Bakı, 25 fevral, AZƏRTAC

Fevralın 24-də Qırğızıstandakı Azərbaycan diasporunun nümayəndələri, Joqorku Keneş deputatları, alimlər, ictimai xadimlər Azərbaycanın Xocalı şəhəri sakinlərinin kütləvi şəkildə qətlə yetirilməsinin növbəti ildönümünü - Xocalı faciəsinin günahsız qurbanlarının xatirəsini yad ediblər. Xocalı faciəsi baş verən gündən 30 il keçib, lakin o vəhşilik haqqında yaddaş yaşayır, o günün ağrısı hələ də güclüdür.

AZƏRTAC xəbər verir ki, Qırğızıstanda rus dilində nəşr edilən “Veçerniy Bişkek” qəzetinin müxbiri Nina Niçiporovanın məqaləsi bu mövzuya həsr edilib.

Məqalədə qeyd edilir ki, həmin günlərdə Xocalıda çəkilmiş fotoşəkillər insanı sarsıdır, onlarda nə qədər ağrı, qan, göz yaşı, ölüm əks olunub! Bu fotoşəkillərin hər biri dəhşətli anları əks etdirir: öldürülmüş uşaqlar, qadınlar, qocalar... Hər yerdə cəsədlər, iztirab, göz yaşları...

Anım tədbirində çıxış edənlərdən birinin dediyi kimi, bu, əsl faşizmdir. Xocalı faciəsi öz mahiyyətinə görə faşistlərin törətdiyi vəhşiliklərə bərabərdir. Faşistlər özləri də bu əməllərinə görə dəli olmaq dərəcəsinə çatardı.

Azərbaycanın Qırğızıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Lətif Qəndilov “Veçerniy Bişkek” nəşrinə müsahibəsində deyib: “Tarixdə soyqırımı hadisələri çox olub. Lakin Xocalı soyqırımı dünyada ən dəhşətli, ən qanlı hadisələrdən biridir. Bəzən öz-özümə soruşuram: bunlar nəyə görə baş verib? Babiy Yar, Xatın, Liditse hadisələrini bilən insanlar nəyə görə belə xəyanətkarlıqdan çəkinməyiblər? Bu suala mənim yalnız bir cavabım var: buna səbəb ikili standartlar olub. Biz bəzən belə hadisələr barədə susuruq, diqqəti onların üzərində cəmləşdirmək istəmirik. Hətta bu gün də adamların çoxu Xocalı faciəsi barədə çox danışmamağa çalışır və ya bu barədə pıçıltı ilə danışırlar. Lakin onlar başa düşmürlər ki, bu, bir növ bumeranqdır, hökmən geri qayıdacaq. Bunun olmaması üçün biz açıq deməliyik: heç yerdə soyqırımı olmasın. Ona görə ki, soyqırımına, etnik təmizləmələrə heç nə ilə, hətta ən xeyirxah niyyətlər naminə haqq qazandırmaq olmaz, çünki bu, insanlıq əleyhinə cinayətdir”.

Görüş iştirakçıları qeyd etdilər ki, o vaxtdan 30 il keçib, lakin 1992-ci il fevralın 26-na keçən gecə erməni silahlı qüvvələri tərəfindən Azərbaycanın Xocalı şəhərində dinc azərbaycanlı sakinlərə qarşı törədilmiş soyqırımının ağrısı hələ də səngimir. Soyqırımı Ermənistanın bilərəkdən yürüdülən dövlət siyasətinin, erməni şovinist dairələri tərəfindən Azərbaycan xalqına qarşı mərhələli şəkildə həyata keçirilən etnik təmizləmə siyasətinin tərkib hissəsidir.

Ermənistanın keçmiş prezidenti Serj Sarkisyan britaniyalı ekspert Tomas de Vaala müsahibəsində açıq etiraf edib: “Xocalı hadisələrinə qədər azərbaycanlılar fikirləşirdilər ki, bizimlə zarafat etmək olar, onlar düşünürdülər ki, ermənilər mülki əhaliyə əl qaldıra bilməzlər. Biz bu stereotipi aradan qaldıra bildik”.

Bu iyrənc etiraf sənədli film kadrları ilə də təsdiqlənir. Ermənistan silahlı qüvvələri Xocalı şəhərini yerlə-yeksan etdilər. Təkcə rəsmi məlumata görə, 613 nəfər, o cümlədən 63 uşaq, 106 qadın qətlə yetirilib. 1275 nəfər əsir və ya girov götürülüb. Girov götürülmüş yüzlərlə insanın sonrakı taleyi hələ də məlum deyil. Faciə qurbanlarının çoxu diri-diri yandırılıb, hətta uşaqların da başlarını kəsiblər, bəzilərinin gözlərini çıxarıb, qulaqlarını kəsiblər. Hamilə qadınların bədənlərində işgəncə izləri aşkar edilib. Bu insanları yalnız azərbaycanlı olduqlarına və Xocalıda yaşadıqlarına görə öldürüblər. Film nümayiş etdirilərkən zaldakı adamların çoxu ağlayırdı.

Ermənistanın işğalçı siyasəti nəticəsində Azərbaycan ərazisinin 20 faizi işğal edilib, bir milyondan çox insan öz doğma yurdunda qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşüb.

Azərbaycanın Qırğızıstandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Lətif Qəndilov daha sonra deyib: “Qəlbi olan hər kəs üçün bu, böyük faciədir. Ölkəmiz bu faciə ilə üzləşdi və biz heç kəsin belə ağrı keçirməsini istəmirik”.

Səfirin sözlərinə görə, Azərbaycan xalqı bu faciə ilə yalnız ona görə üzləşib ki, erməni ideoloqlar “dənizdən-dənizə böyük Ermənistan” deyilən sərsəm ideyanı həyata keçirmək istəyirdilər. Bu məqsədlə onlar Azərbaycan xalqını məhv etmək hədəfini seçdilər. Səfir deyib: “Bizim mədəniyyətimizi, adətlərimizi, ənənələrimizi mənimsəyən bədxah qonşularımız ərazilərimizi də mənimsəmək istəyirdilər. Lakin müdrik, məğrur Azərbaycan xalqı özündə qüvvə tapdı və ermənilər tərəfindən işğal edilmiş ərazilərini Azərbaycan xalqının böyük oğlu, ölkə Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə 44 günlük müharibə nəticəsində azad etdi”.

L.Qəndilov daha sonra deyib: “Xeyr, biz qisas almadıq. Hətta indi, baş vermiş bütün hadisələrdən sonra da bizdə qisasçılıq hissi yoxdur. Biz qəddarlıq və nifrət hissi ilə yaşayan xalq deyilik. Lakin baş verənləri hamı yadda saxlamalıdır. Biz hazırda orada yaşayan ermənilərlə birgə yaşamağa hazırıq. Lakin bundan ötrü onlar Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımalı, bizim Konstitusiyanı qəbul etməlidirlər. Bu halda onlar ölkəmizin tamhüquqlu vətəndaşları olacaqlar. Bizim Prezident də bunu deyir”.

Səfir Lətif Qəndilovun sözlərinə görə, azərbaycanlılar bu hüznlü tarixi gözləri yaşlı halda qeyd edir, o qanlı hadisələr zamanı həlak olanların ruhuna dualar oxuyurlar. L.Qəndilov deyib: “17 ölkə, Amerikanın 24 ştatı, bir sıra beynəlxalq qurumlar Xocalı hadisələrini soyqırımı kimi tanıyıblar. Mən də qırğız qardaşlarımıza müraciət edirəm: kənarda qalmayın. Əminəm ki, vaxt gələcək, o hadisələrdə əli olanların hamısı dünya birliyi qarşısında cavab verəcək. Bizim dağıdılmış şəhər və kəndlərimizdə olan, orada qalmış xarabalıqları görən hər kəs o mənzərəni XX əsrin Xirosiması adlandırıb”.

Səfir “Veçerniy Bişkek” nəşrinə müsahibəsində daha sonra deyib ki, işğaldan azad edilmiş şəhərlər və başqa yaşayış məntəqələri indi bərpa olunur. 2020-ci il noyabrın 10-da Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya arasında üçtərəfli Bəyanat imzalanıb. İndi Rusiyanın sülhməramlı qüvvələri azad edilmiş ərazilərdə dinc həyatı təmin edirlər. Bu, Azərbaycanın azad olunmuş əraziləri bərpa etməsinə imkan verir.

“Veçerniy Bişkek” qəzetində dərc olunmuş məqalənin müəllifi daha sonra yazır: “Allaha şükür, münaqişə başa çatıb. İndi dinc həyata qayıdan Qarabağda, o cümlədən xüsusilə qızğın döyüşlər sayəsində azad edilmiş Şuşa şəhərində artıq atəş səsləri eşidilmir. Mən özüm orada olub bunu yəqin etmişəm. Lakin faciə haqqında xatırladan amillər çoxdur.

Bizə dedilər ki, rekord dərəcədə qısa müddətdə çəkilmiş Şuşa yolunun hər iki tərəfində minalar ola bilər. Bu minaların sayını heç kəs dəqiq bilmir. Azərbaycan əvvəllər işğal altında olan, minalanmış ərazilərin xəritələrinin ona verilməsini tələb edir, lakin Ermənistanda əvvəlcə ən yüksək səviyyədə bildirdilər ki, onlarda belə xəritələr yoxdur. Xəritələri verməkdən imtina edilməsi nəticəsində azı 150 nəfər mülki vətəndaş və hərbi qulluqçu həlak olub və ya ağır yaralanıb. Bu yaxınlarda bəzi xəritələr verilib, lakin onların dəqiqliyi cəmi 25 faizdir. Buna görə də Azərbaycanın həmin tələbi qüvvədə qalır. Bu minalardan daha neçə insanın zərər çəkəcəyini yalnız Allah bilir. Artıq dinc dövrdə mənim həmkarlarım - iki azərbaycanlı jurnalist minaya düşərək həlak olub.

Yol boyunca orada təhlükəli zona olduğunu bildirən çarpaz şəkildə vurulmuş xəbərdarlıq nişanlarını, səngərləri, vaxtilə çiçəklənən, indi isə həyat əlaməti olmayan evlərin xarabalarını, məzarlar üzərində zədələnmiş abidələri görəndə bu illər ərzində Azərbaycan xalqının nə qədər ağrı-əzab çəkdiyini, burada neçə-neçə günahsız insanın qanın töküldüyünü başa düşürsən. Dağıntıların miqyası o qədər böyük, orada qalmış minaların sayı o qədər çoxdur ki, Qarabağda dinc həyata qayıtmaq barədə ən tezi 2-3 ildən sonra danışmaq olar. Lakin bərpa işlərinin sürətlə getdiyini nəzərə alsaq, bunu daha tez baş verəcəyini güman etmək olar.

Azərbaycan xalqının doğma yerlərə qayıtmaq arzusu çox böyükdür. 30 ildən artıq müddətdə hər bir azərbaycanlı bu arzu ilə yaşayıb. İşğaldan azad ediləndən sonra burada olmuş ölkə Prezidenti Qarabağı bərpa edəcəyinə söz verib: “Ermənilər 30 il bizim torpaqlarımızı dağıdıblar. Biz isə bu torpaqları bərpa edəcəyik, çünki bu torpaqların sahibi bizik - Azərbaycan xalqıdır”.