Bakı, 28 fevral, Tamilla Məmmədova, AZƏRTAC

Ötən həftə Tbilisidə Gürcüstan və Azərbaycan arasında nəqliyyat sahəsində əməkdaşlıq məsələləri və gələcək prioritetlər, həmçinin həyata keçirilən layihələr müzakirə edildi. Söhbət zamanı Orta Dəhlizin artan rolu, onun rəqabət qabiliyyətinin artırılması və əlavə yüklərin cəlb edilməsi istiqamətində tərəflərin fəal iştirakı ilə həyata keçirilən tədbirlərə xüsusi diqqət yetirilib. Qeyd edilib ki, bu, ölkələrə daha çox əlavə dəyər yaratmağa imkan verəcək.

Mövzu ilə bağlı gürcüstanlı iqtisadi ekspert, Qriqol Robakidze Universitetinin prorektoru və dekanı, professor Vaxtanq Çarayanın AZƏRTAC-a müsahibəsini təqdim edirik.

- Cənab Çaraya, Gürcüstan və Azərbaycan arasında mövcud nəqliyyat əməkdaşlığını necə qiymətləndirirsiniz? Bu gün ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində hansı əsas layihələr həyata keçirilir?

- Gürcüstan və Azərbaycan həm ikitərəfli ticarətdə, həm də tranzit sahəsində iqtisadi-ticarət əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsi və genişləndirilməsi üçün əhəmiyyətli potensiala malikdir. Hər iki dövlət strateji tərəfdaşdır və onların coğrafi mövqeyi Avropa və Asiyanı birləşdirən nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafında əsas rol oynayır. Xüsusilə, dəmir yolu daşımaları sahəsində əməkdaşlıq böyük əhəmiyyət kəsb edir. Artıq Bakı-Tbilisi-Qars marşrutu fəal şəkildə istifadə olunur, Asiya, Qafqaz və Avropa arasında yüklərin səmərəli tranzitini təmin edir. İnfrastrukturun gücləndirilməsi, dəmir yolu xətlərinin modernizasiyası və bu dəhlizin buraxılış qabiliyyətinin artırılması yük daşımalarının həcminin artması üçün yeni imkanlar açacaq. Avtomobil nəqliyyatı marşrutlarının inkişafı da vacibdir. Yeni avtomobil yollarının tikintisi, mövcud magistralların genişləndirilməsi və logistika qovşaqlarının təkmilləşdirilməsi bu sahədə irəliləyişə töhfə verəcək. Hava nəqliyyatı əlaqələri də iqtisadi əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayır. Aviareyslər şəbəkəsinin genişləndirilməsi, uçuşların sayının artırılması və yük aviasiya daşımaları üçün əlverişli şəraitin yaradılması biznes fəallığının yüksəlməsinə və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə imkan verəcək.

- Gürcüstan və Azərbaycan arasındakı əməkdaşlıq onların iqtisadi və tranzit potensialını qlobal arenada necə gücləndirə bilər?

- Gürcüstan və Azərbaycan sıx əməkdaşlıq etməlidirlər. Ayrılıqda hər bir ölkənin öz üstünlükləri var, lakin onların iqtisadi, coğrafi və tranzit imkanları birləşdikdə əhəmiyyətli dərəcədə güclənir. İnfrastruktur və logistikanın birgə inkişafı təkcə ikitərəfli əlaqələri möhkəmləndirməyəcək, həm də Çin, Avropa İttifaqı və digər aparıcı iqtisadiyyatlar kimi daha böyük oyunçularla tərəfdaşlıq üçün əlverişli şərait yaradacaq. Bu əməkdaşlıqda tranzit potensialı xüsusi rol oynayır. Gürcüstanın və Azərbaycanın coğrafi mövqeyi onları Şərq və Qərbi, Şimal və Cənubu birləşdirən beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin strateji halqalarına çevirir. Dəmir yollarının inkişafı, avtomobil magistrallarının modernizasiyası, dəniz və hava logistikası imkanlarının genişləndirilməsi ölkələrin qlobal ticarət marşrutlarında əsas iştirakçılara çevrilməsinə imkan verəcək. Bu hədəfə çatmaq üçün infrastruktur layihələrinə investisiya qoyuluşunu artırmaq, nəqliyyat proseslərini rəqəmsallaşdırmaq və gömrük prosedurlarını sadələşdirmək kimi mövcud resurslardan maksimum dərəcədə səmərəli istifadə etmək lazımdır. Bu, təkcə regionun iqtisadi rolunu gücləndirməyəcək, həm də beynəlxalq tərəfdaşlar üçün sabitlik və proqnozlaşdırıla bilən şərait yaradaraq yeni investisiyaların cəlb edilməsinə töhfə verəcək.

- Bakı-Tbilisi-Qars (BTQ) dəmir yolu layihəsi necə inkişaf edir? Onun yaxın illərdə hansı perspektivləri var?

- BTQ-nin tam fəaliyyət göstərməsi yük daşımalarının həcmini artırmağa, Asiya və Avropa arasında yük daşınma müddətini azaltmağa və regionun tranzit cəlbediciliyini gücləndirməyə imkan verəcək. Bu dəmir yolu marşrutunun daha da inkişafı üçün kompleks yanaşma tələb olunur. Buraya infrastrukturun modernizasiyası, logistika proseslərinin təkmilləşdirilməsi və yük daşımalarının idarə edilməsində müasir rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi daxildir.

- Dəmir yolu marşrutu vasitəsilə yük axını nə qədər artıb və onun artırılması üçün hansı tədbirlər görülür?

- Yük axınının artırılması müxtəlif istiqamətlərdə və fərqli tələblər üçün mümkündür, o cümlədən gələcəkdə Ukraynanın müharibədən sonrakı bərpası ilə bağlı perspektivlər nəzərə alınmalıdır. Hamımızın ümid etdiyi kimi, əgər yaxın zamanda Ukraynadakı müharibə başa çatsa, ölkənin iqtisadiyyatı, infrastrukturu və sənayesi miqyaslı bərpa prosesindən keçəcək. Bu prosesdə Azərbaycan və Gürcüstan ərazisindən keçən nəqliyyat dəhlizləri mühüm rol oynaya bilər. Türkiyə vasitəsilə və ya Qara dənizdən istifadə edərək Ukrayna istiqamətinə aparan dəmir yolu marşrutları tikinti materialları, sənaye avadanlıqları, ərzaq və digər vacib yüklərin çatdırılması üçün strateji əhəmiyyət daşıyacaq. Bu, qaçılmaz olaraq Cənubi Qafqazdan keçən tranzit axınının artmasına səbəb olacaq və bununla da Gürcüstan və Azərbaycanın iqtisadi mövqeyini regionda daha da gücləndirəcək.

Bundan əlavə, logistikanın inkişafı və bu marşrutların buraxılış qabiliyyətinin artırılması əlavə investisiyaların cəlb olunmasına, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və ölkələrimizin beynəlxalq ticarət və nəqliyyat zəncirlərinə inteqrasiyasının güclənməsinə şərait yaradacaq. Beləliklə, Gürcüstan və Azərbaycanın bu dəhlizlərin formalaşması və modernizasiyasında fəal iştirakı yalnız iqtisadi fayda gətirməyəcək, həm də onların regional və qlobal iqtisadiyyatda strateji əhəmiyyətini artıracaq.

- Gürcüstan limanlarının (Poti, Batumi) Azərbaycanın nəqliyyat əməliyyatlarında rolunu necə giymətləndirirsiniz? Xəzər dənizində yerləşən Ələt limanının Gürcüstan üzərindən yük daşımalarında rolu nədən ibarətdir?

- Batumi limanı, Ələt limanı və regionda mövcud olan digər nəqliyyat qovşaqları tranzit daşımalarının təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Onların sistematik modernizasiyası və buraxılış qabiliyyətinin artırılması Gürcüstan-Azərbaycan nəqliyyat dəhlizinin inkişafı, eləcə də marşrutun beynəlxalq tərəfdaşlar üçün cəlbediciliyinin yüksəldilməsi baxımından ən vacib məsələlərdən biridir. Gürcüstan və Azərbaycan arasında ikitərəfli əlaqələrin genişləndirilməsi, Avropa ilə Asiya arasında yük daşımalarının tranzit potensialının artırılması liman infrastrukturunun səmərəliliyindən asılıdır. Bu prosesdə həm mövcud limanlar, həm də yaxın illərdə reallaşdırıla biləcək perspektivli alternativ layihələr mühüm rol oynaya bilər.

Gürcüstanda xüsusilə Anakliya limanı layihəsi diqqət çəkir. Onun reallaşdırılması müəyyən vaxt tələb etsə də, bu dərin dəniz limanı perspektivdə Asiya və Avropa arasında yük daşımaları üçün əsas nəqliyyat qovşaqlarından birinə çevrilə bilər. Anakliya limanı yük dövriyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə artırmağa, Gürcüstanın logistika imkanlarını yaxşılaşdırmağa və əlavə iş yerləri yaratmağa imkan verəcək.

- Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı üçün Gürcüstan və Azərbaycan hansı kompleks yanaşmanı tətbiq etməlidir ki, onların tranzit potensialı artsın?

- Nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı yalnız dəniz limanları ilə məhdudlaşmamalıdır. Bütün nəqliyyat növlərinin – dəmir yolu, hava və avtomobil nəqliyyatının kompleks inkişafı vacibdir. Dəmir yollarının buraxılış qabiliyyətinin artırılması, hava daşımaları şəbəkəsinin genişləndirilməsi və quru marşrutlarının təkmilləşdirilməsi nəqliyyat sisteminin balanslı inkişafını təmin edəcək və regionu beynəlxalq yükdaşıyıcılar və investorlar üçün daha cəlbedici edəcək. Buna görə də əldə olunan nailiyyətlərlə kifayətlənmək olmaz. Yeni imkanların yaradılması, mövcud nəqliyyat qovşaqlarının modernizasiyası və müxtəlif nəqliyyat növlərinin vahid effektiv sistemə inteqrasiyası üzrə işləri davam etdirmək lazımdır. Yalnız kompleks yanaşma Gürcüstan və Azərbaycana öz tranzit potensialından tam istifadə etməyə, iqtisadi mövqelərini gücləndirməyə və beynəlxalq logistika şəbəkəsində strateji əhəmiyyətlərini artırmağa imkan verəcək.

- Regiondakı geosiyasi vəziyyət nəqliyyat layihələrinə necə təsir edir?

- Geosiyasət həmişə regionumuza ciddi təsir göstərib və bu gün də təsirini davam etdirir. Buna görə də yalnız mümkün riskləri qiymətləndirmək deyil, həm də açılan imkanlardan istifadə etmək son dərəcə vacibdir. Hazırda tranzit dəhlizimiz inkişaf üçün böyük potensiala malikdir və bu fürsətdən maksimum dərəcədə səmərəli istifadə olunmalıdır. Artıq bu marşruta tələbat mövcuddur və infrastrukturun, logistikanın və idarəetmə proseslərinin daha da təkmilləşdirilməsi onun mövqeyini xeyli gücləndirəcək, daha çox yük axını cəlb etməyə, yeni iş yerləri yaratmağa və ölkələrimizə investisiya axınını artırmağa imkan verəcək. Qara dəniz vasitəsilə sualtı elektrik kabelinin çəkilməsi layihəsi əlavə strateji əhəmiyyət kəsb edir. Bu layihə Gürcüstan və Azərbaycana Avropa İttifaqına elektrik enerjisi ixrac etmək imkanı yaradacaq ki, bu da yalnız maliyyə gəlirlərinin artmasına deyil, həm də regionun enerji sabitliyinin və təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə səbəb olacaq.

Beləliklə, bu məsələdə siyasət, iqtisadiyyat və geosiyasət bir-biri ilə sıx bağlıdır. Ölkələrimizin inkişafına və beynəlxalq arenada mövqelərinin güclənməsinə yönəlmiş strateji qərarlar qəbul edərkən bu amillər nəzərə alınmalıdır.