaşdırılması mümkün deyil və bunu artıq hər kəs çox yaxşı başa düşür.

Bu fikirləri “Ekonomiks” Beynəlxalq İqtisadi Araşdırmalar Birliyinin sədri, iqtisad elmləri doktoru Fikrət Yusifov “Cənub” qaz dəhlizi layihəsinin region və Avropa üçün əhəmiyyəti ilə bağlı AZƏRTAC-a məxsusi şərhində söyləyib.

Professor F.Yusifov deyib ki, Azərbaycan son 12 il ərzində regional əhəmiyyətli layihələrin həyata keçirilməsi sahəsində ciddi uğurlara, iqtisadiyyatın sürətli inkişafına, əhalinin sosial təminatının yaxşılaşdırılmasına, müharibə şəraitində olan ölkənin müdafiə qüdrətinin artırılmasına və bütövlükdə ölkədə ictimai siyasi sabitliyin ən yüksək səviyyədə təmin edilməsinə nail olub. Təməli 1994-cü ildə qoyulan və bu gün uğurla Avropanı fəth etməyə üz tutmuş enerji strategiyası isə bu uğurların əsl lokomotivi rolunu oynaya bildi. İndi Azərbaycan özünün enerji strategiyası ilə daha böyük uğurlara imza atır. Hazırda Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyini təmin edən etibarlı tərəfdaşa çevrilir. Bununla da Azərbaycan praktik olaraq Qərblə tərəfdaşlığın yeni formatını müəyyənləşdirir. Bu, Azərbaycanı dünya siyasət meydanında daha güclü görünməyə, hər kəsi özü ilə daha çox hesablaşmağa aparan yeni bir formatdır. Avropa ilə əməkdaşlığın bu yeni formatı Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsinin qələbəsidir.

Fevralın 29-da Bakıda “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin ikinci toplantısı keçirildi. Bir il öncə ilk toplantı da Bakıda keçirilmişdi. Üçüncü toplantının da Bakıda keçiriləcəyi labüddür. Bu təşəbbüs Prezident İlham Əliyevdən gəldi. Layihənin məhz Azərbaycan Prezidentinin siyasi iradəsi ilə reallaşması səbəbindən bu çox məntiqi və təbii bir təşəbbüs idi. Buna görə də layihə üzrə Məşvərət Şurasının toplantılarının Bakıda keçirilməsinin məqsədi əslində ötən bir il ərzində görülən və növbəti ildə görüləcək işlər barədə bu layihənin müəllifinə hesabat vermək demək idi. Belə də olmalıdır. Əks halda ətrafında 10 ildən artıq saysız-hesabsız danışıqlar, müzakirələr aparılmış və sonda dayandırılmasına qərar verilmiş NABUKKO layihəsinin taleyi yaşana bilərdi.

“Cənub” qaz dəhlizi layihəsinin də ətrafında bir neçə illər idi ki, müzakirələr gedirdi. Çünki layihə çox mürəkkəb və bütün komponentləri ilə çoxşaxəli idi. Əvvəlcə 7 ölkənin, 11 iri şirkətin iştirakı ilə ərsəyə gəlməsi nəzərdə tutulan bu layihənin reallaşdırılması üçün ona inanıb ortaya siyasi iradə qoymaq tələb olunurdu. Bunu məhz Azərbaycanın Prezidenti İlham Əliyev etdi. 2015-ci ildə Azərbaycan Prezidentinin təşəbbüsü ilə Türkiyənin Qars şəhərində Trans-Anadolu qaz boru kəmərinin (TANAP) təməlinin qoyulması bu layihənin yolunda yandırılan yaşıl işıq idi. Bu gün artıq layihənin nəzərdə tutulan vaxtda reallaşacağı heç kimdə şübhə doğurmur. Bunu bütün tərəflər, o cümlədən həm Avropa İttifaqı, həm də qitənin enerji mənbələrinin şaxələndirilməsində çox maraqlı olan ABŞ rəsmiləri təsdiq etdilər.

Avropa Komissiyasının enerji birliyi üzrə vitse-prezidenti Maroş Şevçoviçin fevralın 29-da Bakıda “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin ikinci toplantısında “Mən vurğulamaq istərdim ki, bizim üçün Xəzər dənizinin karbohidrogen ehtiyatlarının Avropa bazarına çıxışına nail olunması uzun illər müzakirə mövzusu olub. Lakin biz heç vaxt buna indiki qədər yaxın olmamışıq... Biz “Cənub” qaz dəhlizini Avropanın öz enerji ehtiyatlarını necə şaxələndirilməsinin bariz nümunəsi kimi görürük. Söhbət yeni ünvandan gələn yeni təchizatçı, yeni marşrut, yeni qazdan gedir. Bu, Avropanın enerji təhlükəsizliyinə həqiqətən yeni elementlər gətirir və bu da Avropa İttifaqına üzv ölkələr üçün çox vacibdir”, - deməsi layihənin Avropa üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu tam səciyyələndirir. Qeyd edək ki, bu layihə üzrə Avropaya ilk mərhələdə nəql ediləcək qazın mənbələrinin gələcəkdə Azərbaycan, Türkmənistan, İran, İraq və digər ölkələr hesabına əsaslı şəkildə şaxələndirilməsi perspektivləri mövcuddur. Bir sözlə, “Cənub” qaz dəhlizi boru kəməri gələcəkdə ildə böyük həcmdə qazın Avropaya nəql edilməsinə imkan verəcək. Həmin həcm ilkin mərhələdə nəzərdə tutulandan 3 dəfədən də çoxdur. Bu həcmdə qazın Avropaya nəql edilməsi qitənin enerji xəritəsini əsaslı şəkildə dəyişəcək.

Məşvərət Şurasının toplantısında çıxış edən Avropa İttifaqının xarici məsələlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi, Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti xanım Federika Moqerini isə daha irəli gedərək “Cənub” qaz dəhlizi layihəsi bizim üçün enerjinin şaxələndirilməsindən daha böyük anlam kəsb edir, eyni zamanda, bu layihə Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyindən daha böyükdür. Bu layihə daha geniş regionda onun icrasına töhfə verə bilən bir sıra tərəfdaşlarla siyasi, iqtisadi və sosial əlaqələrin genişlənməsi və dərinləşməsindən ibarətdir”, - deməsi bu layihənin reallaşmasının həm siyasi, həm iqtisadi və həm də regional əhəmiyyətinə verilən qiymət idi. Layihə tam reallaşandan sonra formalaşacaq Azərbaycan-Qərb əlaqələrinin yeni formatı isə ölkəmizə daha ciddi siyasi dividentlər gətirəcək.

Toplantıdakı yekun çıxışında Prezident İlham Əliyev Azərbaycan-Avropa münasibətlərinin inkişafını dəyərləndirərək deyib: “Avropa İttifaqı ilə əlaqələrimizin yaxşı tarixi və inkişafı üçün çox əhəmiyyətli potensialı var. Söhbət yalnız enerji təhlükəsizliyindən getmir. Biz siyasi dialoqa, iqtisadi əməkdaşlığa aid bir çox məsələlər üzərində işləyirik. Avropa İttifaqı əsas ticari tərəfdaşımızdır. Demək olar ki, ticarət dövriyyəmizin yarısı Avropa İttifaqının üzv dövlətlərinin payına düşür. Biz regionda təhlükəsizlik məsələləri, proqnozlaşdırma, multikulturalizm və mədəni müxtəliflik ilə bağlı sıx işləyirik. Fikrimcə, Azərbaycan əməkdaşlığın uzun illəri ərzində özünü etibarlı tərəfdaş kimi doğruldub. Biz üzv dövlətlərlə və bütövlükdə, Avropa İttifaqı ilə ikitərəfli münasibətlərimizi gücləndirmək istəyirik”.

Bu istəyin yüksək səviyyədə reallaşmasında Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təminatçısına çevriləcək “Cənub” qaz dəhlizi layihəsinin rolu böyük olacaq. Layihənin nəzərdə tutulan səviyyədə reallaşması Azərbaycanın siyasi çəkisini kifayət qədər artıracaq ki, bu da beynəlxalq aləmdə həllinə bir çox hallarda ikili standartlar prizmasından yanaşılan Qarabağ probleminin çözülməsi üçün çox önəmlidir. Bir sözlə, Prezident İlham Əliyev uzaqgörən siyasəti ilə reallaşadıracağı bu möhtəşəm layihə sayəsində iqtisadiyyatın daha da gücləndirilməsinə, əhalinin sosial durumunun müasir tələblər səviyyəsinə yüksəldilməsinə, ölkənin müdafiə qüdrətinin daha da artırılmasına nail olmaqla, eyni zamanda, Qarabağ kimi taleyüklü bir problemin həllini hədəf seçib və bu gün dövlətimizin başçısı həmən hədəfə doğru inamla irəliləyir.