Bakı, 13 sentyabr (AZƏRTAC). Son illərdə paytaxt Bakı geniş tikinti meydançısına çevrilmişdir. Bu tikinti meydançasında metro stansiyalarının inşası diqqəti xüsusilə cəlb edir.

Perspektiv inkişaf sxeminə və 2011-2015-ci illərin Dövlət Proqramına uyğun olaraq, Bakı Metropoliteni 2030-cu ildə 5 xətt üzrə 76 stansiya və 5 elektrik deposundan ibarət olacaqdır. Hazırda 23 stansiyası və 1 elektrik deposu olan Bakı Metropoliteninin Dövlət Proqramı əsasında “Bənövşəyi xətt”inin inşası davam etdirilir. Tikintinin birinci beşillik planına görə, bu xəttin 5 stansiyası inşa olunacaqdır. Ümumiyyətlə, 12 stansiyadan ibarət olacaq bu xətt Beynəlxalq Avtovağzal Kompleksindən başlamaqla, Qaraçuxur qəsəbəsinədək uzanacaqdır.

Yeni xəttin başlanğıc stansiyası olacaq “Avtovağzal”da görülən işlərlə tanışlıq məqsədilə tikinti ərazisində olarkən inşaat sahəsində qızğın iş gedirdi. Buna baxmayaraq, üst hissəsi piramida şəklində qurulan stansiya göz oxşayır. Gələcəkdə bu stansiya müasir işıqlandırma sistemi ilə də təchiz ediləcəkdir. Bir sözlə, paytaxtın əsas giriş qapısının mirvarisi olacaq “Avtovağzal” stansiyası həm sərnişinlərin rahatlığını təmin edəcək, həm də Bakının müasir simasına əlavə çalar qatacaqdır.

Stansiyanın tikinti sahələrində çalışan fəhlələr bildirdilər ki, artıq stansiya öz görkəmini almaq üzrədir. Tikintinin Biləcəri qəsəbəsinə yaxın hissələrində inşaat işlərinin yekunlaşmasına az müddət qalmışdır. Lakin avtovağzal hissəsində tikintinin əsas işləri görülsə də, burada bəzi işlər başa çatmamışdır. Tunelqazan qurğuların qazıntını çıxaran hissələri digər sahədə işlədiyindən bu istiqamətdə əsas işlərə bir qədər gec başlanılmışdır. Bununla belə, bu, tikintinin sürətinin aşağı olması və ya gecikməsi demək deyildir. İşlər əvvəlcədən planlaşdırılmış qaydada davam edir.

“Bənövşəyi xətt”in başlanğıcı olacaq və 356 metr uzunluğunda sahəni əhatə edən “Avtovağzal” stansiya kompleksi həm xaricdən, həm də daxildən son görkəmini almaqdadır. Əvvəlcədən onu da qeyd etmək yerinə düşər ki, metropoliten rəhbərliyinin böyük səyləri nəticəsində burada kompleks şəklində çıxışların müəyyən edilməsinə və çıxışların yerli əhalinin maraqlarını tam əhatə etməsinə nail olunmaqdadır. Stansiyada 7 çıxış nəzərdə tutulmuşdur. Burada əsas çıxışlar hər iki tərəfdə olacaqdır. Bu çıxışlardan başlayaraq yollar müxtəlif istiqamətlərə yönləndiriləcəkdir. Bütün çıxışlar nəzərə alınmaqla, 18-20 metr dərinlikdə yerləşən stansiyada 20 eskalator quraşdırılacaqdır. Bu avadanlıqlar dünyanın aparıcı şirkətlərindən hesab edilən “Tüyssen Krupp”un məhsulu olacaq və “Tugela” tiplidir. Bu maşınlar “Azadlıq prospekti”, “Dərnəgül” və “Koroğlu” stansiyalarında istifadəyə verilmişdir. Onlar enerjiyə qənaətlidir. Bu avadanlıqlara qulluq isə asandır. Həmçinin sürəti aşağı, səssiz-küysüz, titrəyişsiz olduğundan etibarlı və təhlükəsizdir. Avadanlıq zərbələrə davamlı, təhlükəsizlik fırçaları ilə təminatlı, uzunömürlüdür. Səmt işıqlandırması isə maşına estetik görkəm verməklə onu stansiyanın dizayn elementinə də çevirir. İlk iki çıxış stansiyanın əsas nişanəsi sayılacaq şüşə - metalkonstruksiyalı olacaqdır. Yeri gəlmişkən, artıq bu tikilinin inşası başa çatmaq üzrədir. Burada şüşələrin düzülməsi son mərhələdədir və artıq sahənin havalandırılması ilə bağlı sistemin quraşdırılmasına başlanılmışdır. Konstruksiyanın daxilində döşəməyə qranitin düzülməsi işləri də həyata keçirilir.

Çıxışlardan biri Beynəlxalq Avtovağzal Kompleksinin önündə yerləşəcəkdir. Daha bir çıxış avtovağzalın qarşısındakı dairədə olacaqdır. Sonrakı çıxış isə avtovağzalın həyətinə istiqamətləndiriləcəkdir. Bu isə bölgələrə gedən və həmin istiqamətdə şəhərə doğru hərəkət etmək istəyən sərnişinlərin rahatlığını təmin edəcəkdir. Əlbəttə, avtovağzaldan stansiyaya qədər məsafə böyük olduğundan burada travolatorların quraşdırılması da nəzərdə tutulur.

Qeyd etmək yerinə düşər ki, “Avtovağzal”da ümumən 8 travolatorun quraşdırılması planlaşdırılır. Metropolitendə özünü doğrultmuş “Tyssen Krupp”un istehsalı olan bu avadanlıq “Orinoko” adlanır. İstismar müddəti 25 ilə çatır. “Avtovağzal”da bütün çıxışlar nəzərə alınaraq, 8 belə maşın quraşdırılacaqdır. Enerjiyə qənaətli, səssiz-küysüz, titrəyişsiz travolatorlar üfüqi və kiçik maili sahələrdə sərnişin konveyeri olmaqla pillələrin yoxluğu, uzun tunellərdə komfortlu hərəkət imkanı ilə seçilir. Eyni zamanda, əlil və uşaq arabaları ilə hərəkət zamanı, eləcə də yaşlıların, fiziki imkanları məhdud insanların rahatlığını təmin edəcəkdir. Böyük bir ərazini əhatə edəcək stansiyada digər çıxışlar Biləcəri qəsəbəsinə və Bakı-Sumqayıt şosesinin hər iki istiqamətinə doğru uzanacaqdır. Burada da travolatorların, eskalatorların quraşdırılması nəzərdə tutulur.

Birinci vestibüldə artıq mərmər üzlənmə işləri yerinə yetirilir. İkinci vestibüldə isə tamamlanma işləri görülür. Bu istiqamətdə çıxışların əsas səmtləri də məlumdur. Bütün çıxışlarda əlil, uşaq və s. arabaların daşınması üçün panduslar quraşdırılacaqdır.

Sahə ilə tanışlıq zamanı birinci vestibüldə inşaatçılar tamamlanma işlərini yerinə yetirməklə məşğul idilər. Burada travolatorların quraşdırılması üçün hazırlıq görülürdü.

Tavanda elektrik və digər sahələrə dair işlərin yerinə yetirilməsinə başlanılmışdır. Maşın zalının tavanında rəngkarlıq işləri yerinə yetirilirdi. Artıq döşəmə və divarlar isə tam hazırdır.

Platformada döşəmə və divarların qranit-mərmər örtüyü də istismara hazır vəziyyətdədir. Sonrakı işlər tavanda görüləcəkdir. Plaftormaya daxil olarkən, onun uzunluğu diqqəti cəlb edən ilk məqam olur. Bu platforma 7 vaqon üçün nəzərdə tutulur. Buna görə də yeni xətlərdəki stansiyalarda platformanın uzunluğu 144 metr təşkil edəcəkdir. Platformanın tam ortasında daxilə təbii işıq salan böyük bir dəlik diqqəti cəlb edir. Bu boşluq “Avtovğzal”dan başlayaraq, bütün yeni xətlərin əsas özəlliklərindən biri olacaq liftlərin nişanəsidir. Bir müddətdən sonra onun quraşdırılmasına başlanılacaqdır. Bu qurğular yalnız əlillər və fiziki qüsurlu insanlar üçün nəzərdə tutulacaqdır. Liftlər birbaşa stansiyanın plaftormasına enəcəkdir. “Sinerji” modelli liftlərin qalxma hündürlüyü 15,2 metr olacaqdır.

“Memar Əcəmi-2”də olduğu kimi, burada da qatarların hərəkəti üçün nəzərdə tutulmuş stansiya yolu platformadan xüsusi şüşə təbəqə ilə ayrılacaqdır. Platformada təhlükəsizlik qapıları adlandırılan bu qapılar stansiyanı qapalı tipli edəcək və bununla da sərnişinlərin təhlükəsizliyi ən yüksək səviyyədə təmin olunacaqdır. Bundan sonra özünə qəsd və yaxud hər hansı səbəbdən huşunu itirən sərnişinin stansiyanın yoluna yıxılmasının qarşısı alınacaqdır. Bu, stansiya işçilərini əlavə qayğılardan qurtaracaqdır. Bundan əlavə avadanlıq stansiyanın inşasına çəkilən xərcin azalmasına da səbəb olur. Ən vacibi isə odur ki, bu üsulun tətbiqi metropolitendə ilk dəfə platformanın mikroiqlim şəraitinin yaxşılaşdırılmasını da təmin edəcəkdir. Burada havalandırma sistemlərinin quraşdırılması sərnişinlərin rahatlığının ən vacib göstəricisi olacaqdır. Bundan əlavə, platformada səsli elanların daha keyfiyyətlə və aydın səslənməsinə də şərait yaranacaq, qatarın yaratdığı səs-küy minimum həddə endiriləcək, tuneldən gələn hava təzyiqinin qarşısı alınacaqdır. Bununla həm də qatarların hərəkət intervalının yaxşılaşdırılması mümkün olacaqdır. Şüşə qapılar həm də praqmatik məqsədlər üçündür. Onlar reklam-informasiya imkanlarının genişliyini təmin edəcək və stansiyanın işıqlandırılmasına, həm də geniş məkan təəssüratının yaradılmasına əsas təsir edən vasitəyə çevriləcəkdir.

Sanitar qurğuların, ventilyasiya avadanlıqlarının quraşdırılacağı sahələrdə də lazımi şərait yaradılmışdır. Yol-keçid kamerası və xəttin depoya uzanacaq yollarında da işlər əsasən başa çatdırılmışdır. Qatarların qəbulu və yola salınması üçün lazım olan şərait müsbət həllini tapmışdır.

Onu da qeyd etmək yerinə düşər ki, metropolitendə uzun illər stansiyanın daxil olduğu ərazinin bir hissəsinin kanalizasiya axıntılarına məruz qalması əlavə problemlərə yol açmışdır və inşaatçılar paralel surətdə bərkitmə işləri ilə də məşğul olurlar. Bu cür çətinliklərə baxmayaraq, artıq metronun yeni xəttinin 4-cü stansiyasında da (Heydər Əliyev adına İdman-Konsert Kompleksinin yaxınlığı, Cəlil Məmmədquluzadə küçəsi) qazıntı işlərinin başlanmasına az müddət qalmışdır. Xəttin qazıntısında bu stansiyadan başlayaraq, qazma qurğularında geoloji şərait nəzərə alınaraq dəyişiklik ediləcəkdir. Xəttin Ceyhun Səlimov küçəsində hərbi hospitalın qarşısında yerləşən 3-cü stansiyada da artıq “qruntda divar” üsulu ilə istiqamətləndirici betonlar vurulmaqda, divar panelləri betonlanmaqda və armaturlar yığılmaqdadır.

Bir sözlə, artıq 12 stansiyanın - “Bənövşəyi xətt”in inşası dərinləşməkdədir və şəhərin mərkəzindən sonra Qaraçuxur istiqamətində irəlilədikcə həllini gözləyən məsələnin reallaşması elə də çox vaxt aparmayacaqdır. Çünki bu işlər indidən kompleks şəklində və fərdi qaydada konkretləşdirilməklə, həm dövlət idarə, müəssisə və təşkilatlarla, həm də sahibkarlarla qarşılıqlı anlaşma formasında həll edilir.

Ceyhun Rüstəmov

AZƏRTAC-ın müxbiri