Bakının mərkəzində malikanə: Atanın oğluna etdiyi toy hədiyyəsini memarlıq nümunəsinə çevirən nə olub? - FOTOLAR VİDEO
Bakı, 21 aprel, AZƏRTAC
XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində Bakıda baş vermiş “neft bumu” şəhərin memarlıq simasını bu sahədə uğur qazanmış milyonçuların möhtəşəm malikanələri ilə zənginləşdirib. Qısa dövr ərzində şəhərin mərkəzi hissəsində Bakının “Qızıl fondu”nu təşkil edən yüzlərlə gözəl binalar tikilib. Memarlıq şah əsərləri qalereyasında üç küçənin - Qoqol küçəsi, 28-in, Vidadi küçəsi, 148-in və Bəşir Səfəroğlu küçəsi, 189-un kəsişməsində yerləşən Aşurbəyovlar ailəsinin malikanəsi xüsusi yer tutur.
Atadan oğula toy hədiyyəsi
AZƏRTAC Şamil Fətullayev-Fiqarovun “Bakı memarları XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəlində”, “Bakının Memarlıq Ensiklopediyası”, Elçin Əliyevin “Bakı memarlığı fotorəsmlərdə və açıqcalarda” nəşrlərinə istinadla xəbər verir ki, bu əzəmətli üçmərtəbəli binanın tarixi xoş bir hadisə ilə bağlıdır. Milyonçu Teymur bəy Aşurbəyovun oğlu Bala bəyə toy hədiyyəsi olaraq tikdirdiyi bina həmin dövrün ən məşhur mühəndislərindən biri olan İosif Vikentiyeviç Qoslavski tərəfindən layihələndirilib. Aşurbəyovların evi görkəmli memarın sonuncu işi və yaradıcılığının ən yaxşı nümunələrindən biridir.
Üç küçəyə baxan, iki gümüşü günbəzi və fasadında venzel olan ev-saray... Rahat həyət, geniş mənzillər, otaqların, interyerlərin zənginliyi, rəsmlərlə bəzədilmiş pilləkən qəfəsləri... Bu saray üslublu bina XX əsrin əvvəllərinə aid memarlıq abidəsi kimi şəhərin ən yaxşı tikililərinə aid edilir.
Məlumatlara görə, açıqürəkli və səxavətli insan olan Teymur bəy bir dəfə bahalı xalça, əntiq və zinət əşyalarının ticarəti sahəsində çalışan, Gürcüstanın Tbilisi şəhərində yaşayan, soyadı Sultanov olan dostunun qızını - İsməti görür. O, qızı həddi-buluğa çatandan sonra kiçik oğlu Bala bəylə evləndirmək istədiyini bildirir. Teymur bəy bir neçə ildən sonra həmin oğlunu Tbilisiyə oxumağa göndərir. Orada İsmət xanım Sultanova ilə tanış olan Bala bəy onunla evlənmək qərarına gəlir. Teymur bəy oğlunun Tbilisidə təhsil aldığı dövrdə onlara toy hədiyyəsi olaraq möhtəşəm bir ev tikdirir. Toy isə əvvəl Tbilisidə, bir neçə gün sonra Bakıda təşkil edilir.
Peşəkar memardan möhtəşəm əsər
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun elmi işçisi Elçin Əliyev AZƏRTAC-a açıqlamasında Teymur bəy Aşurbəyovun bədii-estetik cəhətdən gözəlliyə fərqli yanaşma nümayiş etdirən milyonçulardan biri olduğunu deyib. O bildirib ki, Teymur bəy binanı 1902-ci ildə İ.V.Qoslavskiyə sifariş verib: “Qoslavski Bakı memarlığında öz sözünü demiş, həm də paytaxtımızın 12 il baş memarı olmuş bir mütəxəssis idi. Onun Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində təhsil alması və bütün memarlıq üslublarına dərindən bələd olması bu cür möhtəşəm binanın ərsəyə gəlməsinə xidmət edib. Həmin malikanənin məkan etibarı ilə Bakıda yerləşməsi Qoslavskinin binanın üslubunda eklektikaya daha çox üstünlük verməsinə gətirib çıxarıb. Bu, bir neçə üslubun qarışığı, sintezidir. O, Şərq memarlığı, modernizm, qotika, borokko üslublarını cəmləyərək belə bir əsəri ortaya çıxarıb. Onun memarı olduğu bina sırf Bakı memarlığını, şəhərin simasını təmsil edib”.
Elçin Əliyev vurğulayıb ki, eklektikada əsas şərt binaların simmetriya prinsipinə tabe olmasıdır. “Binanın pəncərə və balkonlarının sayı simmetriya tələblərinə cavab verir. Malikanənin içərisində freskalarla bəzədilmiş foye var. Binanın daxili həyəti də mövcuddur. Həmçinin eyvanlar qalereya tiplidir. Binanın dəmir-beton konstruksiyalarında ən keyfiyyətli materiallardan istifadə olunub. Şəhərsalma nöqteyi-nəzərdən “Künc memarlığı” deyilən bir anlayış var. Burada küçələrin kəsişməsində “Künc memarlığı” ilə kompozisiya çox gözəl həll olunub. Bu da Qoslavskinin peşəkar memar olmasından xəbər verir. Qısacası, Qoslavskinin peşəkarlığı nəticəsində bu gün hər kəsin gözünü oxşayan bir əsər meydana çıxıb. Bu cür əsərləri tarix boyu qorumalıyıq”, - deyə o diqqətə çatdırıb.
Bakının mədəni həyatında mühüm rol oynayan məkan
Qeyd edək ki, binanın birinci mərtəbəsində Aşurbəyovların neft şirkətlərinin baş ofisi və bir gürcü həkimin həyat yoldaşı ilə yaşadığı mənzil yerləşib. İkinci mərtəbədəki 12 otaqlı mənzildə Bala bəy ailəsi ilə birlikdə yaşayıb. Onun qızlarından biri, məşhur Azərbaycan tarixçisi Sara Aşurbəyova da orada anadan olub. Üçüncü mərtəbədə isə Teymur bəy Aşurbəyov həyat yoldaşı Tutu xanım və böyük oğlu Əli bəy ilə birlikdə yaşayıb.
Aşurbəyovların evi həm də şəhərin mədəni həyatında mühüm rol oynayan məkan olub. Bu malikanədə təşkil edilən ziyafətlərə şəhərin kübar dairələrinin nümayəndələri və yaradıcı elitası toplaşıb.
Qeyd edək ki, hazırda bu tikilidən yaşayış binası kimi istifadə olunur.
Bölmənin digər xəbərləri
