Nürnberq – külündən dirçələn şəhər
Bakı, 25 fevral, Emil Eyyubov, AZƏRTAC
Bavariya əyalətinin Münxendən sonra ikinci ən böyük şəhəri olan Nürnberq əsrlər boyu böyük tarixi hadisələrin episentrində olub. Bu şəhər XIX əsrdə Almaniyada sənaye inqilabının önündə gedib və XX əsrdə Nasional Sosialist Partiyasının yüksəlişi və sonra süqutu meydanına çevrilib. Həmin dövrlərin xatirəsi milyonlarla insanın taleyinə təsir edən tarixin səhifələrini əks etdirən çoxsaylı muzeylərin memoriallarında və kolleksiyalarında qorunub saxlanılır.
İxtiraçılar şəhəri
Nürnberq hətta orta əsrlərdə də innovativ şəhər sayılırdı. 1390-cı ildə burada Alp dağlarının şimalında ilk kağız fabriki, 1469-cu ildə isə ilk çap emalatxanası açılıb. Günümüzə qədər gəlib çatan ən qədim qlobus 1493-1494-cü illərdə Nürnberq taciri Martin Bexaym tərəfindən yaradılıb. XVI əsrdə Nürnberq dəqiq mexanika və saat istehsalı üçün vacib bir mərkəzə çevrilib və yerli usta Peter Henlyayn ilk portativ saatı icad edib. Təəccüblü deyil ki, Almaniyada ilk dəmir yolu da 1834-cü ildə Nürnberqdə çəkilib. Bu yol cəmi 6 kilometr uzunluğunda idi və Nürnberqi yaxınlıqdakı Fürth şəhəri ilə birləşdirdi. 1882-ci ildən Nürnberqdə fəaliyyət göstərən DB (Deutsche Bahn) Dəmir Yolu Muzeyi sizi Almaniyada dəmir yolu nəqliyyatının inkişafı haqqında ətraflı məlumat almağa dəvət edir. Dünyanın ən qədim dəmir yolu muzeyinin iki filialı və Avropanın texnologiya tarixinin ən qədim muzeylərindən biri Koblenz və Halle şəhərlərində yerləşir.
Nürnberq Muzeyinin eksponatları 1800-cü ildən bu günə qədər olan tarixi dövrü əhatə edir və hətta dəmir yolu nəqliyyatının gələcəyinə qısa ekskursiya baxımından öz miqyasına görə heyranedicidir. Muzeyin böyük ərazisi sayəsində 6800 kvadratmetr olan zala azı 40 əfsanəvi lokomotiv və vaqon yerləşir. Onların arasında Almaniyada ən qədim sərnişin vaqonu, ölkənin ilk parovozunun nüsxəsi “Adler” (1835) və “Nordqau” (1853) parovozu var. Müqayisə üçün qeyd edək ki, hazırda ölkə üzrə hərəkət edən müasir ICE 4 sürət qatarlarının modeli də nümayiş etdirilir. Açıq səma altında muzeyin ekspozisiya sahəsində köhnə qatar platforması, interaktiv siqnal postu və muzeyin müxtəlif kolleksiyalarından qatarla əlaqəli digər eksponatlar var.
Muzey uşaqları da unutmayıb. Gənc ziyarətçilər, məsələn, qatar simulyatoru ilə oynamaq və ya miniatür dəmir yolunda bütün sərgi sahəsini gəzmək kimi xüsusi ayrılmış ərazidə təcrübə keçirə bilərlər.
2025-ci ilin may ayından muzeydə dəmir yolu nəqliyyatının gələcəyinə həsr olunmuş “Power2Change” adlı ixtisaslaşdırılmış sərgi keçiriləcək. Məsələn, qlobal sərnişin və yükdaşımalarının iqlim baxımından neytrallaşa biləcəyi məsələsi ilə bağlı. İnteraktiv sərgi iqlim baxımından neytral gələcəyə aparan yola işıq salacaq və təhlükəsiz və sərfəli enerji təchizatı üçün həllər təqdim edəcək.
Nasistlərin hakimiyyəti altında
Nürnberq sənaye və fəhlə sinfi şəhəri olub və getdikcə güclənən Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyası üçün asan şikara çevrilib. 1927 və 1929-cu illərdə burada Nasist Partiyasının ilk mitinqləri keçirilirdi, 1933-cü ildən isə bu tədbirlər mütəmadi olaraq təşkil olunurdu. Onları həyata keçirmək üçün Hitlerin şəxsi memarı Albert Şpeyer tərəfindən layihələndirilən monumental tikililər şəhərin cənub-şərqində - Dutzendtayx Xalq Parkında və yaxınlıqdakı böyük meydanda tikilib. Bu tikililər bu günə qədər qalır və şəhərin çətin keçmişini xatırladır. 2001-ci ildə burada Almaniyada nasizmin dərin təhlilinə həsr olunmuş sərgini ehtiva edən Sənədləşmə Mərkəzi açıldı.
Nasistlərin nəzarəti altında olan Nürnberq II Dünya müharibəsi zamanı müttəfiq qüvvələr tərəfindən bombalandı və demək olar ki, tamamilə məhv edildi. Yalnız Ədliyyə Sarayı və onunla bağlı həbsxana zərər görməyib. Müharibədən sonra Nürnberq sınaqları kimi tanınan nasist məhkəmələri məhz orada keçirildi. 2001-ci ildə Ədliyyə Sarayında Nürnberq Məhkəmələri Memorialı açıldı və hazırda ictimaiyyət üçün açıqdır. Tarixi məhkəmə zalında və digər otaqlarda Nürnberq məhkəmələrinin təfərrüatlarını və onların beynəlxalq cinayət hüququnun inkişafına təsirini nümayiş etdirən sərgi var.
Beynəlmiləlçilik və maşinistsiz metro
Bu gün Nürnberq dünyanın hər yerindən insanların yaşadığı beynəlxalq bir şəhərdir. Almaniyada ən böyük etnik azlığı təşkil edən türklər burada daha çoxdur. Onların əksəriyyəti buraya 1960-1970-ci illərdə, ölkədə əhəmiyyətli işçi qüvvəsi çatışmazlığına səbəb olan iqtisadi yüksəlişin zirvəsində köçüblər. Almaniya ilə Türkiyə arasında bağlanmış ikitərəfli müqaviləyə əsasən, alman şirkətləri türk işçiləri işə götürə bilərdi. Belə ki, qısa müddət ərzində Türkiyədən Almaniyaya 650 minə yaxın miqrant gəlib. Nəticədə türk mədəniyyətinin elementləri, o cümlədən dil, din və mətbəx alman cəmiyyətinin həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Nürnberqdə beynəlxalq müsəlman icmasının nümayəndələrinin ziyarət etdiyi bir neçə məscid var. Onların əksəriyyətində cümə xütbəsi türk və alman dillərində oxunur. Çoxlu türk restoranları, ərzaq mağazaları və çay evləri şəhərin hər yerinə səpələnib. Nürnberqdə ən məşhur “fast food” növlərindən biri də dönərdir. Yeri gəlmişkən, buradakı dönər bizim adət etdiyimizdən təxminən iki dəfə böyükdür və onun tərkibinə nar dənələri, qırmızı kələm, həmçinin limon suyu ilə ədviyyat əlavə olunur.
Nəhayət, Nürnberqdə ictimai nəqliyyatın fəaliyyətindən danışaq. Burada müxtəlif və rahat nəqliyyat növləri var. Şəhər ətrafına getmək üçün avtobus, tramvay və metrodan istifadə edə bilərsiniz. Bunun üçün əvvəlcədən avtomatlardan, satış məntəqələrindən və ya onlayn bilet almaq lazımdır. Avtobus sürücüsündən də bilet ala bilərsiniz. Bilet almaq istəmirsinizsə, Nürnberq kartını (38 avro) ala bilərsiniz. Siz iki gün ərzində ictimai nəqliyyatdan qeyri-məhdud istifadə etməklə yanaşı, şəhərin əksər muzeylərinə pulsuz giriş hüququ verən bir imkana malik olacaqsınız.
Qeyd etmək lazımdır ki, təxminən bütün tramvay və avtobus dayanacaqlarında qrafikləri olan elektron lövhələr var. Bu, çox rahatdır və sizə lazım olan nəqliyyatın dəqiq neçə dəqiqəyə çatacağını asanlıqla öyrənə bilərsiniz.
Nəhayət, metro haqqında bir neçə kəlmə. Nürnberqin metro şəbəkəsi Almaniyada ən gənc (1972-ci ildə açılıb) və ən kiçik olmasına baxmayaraq, həm də ən qabaqcıldır. Fakt budur ki, Almaniyada yeganə maşinistsiz metro bu şəhərdədir. Tam avtomatlaşdırılmış qatarlar ilk dəfə 2008-ci ildə yeni U3 xəttində təqdim edilib və bu, Almaniyada ilk avtomatlaşdırılmış U-Bahn xətti oldu. Sonra 2010-cu ilə qədər U2 xətti də dünyada ilk belə dəyişiklik olan pilotsuz əməliyyata çevrildi.
Fotolar E.İbrahimindir
Bölmənin digər xəbərləri
