Türk professor: Azərbaycan Türk dünyasının yeni geoiqtisadi mərkəzlərindən birinə çevrilir
Bakı, 17 iyun, AZƏRTAC
Türkiyə ilə Azərbaycan münasibətlərini müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldən Şuşa Bəyannaməsinin imzalanmasının 5-ci ildönümü münasibətilə Şuşada keçirilən “Qlobal təhlükəsizliyə regional töhfə: Cənubi Qafqazda sülh quruculuğu” beynəlxalq konfransının iştirakçılarına Prezident İlham Əliyevin ünvanladığı müraciət təkcə Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi uğurların xülasəsi deyil, eyni zamanda, Cənubi Qafqazın yeni geosiyasi arxitekturasına dair strateji baxış sənədi kimi qiymətləndirilməlidir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Türkiyənin Uludağ Universitetinin professoru, iqtisadçı və Türk dünyası üzrə mütəxəssis Mehmet Yüce bildirib.
Onun sözlərinə görə, müraciətdə əsas məqam ondan ibarətdir ki, region artıq münaqişə və işğal əsaslı təhlükəsizlik yanaşmasından uzaqlaşaraq iqtisadi inteqrasiya və çoxtərəfli əməkdaşlıq üzərində qurulan yeni mərhələyə qədəm qoyur.
“Bu gün Azərbaycanı regionun mühüm təhlükəsizlik, logistika və əməkdaşlıq mərkəzinə çevirən bir neçə əsas amil mövcuddur. Birinci amil Azərbaycanın öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam şəkildə bərpa etməsidir. 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ildə həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra yaranmış yeni vəziyyət təxminən otuz il ərzində həllini tapmayan münaqişəyə son qoyub. Bununla da Cənubi Qafqazda uzun illər davam edən geosiyasi qeyri-müəyyənlik böyük ölçüdə həll olunub və regional layihələrin qarşısındakı ən mühüm maneələrdən biri aradan götürülüb.
İkinci mühüm amil Azərbaycanın geostrateji mövqeyini geoiqtisadi üstünlüyə çevirməsidir. Bu gün Azərbaycan Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu birləşdirən nəqliyyat və ticarət dəhlizlərinin mərkəzində yerləşir. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı fonunda Azərbaycan Çindən Avropaya uzanan təchizat zəncirinin əvəzolunmaz halqalarından birinə çevrilib. Bu səbəbdən Bakı təkcə enerji mərkəzi deyil, həm də Avrasiyanın aparıcı logistika mərkəzlərindən biri kimi ön plana çıxır.
Üçüncü mühüm istiqamət Zəngəzur dəhlizidir. Prezident İlham Əliyevin xüsusi diqqət yetirdiyi bu layihə yalnız Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvanı birləşdirəcək nəqliyyat xətti deyil. Eyni zamanda, Türkiyədən başlayaraq Azərbaycan, Mərkəzi Asiya və Çinə qədər uzanan fasiləsiz quru bağlantısının formalaşmasına xidmət edəcək. Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizinin geosiyasi əhəmiyyəti regional sərhədləri xeyli aşır. Dəhlizin istifadəyə verilməsi Orta Dəhlizin səmərəliliyini artırmaqla Avrasiya ticarət xəritəsinin yenidən formalaşmasına mühüm təsir göstərə bilər”, - deyə professor vurğulayıb.
O bildirib ki, Azərbaycan neft və təbii qaz ehtiyatları hesabına Avropanın enerji təhlükəsizliyində kritik aktora çevrilib. Cənub Qaz Dəhlizi, TANAP və TAP layihələri vasitəsilə Azərbaycan enerji diplomatiyasını xarici siyasətin və regional sabitliyin mühüm aləti kimi uğurla tətbiq edir. Bu isə ölkəyə təkcə iqtisadi deyil, həm də ciddi strateji çəkidə üstünlük qazandırır. Prezident İlham Əliyevin “Türk dünyası XXI əsrin nüfuzlu geosiyasi güc mərkəzlərindən birinə çevrilir” fikri də bütün bu proseslərlə birbaşa bağlıdır. Bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatı artıq yalnız ortaq tarix və mədəniyyətə əsaslanan platforma deyil, iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji, müdafiə və rəqəmsal əməkdaşlıq sahələrində institusionallaşan beynəlxalq əməkdaşlıq mexanizminə çevrilməkdədir.
Bu prosesdə Azərbaycanın rolu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Türkiyə ilə Mərkəzi Asiya arasında coğrafi körpü rolunu oynayır. Bakı üzərindən keçən enerji kəmərləri, dəmir yolları, limanlar və rəqəmsal bağlantı layihələri Türk dünyasının iqtisadi inteqrasiyasını sürətləndirir. Xüsusilə Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında inkişaf edən nəqliyyat və ticarət şəbəkələri Türk dünyasının qlobal iqtisadi sistemdəki mövqeyini daha da gücləndirir.
“Daha geniş prizmadan yanaşdıqda XXI əsrin geosiyasi reallıqları XX əsrdən ciddi şəkildə fərqlənir. Əgər ötən əsrin geosiyasəti əsasən hərbi bloklar və təhlükəsizlik konsepsiyaları üzərində qurulurdusa, bu gün ticarət dəhlizləri, enerji marşrutları, logistika mərkəzləri və rəqəmsal bağlantılar əsas müəyyənedici amillərə çevrilib. Azərbaycan isə məhz bu yeni geosiyasi transformasiyanın mərkəzində yerləşir”, - deyə Mehmet Yüce vurğulayıb.
O, sonda qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin Şuşa konfransına ünvanladığı müraciət yalnız Azərbaycanın regional liderlik iddiasının ifadəsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu mesaj, eyni zamanda, Azərbaycanın Türk dünyasının Avrasiyada yüksələn geoiqtisadi və geosiyasi güc mərkəzinə çevrilməsi prosesində oynadığı strateji rolu ortaya qoyur. Əgər Orta Dəhliz, Zəngəzur dəhlizi və türk dövlətləri arasında iqtisadi inteqrasiya layihələri uğurla başa çatdırılarsa, Türk dünyası yaxın onilliklərdə Avropa ilə Asiya arasında, sadəcə, strateji körpü olmaqla kifayətlənməyəcək, həm də qlobal güc balansına təsir göstərən yeni geosiyasi mərkəzə çevriləcək.
Müxbir- Səbinə Əlizadə
Bölmənin digər xəbərləri
