Bakı, 19 sentyabr (AZƏRTAC). Dünyada neftin hasilatı ilk dəfə 1847-ci ildə məhz Azərbaycanda - Bakıda, Bibiheybətdə neftçilərin gecəli-gündüzlü ağır zəhmətləri sayəsində mümkün olmuş və sənaye üsulu ilə neft hasilatına başlanılmışdır.

İkinci Dünya müharibəsi zamanı faşizm ilə mübarizədə də Sovetlər İttifaqının istifadə etdiyi neftin 75 faizinin Azərbaycanda hasil edilməsi ölkəmizin neftçilərinin gərgin əməyi sayəsində mümkün olmuşdur.

Artıq o dövrdən xeyli vaxt keçmişdir - Sovet İttifaqı dağılmış, müstəqil respublikalar yaranmışdır. İttifaq tərkibində olan Azərbaycan üçün müstəqilliyin əldə edilməsi heç də asan olmamışdır. Bundan əlavə, müstəqillik illərinin əvvəllərində ölkədə yaranan xaos, özbaşınalıq, hakimiyyətsizlik iqtisadi tənəzzülə səbəb olmuş, neft hasilatında durğunluq yaranmışdı. Azərbaycanı belə bir ağır vəziyyətdən qurtarmaq üçün xalqın təkidli tələbi ilə ulu öndər Heydər Əliyevin 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdışı ölkəmizin siyasi-iqtisadi həyatında taleyüklü dəyişikliklərin başlanğıcını qoymuşdur. Azərbaycanı labüd fəlakətdən xilas edən dahi rəhbər ölkənin iqtisadi yüksəlişi üçün də tədbirlər görməyə başladı.

Respublika iqtisadiyyatının dirçəlişini neft amilində görən Ulu Öndər uzaqgörən siyasəti ilə dünyanın məşhur neft şirkətlərini də bu işə cəlb etdi. Bu strategiyanın təməlində isə bir ideya dururdu: neftdən əldə olunan bütün gəlirləri, eləcə də həm siyasi, həm də iqtisadi mənfəətləri Azərbaycan xalqının gələcək mənafeyinə, rifahına yönəltmək. Məhz bu ideyaya söykənən siyasət nəticəsində 1994-cü il sentyabrın 20-də Bakıda, Gülüstan sarayında Xəzərin Azərbaycan sektorundakı “Azəri”, “Çıraq” və “Günəşli” yataqlarındakı neftin birgə işlənməsi haqqında müqavilə imzalandı. Müqavilə öz tarixi, siyasi və beynəlxalq əhəmiyyətinə görə “Əsrin müqaviləsi” adlandırıldı.

“Əsrin müqaviləsi”ndə dünyanın 8 ölkəsinin (Azərbaycan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Türkiyə, Norveç, Yaponiya və Səudiyyə Ərəbistanı) 13 ən məşhur neft şirkəti (“Amoko”, bp, “MakDermott”, “Yunokal”, ARDNŞ, “LUKoyl”, “Statoyl”, “Ekson”, Türkiyə Petrolları, “Penzoyl”, “İtoçu”, “Remko”, “Delta”) iştirak edirdi. Bununla da ulu öndər Heydər Əliyevin Azərbaycanın gələcəyi naminə yeni neft strategiyası uğurla həyata keçirilməyə başlandı.

Sonrakı dövrdə görülən işlər, kəşf olunan yataqlar Azərbaycanın enerji potensialını artırmaqla, yeni boru kəmərlərinin çəkilməsini də labüd edirdi. Məhz Ulu Öndərin səyi nəticəsində 1999-cu ilin noyabrında Türkiyənin İstanbul şəhərində keçirilmiş ATƏT-in sammitində ABŞ, Türkiyə, Azərbaycan, Gürcüstan, Qazaxıstan və Türkmənistan prezidentləri tərəfindən Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) əsas ixrac neft kəmərinin çəkilişi haqqında dövlətlərarası müqavilə imzalandı. Beləliklə, 2002-ci il sentyabrın 18-də Bakıda, Səngəçal terminalında ümummilli lider Heydər Əliyevin, Türkiyə və Gürcüstan prezidentlərinin iştirakı ilə Bakı-Tbilisi-Ceyhan ixrac neft kəmərinin təməl daşı qoyuldu və tikintisinə başlanıldı. 2006-cı il iyulun 13-də isə Türkiyənin Ceyhan şəhərində XXI əsrin ən böyük enerji layihəsi olan Heydər Əliyev adına Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac boru kəmərinin təntənəli açılış mərasimi keçirildi.

Ümumiyyətlə, BTC istismara verilən gündən 2013-cü il sentyabr ayının 1-dək qədər Ceyhan limanından 223 milyon 564 min 270 ton Azərbaycan nefti dünya bazarlarına yola salınmışdır. Eyni zamanda, qeyd etmək lazımdır ki, uğurla reallaşdırılan uzaqgörən siyasət nəticəsində respublikamız özünün şaxələndirilmiş neft-qaz kəmərləri strukturunu da yarada bilmişdir. Bu, isə dövlətimizin enerji ehtiyatlarının nəqlində bir kəmərdən asılı olmağa deyil, şaxələndirməyə üstünlük verməsinin bariz sübutudur.

Neftin satışından əldə edilən valyuta Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fonduna daxil olur və ölkəmizə, xalqımıza fayda verir.

Respublikamızda infrastruktur və investisiya sahələrində görülən işlərə Dövlət Neft Fondundan hər il yüz milyonlarla manat vəsaitin ayrılması ölkəmizin bütün bölgələrinin inkişafına səbəb olmuşdur. Bütün bu quruculuq və abadlıq işləri isə neft kapitalının hesabına həyata keçirilir. Onu da vurğulamaq yerinə düşərdi ki, 2013-cü il iyulun 1-nə Fondun aktivləri 2013-cü ilin əvvəlinə (34 129,4 milyon ABŞ dolları) nisbətən 1,6 faiz artaraq 34 678,4 milyon ABŞ dollarına bərabər olmuşdur.

Zəngin təbii qaz ehtiyatlarımızın dünya bazarlarına çıxarılması istiqamətində növbəti uğurlu addım isə 2012-ci il iyunun 26-da Azərbaycan ilə Türkiyə arasında yeni iri layihənin - Trans-Anadolu təbii qaz boru kəmərinin (TANAP) reallaşdırılması üçün təşkilati məsələlərə dair ilk razılaşmanın və hökumətlərarası sazişin imzalanması olmuşdur. Bu isə Azərbaycan qazını Avropaya daşıyacaq yeni kəmərin çəkilməsində Qərb dövlətlərinin cəsarət göstərərək seçim edə bilmədiyi bir vaxtda iki qardaş ölkənin qətiyyətli qərarı ilə birgə layihənin reallaşdırılması anlamına gəlir. Artıq Azərbaycan öz qazını TANAP vasitəsilə birbaşa Avropanın sərhədlərinədək çatdıracaqdır.

Sazişin imzalanma mərasimində Azərbaycan ilə Türkiyənin energetika sahəsində həyata keçirdiyi layihələrin əhəmiyyətini vurğulayan Prezident İlham Əliyev demişdir: “Bizim bərabər həyata keçirdiyimiz böyük layihələr bu gün dünya enerji xəritəsinə yeni çalarlar gətirmişdir. İndi bölgəni birgə icra etdiyimiz layihələrsiz təsəvvür etmək mümkün deyildir. 2006-cı ildə Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft, 2007-ci ildə Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəmərləri Avropanın enerji xəritəsini böyük dərəcədə dəyişdirmişdir. Bu gün biz yeni böyük tarixi əhəmiyyəti olan TANAP layihəsinə də start veririk. Əminəm ki, TANAP layihəsi də eyni uğura nail olacaqdır. Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Ərzurum layihələri kimi TANAP layihəsi də vaxtında və keyfiyyətlə icra ediləcəkdir. TANAP layihəsi Türkiyəyə böyük həcmdə Azərbaycan qazını nəql etmək üçün imkan yaradacaqdır. Bizim qaz ehtiyatlarımız çox böyükdür. Təkcə “Şahdəniz” layihəsi 1,2 trilyon kubmetr qaz ehtiyatına malikdir. Ancaq Azərbaycanın digər yataqlarında təsdiq edilmiş ehtiyatlar 2,6 trilyon kubmetrdir. Yəni, bu gün başladığımız layihə əminəm ki, bundan sonra onilliklər, bəlkə də 100 il, bəlkə də ondan da artıq müddətdə maraqlarımızı təmin edəcəkdir. Həm enerji təhlükəsizliyi məsələləri təmin ediləcəkdir, eyni zamanda, Azərbaycan üçün yeni bazarların açılması məsələləri də həllini tapacaqdır”.

TANAP layihəsi Azərbaycanda hasil olunan təbii qazı Gürcüstandan keçərək Türkiyə vasitəsilə Avropaya nəql edəcək “Şahdəniz” yatağının işlənilməsinin 2-ci mərhələsinin əsas elementlərindən biridir. Bu, Azərbaycan, Türkiyə və Avropa üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. “Şahdəniz-2” layihəsi çərçivəsində Azərbaycandan ildə 16 milyard kubmetr qaz Türkiyəyə nəql olunacaq, bunun 6 milyard kubmetri qardaş ölkənin istifadəsinə veriləcək, 10 milyard kubmetri isə Avropaya ixrac ediləcəkdir. İnşasına hazırlıqların görüldüyü TANAP ilə ilk qaz nəqli 2017-2018-ci illərə planlaşdırılır. Onu da vurğulamaq yerinə düşər ki, “Şahdəniz” Konsorsiumu Azərbaycan təbii qazını Avropaya ixrac edəcək 4 layihə arasından Trans-Adriatik boru kəmərini (TAP) seçmişdir. Bu da ölkəmizin qaz ixracatçısı kimi tanınmasında mühüm rol oynayacaqdır.

Beləliklə, uzaqgörən neft strategiyası sayəsində Azərbaycan iqtisadi tənəzzüldən sürətli inkişaf dövrünə qədəm qoymuş və bu yolda inamla addımlayır. “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanı dünya birliyinə etibarlı tərəfdaş kimi tanıtmış, neçə-neçə uğurlu layihələrin reallaşmasına yol açmışdır. Bütün bu uğurların təməlində isə ulu öndər Heydər Əliyevin yeni neft strategiyası durur. Bu gün qətiyyətlə demək olar ki, dahi rəhbərin uzaqgörənliklə işləyib hazırladığı bu strategiya hələ uzun illər Azərbaycan xalqına xidmət edəcək, respublikamızın iqtisadi inkişafında mühüm yer tutacaqdır.

Ceyhun Rüstəmov

AZƏRTAC-ın müxbiri