Bakı, 9 yanvar, Ceyhun Rüstəmov AZƏRTAC

Hesabında 28 min 500 saat uçuş olan Əzimbala Əzimovun həyatının 50 ili təyyarəçiliklə bağlıdır. Adını çox eşitsəm də, özünü ilk dəfə “Azərbaycan Hava Yolları”nın 2014-cü il sentyabrın 24-də Nyu-Yorka birbaşa uçuşlara başladığı gün Heydər Əliyev Beynəlxalq Aeroportunda görmüşdüm. Aviareysin açılışı münasibətilə təşkil olunan tədbirdə jurnalist kimi iştirak edirdim. Əzimbala Əzimov da həmin təyyarənin sərnişinləri arasında idi. O vaxt qocaman pilotdan kiçik həcmdə də olsa, ilk müsahibəmi almışdım. Ancaq onunla yenidən görüşmək, rastlaşdığı maraqlı hadisələr barədə ətraflı yazmaq istəyirdim.

Nəhayət bu yaxınlarda Azərbaycan Mülki Aviasiyasının flaqmanlarından olan Əzimbala Əzimovla görüşüb-söhbət etmək imkanım oldu. Dediyinə görə, hələ uşaq ikən təyyarələrə böyük marağı olub. Bu maraq onu Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Taran adına Sasovo Mülki Aviasiya uçuş məktəbinə aparıb. 1969-cu ildən Zabrat Birləşmiş Aviadəstəsində “An-2”, “İl-18”, “Tu-154” təyyarələrində pilot və komandir vəzifələrində işləyib.

1991-ci ildə isə Leninqrad Mülki Aviasiya Akademiyasını bitirərək mühəndis-təyyarəçi ixtisasına yiyələnən Əzimbala müəllim 1994-1998-ci illərdə “Boeing-707” təyyarəsinin kapitanı, 1998-ci ildən Yük Aviasiya Şirkətində aviaeskadrilyanın komandiri olub. Həyatının yarıdan çoxunu səmada keçirən təcrübəli pilot dünyanın bir çox ölkəsinə tikinti materialları, ərzaq, neft avadanlıqları, dava-dərman və başqa humanitar yüklər daşıyıb. Ötən illər ərzində səmada 28 min 500 saatdan çox uçuş həyata keçirən Əzimbala Əzimov MDB məkanında bu göstəriciyə nail olan ilk təyyarəçidir.

Heç bir pilot təhlükəli və ekstremal vəziyyətlərdən sığortalanmayıb. Əzimbala Əzimov da bu 50 ildə neçə-neçə bu cür çətin sınaqlardan çıxıb. Saçları ağarmış təcrübəli pilot sanki baxışımdan nə demək istədiyimi anlayır. “Yəqin ki, hər bir insan kimi səni də daha çox uçuşlar zamanı baş verən çətin anlar, hadisələr maraqlandırır” deyib, başına gələnlərdən danışır: “1986-cı ildə “İl-18” təyyarəsi ilə Moskvadan Bakıya uçmalı idik. Təyyarəni hərəkətə gətirdim və uçuş zolağında havaya qalxmaq üçün sürət yığarkən birdən mühərriklərdən birinin nasaz olduğu üzə çıxdı. Cəld sürəti aşağı saldım və çətinliklə də olsa təyyarəni zolağın qurtaracağında saxlaya bildim. Sən demə, mühərrikin texniki qüsuru var imiş. Əgər təyyarə alışsaydı, alovun qarşısını almaq mümkün olmayacaqdı. Çox şükür ki, heç bir qəza baş vermədi və 164 sərnişinin heç birinə xətər toxunmadı. O zaman Aviasiya Nazirliyi buna görə mənə pul mükafatı verdi. Mən də o pula “QAZ-24” avtomobili aldım. Buna bənzər hadisə İrkutskda baş vermişdi, amma ekipaj heç nə edə bilmədiyi üçün qəza olmuşdu”.

Əzimbala Əzimovun başına digər təhlükəli hadisə isə Əfqanıstanda gəlib: “Qızıl xaç” cəmiyyətinə məxsus 40 tona yaxın humanitar yük və tibbi ləvazimatla “İl-76” təyyarəsi ilə Belçikadan Əfqanıstana uçurdum. Kabil aeroportuna nəzərdə tutulan vaxtda çatmışdıq. Əvvəlcə atmosfer təzyiqini, meteoroloji vəziyyəti öyrənməli idim. Nə qədər “Kabil, Kabil!” çağırsam da aeroportun dispetçeri cavab vermirdi. Bildim ki, aeroportla rabitə əlaqəsi kəsilib. Ümidimi itirməyib Kabil üzərində dövrə vurarkən səmada bir təyyarə gördüm. Bu zaman qulaqcıqdan da səs gəldi. Bu, Kabil hava limanı və Əfqanıstan səması üzərində patrul xidməti çəkən ABŞ-a məxsus “Boeing-707” təyyarəsinin pilotunun səsi idi. O vaxtlar həmin təyyarəyə “uçan qərargah” da deyirdilər. Sevindim və bir neçə mühüm məlumat almaq istədim. Lakin “uçan qərargah” sorğuma cavab vermədi. Enmə zolağına istiqaməti də müəyyənləşdirmək çətin idi. Böyük risk olsa da, bir-iki dəfə fırlanıb enmə zolağına daxil ola bildim. Təyyarə yerə enəndə gördüm ki, aeroport dağılıb, dispetçer məntəqəsi yerlə-yeksan olub. Uçuş-enmə zolağında mərmilərin dağıtdığı yerləri daşla, torpaqla doldururlar. Təyyarənin yerə endiyini görən liman işçiləri çox heyrətlənmişdilər və mənə təəccüblə baxırdılar. Sən demə, liman bombardman ediləndən sonra bura ilk təyyarə endirən mən olmuşam...”

Başına gələn bir-birindən təhlükəli hadisələrdən danışan Əzimbala Əzimovu dinlədikcə onun ustalığı, şücaəti göz önündə canlanır. Təsəvvür edin, 1995-ci il noyabrın 30-da Bakıda ağır bir aviaqəza baş verir. Axşam saat 19.10 radələrində Çindən qayıdan “Boeing-717” yük təyyarəsi yerə enərkən sol təkər kilidlənmişdi. Üstəlik digər sistemlər də işləmirdi. Təyyarə Maştağa qəsəbəsinə, evlərin üstünə düşə bilərdi. Bunun hansı fəlakətlərə yol aça biləcəyi uçuş heyətini qorxuya salmışdı. Burada da Əzimbala Əzimovun ustalığı, cəsarəti yüzlərlə insanı ölümdən qurtarır. O, belə çətin anda düzgün qərar qəbul edərək təyyarəni qəsəbədən aralıdakı qamışlığa endirməyi bacarır. Hadisə nəticəsində uçuş heyətinin iki üzvü - texnik və mühəndis həlak olur, Əzimbala müəllimin isə qolu sınır. Aradan 20 il keçsə də, qocaman pilot bu hadisədən danışarkən indi də gözləri dolur, dost itkisinin acısını yaşayır. Amma yaşayış məntəqəsinin üzərindən uçan yük təyyarəsində belə bir hadisənin yaşanması, əslində daha ağır qəzalar və itkilərlə nəticələnir. Belə bir ağır faciənin qarşısını almaq isə fədakarlıq və təcrübə tələb edir. Məhz Əzimbala Əzimovun cəsarəti və peşəkarlığı yerli sakinləri ölümdən qurtarır. Sonralar “Boeing” şirkətinin nümayəndələri də təcrübəli pilotun məharəti qarşısında heyranlıqlarını gizlədə bilmirdilər. Çünki 1978-ci ildə Çikaqoda analoji aviaqəzada yüzlərlə insan həlak olmuşdu.

Əzimbala müəllim deyir ki, azərbaycanlı pilotlar hər zaman öz təcrübələri ilə seçiliblər: “Hətta 1992-ci ildə müvafiq səviyyəyə uyğun pilotları olmadığı üçün Türkmənistan tərəfi Türkmənbaşının təyyarəsini idarə etmək məqsədilə Azərbaycandan yardım istəmişdi və bu iş bizim heyətə tapşırılmışdı. Saparmurad Niyazov bizim idarə etdiyimiz təyyarə ilə Aşqabaddan Dehliyə, oradan isə Tehrana yola düşdü. Səfərin sonunda Türkmənbaşı mənə yaxınlaşaraq, bizə necə qulluq göstərilməsi ilə maraqlandı. Mən də hər şeyin qaydasında olduğunu bildirdim. Sonra S.Niyazov Prezident təyyarəsinin uçuş heyətinə təlim keçməyimizi istədi. Biz də öz köməyimizi əsirgəmədik”.

Təcrübəli pilot həmişə zəhmətinin bəhrəsini görüb. Mülki aviasiyada göstərdiyi xidmətlərə görə 1972-ci ildə “Şərəf nişanı” ordeni, 1981-ci ildə III dərəcəli “Əmək şöhrəti” ordeni, 1984-cü ildə “Əmək veteranı” medalı, 1986-cı ildə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni, “10000 saat qəzasız uçuşa görə”, “Sosialist yarışının qalibi” döş nişanları və fəxri fərmanlarla mükafatlandırılıb.

Müstəqillik illərində isə Əzimbala Əzimov Prezident İlham Əliyev tərəfindən 2006-cı ildə “Şöhrət” ordeni ilə təltif olunub. Bu mükafat Əzimbala müəllimin 50 illik səma ömrünə düşən şöhrət işığıdır. “Aldığım mükafatlar içərisində mənim üçün ən dəyərlisi müstəqil Azərbaycanın “Şöhrət” ordenidir”, - deyir Əzimbala müəllim. Mülki Aviasiya Muzeyində qocaman pilota verilən fəxri fərmanlar, qol saatı ən dəyərli eksponat kimi qorunub saxlanılır. Çünki o, canlı əfsanədir.

Əzimbala Əzimov deyir ki, təcrübəli pilot qərarı bir dəfə verir. İkinci qərar ola bilməz. Aviasiyanın sərt, səhvi bağışlamayan qanunları var. Əks halda, bu, ona baha başa gələ bilər. Bununla yanaşı, qocaman pilot bildirir ki, aviasiya əsl həyat məktəbidir. “Qatı buludlardan bir az yuxarı qalxanda, gözəl bir mənzərə yaranır. Səndən aşağıdakı buludların üfüqlə kəsişdiyi yerə qədər səmanın parlaq işartısından başqa heç nə görünmür. Mən gənc pilotlara deyirəm: Bu möcüzəni görmək üçün yaşamağa və uçmağa dəyər”.

O, hazırda “Silk Way Group”un yük aviaşirkətində uçuş meneceridir və “Azərbaycan Hava Yolları” QSC-nin Milli Aviasiya Akademiyasında Aviasiya personalının hazırlığı mərkəzində müəllim işləyir. Onun həyatı gənc pilotlar üçün nümunədir. Əzimbala Əzimov indiki gənclərin əziyyət çəkmədən pilot olmaq istəyini təbəssümlə qarşılayır: “Bu, qeyri-mümkündür. Çünki pilot olmaq bilik, bacarıq, yeri gəldikdə, ani qərarlar qəbul etmək, təhlükəli anlarda məsuliyyəti öz üzərinə götürmək qətiyyəti tələb edir. Təyyarəçi olmaq istəyən fiziki sağlamlığına fikir verməli, hər zaman formada olmalı, üstəlik xarici dil də bilməlidir. Bunların heç biri insana anadangəlmə verilmir”. Əzimbala müəllim deyir ki, ölkəmizin milli aviaşirkəti olan “Azərbaycan Hava Yolları” Prezident İlham Əliyevin diqqət və qayğısı nəticəsində təyyarə parkını müasir hava gəmiləri ilə zənginləşdirir. “Aerobus”, “Boeing”, “Embraer” kimi müasir hava gəmiləri buna misal ola bilər. Ötən ilin sonlarında isə “Arzular layneri” adlandırılan iki ədəd “Boeing-787” hava gəmisi alınıb. Milli aviaşirkətimizin təyyarələrini də məhz yüksəkixtisaslı, bilikli, bacarıqlı yerli aviatorlar idarə edirlər. Bu pilotlar Milli Aviasiya Akademiyasında hazırlanır. Onlar Azərbaycanın milli aviasiyasının bu günü və gələcəyinin qarantıdırlar. Biz də onların daha peşəkarcasına yetişməsində öz səyimizi əsirgəmirik”. Əzimbala müəllimin davamçıları arasında oğlu Şəhriyar da var. Şəhriyar “Boeing-747” yük təyyarəsini idarə edir və atasının uğurlarını təkrarlamağa çalışır.

Bu gün Əzimbala Əzimovun tələbələrinin uçuş coğrafiyası, demək olar ki, bütün Yer planetini əhatə edir. İnamla demək olar ki, Azərbaycanın böyük pilot məktəbi var. Bu məktəbdə onun kimi təcrübəli müəllimlər səmanın qanunlarını, pilot peşəsinin sirlərini gənclərə öyrətməklə məşğuldurlar. Əzimbala müəllim də öz peşəsinin sirlərini gənclərə sevə-sevə öyrədir və bundan zövq alır.