Professor: Azərbaycan Cənubi Qafqazda və Türk dünyasında geosiyasi əhəmiyyətini daha da gücləndirib
Bakı, 18 iyun, AZƏRTAC
Prezident İlham Əliyevin Şuşa Bəyannaməsinin imzalanmasının 5-ci ildönümü münasibətilə Şuşada keçirilən “Qlobal təhlükəsizliyə regional töhfə: Cənubi Qafqazda sülhün inşası” beynəlxalq konfransının iştirakçılarına ünvanladığı müraciətdə diqqət çəkən geosiyasi reallıqlar fonunda Cənubi Qafqazda formalaşan yeni vəziyyət bir sıra mühüm məqamları ön plana çıxarır. Qarabağ məsələsinin həllindən sonra regionda yeni normallaşma prosesi başlayıb və bu proses təkcə regional deyil, qlobal miqyasda da mühüm təsirlər yaradır.
Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında Ankara Universitetinin professoru Yıldız Deveci Bozkuş bildirib.
Onun sözlərinə görə, Qarabağ probleminin həllindən sonra həm Azərbaycan-Ermənistan, həm də Türkiyə-Ermənistan münasibətlərində normallaşma istiqamətində yeni mərhələ başlanıb. Bu proses yalnız region ölkələri üçün deyil, beynəlxalq münasibətlər sistemi baxımından da mühüm nəticələr doğurur. Prezident İlham Əliyevin müraciətində vurğulanan geosiyasi reallıqlar kontekstində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tam təmin etməsi və Qarabağ məsələsinin həllindən sonra Cənubi Qafqazda strateji əhəmiyyətinin daha da artması xüsusi diqqət çəkir. Azərbaycan coğrafi mövqeyinə görə əvvəldən strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Lakin münaqişənin başa çatması ilə ölkənin geosiyasi mövqeyi daha da güclənib. Bu prosesə Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr, İran ətrafındakı geosiyasi proseslər, eləcə də İran, ABŞ və İsrail arasında yaşanan gərginliklər də ciddi təsir göstərir. Bu amillər fonunda Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri baxımından Azərbaycanın geostrateji əhəmiyyəti daha aydın görünür. Ölkə bu marşrutların kəsişmə nöqtəsində yerləşdiyinə görə mühüm tranzit funksiyası yerinə yetirir.
“Bu kontekstdə Orta Dəhlizin əhəmiyyətini ayrıca qeyd etmək lazımdır. Çinlə Avropa arasında uzanan ticarət marşrutunda Azərbaycanın etibarlı tranzit ölkə kimi rolu getdikcə artır. Qlobal miqyasda baş verən dəyişikliklər fonunda təchizat zəncirlərinin formalaşmasında da Azərbaycan mühüm bağlantı nöqtəsinə çevrilib. Azərbaycanın strateji əhəmiyyəti yalnız Orta Dəhlizlə məhdudlaşmır. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat infrastrukturu və dəmir yolu şəbəkələri baxımından da ölkə mühüm mövqeyə malikdir. Xəzər hövzəsi və Mərkəzi Asiyadan neft və təbii qazın Avropaya təhlükəsiz şəkildə çatdırılması istiqamətində Azərbaycan mühüm geosiyasi funksiyanı yerinə yetirir”, - deyə professor bildirib.
O qeyd edib ki, nəqliyyat baxımından Zəngəzur dəhlizi kimi tanınan layihə, sonradan imzalanmış üçtərəfli razılaşmalar çərçivəsində Azərbaycanın logistika və geosiyasi əhəmiyyətini daha da artırıb. Bu prosesdə Azərbaycanın beynəlxalq dəniz ticarət limanları, eləcə də Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti mühüm rol oynayır. Türk dünyası baxımından da Azərbaycanın strateji rolu daha da yüksəlib. "Türk Dövlətləri Təşkilatı başda olmaqla Mərkəzi Asiya ölkələri üçün Azərbaycan enerji, nəqliyyat, dəmir yolu və logistika sahələrində həm kəsişmə nöqtəsi, həm də etibarlı tranzit ölkə kimi çıxış edir.
“Bu proses yalnız Avropa ilə inteqrasiya baxımından deyil, qlobal miqyasda da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Cənubi Qafqaz dövlətlərinin iqtisadi inteqrasiyası və Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığının genişlənməsi baxımından Azərbaycanın rolu getdikcə artır. Bu isə ölkənin beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsi ilə yanaşı, Türk dünyasının da geosiyasi əhəmiyyətinin güclənməsi deməkdir.
İnstitusional əməkdaşlığın inkişafı baxımından da Azərbaycanın xüsusi rolu var. Azərbaycanın Avropa və digər Qərb dövlətləri ilə imzaladığı sazişlər və qurduğu strateji münasibətlər təkcə ölkənin özü üçün deyil, eyni zamanda, Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv dövlətlərin Qərblə münasibətlərinə də müsbət təsir göstərir və mühüm sinerji yaradır”, - deyə Yıldız Deveci Bozkuş vurğulayıb.
O hesab edir ki, Azərbaycanın regionda mühüm güc mərkəzinə çevrilməsi təkcə ölkənin özü üçün deyil, Türkiyə, digər Cənubi Qafqaz dövlətləri və Ermənistan da daxil olmaqla bütün region üçün əhəmiyyətlidir. Bu, həm regional sabitlik və davamlı sülhün möhkəmlənməsinə, həm də kommunikasiya layihələrinin uğurla həyata keçirilməsinə mühüm töhfə verir. Eyni zamanda, Azərbaycanın artan geosiyasi rolu Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin Qərblə inteqrasiyası və əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradaraq onların beynəlxalq arenada daha görünən və təsirli aktorlara çevrilməsinə müsbət təsir göstərir.
Müxbir - Səbinə Əlizadə
Bölmənin digər xəbərləri
