Əmrah Həsənli: Süni intellekt dövründə savadlılıq məlumatı bilmək deyil, onu düzgün dəyərləndirmək bacarığıdır
Bakı, 8 sentyabr, AZƏRTAC
Sentyabrın 8-i Beynəlxalq Savadlılıq Günüdür. Süni intellektin həyatın müxtəlif sahələrinə sürətlə daxil olduğu müasir dövrdə savadlılıq anlayışının məzmunu da dəyişir. Artıq savadlılıq yalnız oxumaq, yazmaq və müəyyən həcmdə məlumatı mənimsəməklə məhdudlaşmır. İnformasiyanı düzgün seçmək, onun etibarlılığını yoxlamaq, tənqidi təhlil etmək və əldə olunan bilikləri tətbiq etmək bacarığı da müasir savadlılığın mühüm tərkib hissəsinə çevrilir.
Mövzu ilə bağlı AZƏRTAC-a açıqlamasında Təhsil İşçilərinin Həmrəyliyi Alyansının sədri, təhsil eksperti Əmrah Həsənli deyib ki, süni intellekt istənilən fakt və məlumatı saniyələr ərzində təqdim edə bildiyi üçün müasir dövrdə savadlılığın əsas göstəricisi böyük həcmdə informasiyaya sahib olmaq deyil.
Onun sözlərinə görə, bu gün savadlı insan doğru informasiyanı seçməyi, süni intellektə dəqiq suallar verməyi, əldə etdiyi cavabları tənqidi süzgəcdən keçirməyi və onları real problemlərin həllinə tətbiq etməyi bacarmalıdır.
“Bugünün savadlı insanı sadəcə bilən yox, öyrənməyi öyrənən, texnologiya ilə tərəfdaşlıq etməyi bacaran və ən əsası alqoritmlərin verə bilmədiyi insani dəyərləri, yaradıcılığı və emosional intellekti prosesə qata bilən şəxsdir”, - deyə ekspert vurğulayıb.
Ə.Həsənli qeyd edib ki, süni intellektin təhsildə geniş istifadəsi şagird və tələbələrin müstəqil düşünmə qabiliyyətinin qorunmasını da aktual məsələyə çevirir. Əsas risk gənclərin hazır cavablara arxalanaraq düşünmə və təhlil prosesindən uzaqlaşmasıdır. Bu baxımdan tədris və qiymətləndirmə yanaşmaları dəyişməlidir. Hazır mətnlərə, mexaniki tapşırıqlara və əzbərə əsaslanan işlər əvəzinə probleməsaslı öyrənmə, debat, analitik təhlil və layihə işlərinə daha çox yer verilməlidir.
“Şagirdə süni intellektin verdiyi cavabı birbaşa qəbul etmək deyil, həmin cavabdakı səhvləri və qərəzləri müəyyənləşdirmək, daha sonra isə onu inkişaf etdirmək tapşırılmalıdır. Təhsil sistemi gənclərdə tənqidi təfəkkür, məntiqi təhlil, etik mühakimə və yaradıcı yanaşma bacarıqlarını inkişaf etdirməlidir. Texnologiya onların yerinə düşünən vasitə deyil, zəkalarını daha da itiləyən güclü alətə çevrilməlidir”, - deyə Ə.Həsənli bildirib.
Təhsil eksperti süni intellekt dövründə rəqəmsal və etik savadlılığın formalaşdırılmasının da vacib olduğunu söyləyib. Onun sözlərinə görə, bu istiqamətdə əsas yanaşma texnologiyanı qadağan etmək deyil, ondan düzgün və məsuliyyətli istifadə qaydalarını öyrətmək olmalıdır.
“Texnologiyanı qadağan etmək gəncləri ondan uzaqlaşdırmır, əksinə, onu gizli və məsuliyyətsiz şəkildə istifadə etməyə sövq edir. Təhsil müəssisələri süni intellekti təhlükə kimi deyil, tədris prosesinin ayrılmaz aləti kimi qəbul etməli və ilk gündən onu akademik dürüstlük çərçivəsinə salmalıdır”, - deyə ekspert diqqətə çatdırıb.
Ə.Həsənlinin fikrincə, şagird və tələbələrə süni intellektin təqdim etdiyi məlumatları yoxlamaq vərdişinin aşılanmasının effektiv yollarından biri tapşırıqların formatını dəyişdirməkdir. Məsələn, onlardan müəyyən mövzuda süni intellekt vasitəsilə mətn hazırlamaq, həmin mətndəki faktları ilkin mənbələrlə müqayisə etmək, səhvləri müəyyənləşdirmək və öz analitik yanaşmalarını təqdim etmək tələb oluna bilər. Belə yanaşma gənclərə süni intellektin yanılmaz mənbə olmadığını praktik şəkildə göstərir. Ə.Həsənli vurğulayıb ki, texnologiya yalnız bir vasitədir və son qərarın verilməsi, əldə olunan məlumatın məntiqi süzgəcdən keçirilməsi insanın üzərinə düşür.
Müsahibimiz qeyd edib ki, süni intellektdən istifadə etmək qəbahət deyil, lakin onun verdiyi səhv nəticəni yoxlamadan öz işi kimi təqdim etmək peşəkar yanaşmaya ziddir və etik məsuliyyətsizlikdir. Bu baxımdan müəlliflik və nəticəyə görə məsuliyyət prinsipi təhsilin əsas qaydalarından birinə çevrilməlidir.
“Şagirdlərə kiçik yaşlardan rəqəmsal iz, plagiatın mahiyyəti və alqoritmik qərəzlilik haqqında xüsusi biliklər verilməlidir. Onlar dərk etməlidirlər ki, süni intellektin yazdığı mətnin altına öz imzalarını atsalar da, həmin mətndəki səhvlərə və təhriflərə görə məsuliyyət daşıyan özləridir”, - deyə Ə.Həsənli bildirib. Ekspert əlavə edib ki, bu yanaşmanın formalaşması üçün ilk növbədə müəllimlərin özlərinin rəqəmsal və etik savadlılığı artırılmalıdır. Müasir müəllim süni intellektlə işləməyi, onun imkan və məhdudiyyətlərini düzgün qiymətləndirməyi bacarmalı və bu bacarıqları şagirdlərə də aşılamalıdır.
Müəllif - Lalə Minasazova
Bölmənin digər xəbərləri
